Ադրբեջանի գլխավոր դատախազությունը միջազգային հետախուզում է հայտարարել Թուրքիայի քաղաքացի Ջելալ Չիֆթչիի՝ Şanlıurfa Olay թերթի մեկնաբանի նկատմամբ։ Նրա դեմ քրեական գործ է հարուցվել՝ իշխանությունը բռնի զավթելու, սահմանադրական կարգը բռնի կերպով փոխելու և կրոնական ատելություն հրահրելու վերաբերյալ բազմակի հրապարակային կոչերի մեղադրանքով։

Ինչպես հայտնել են գլխավոր դատախազությունից, քննության հիմք են դարձել սոցիալական ցանցերում տարբեր օգտատերերի, մասնավորապես՝ 1975 թվականին ծնված Չիֆթչիի տարածած հրապարակումների վերաբերյալ տեղեկությունները։ Քննության վարկածով՝ նյութերը պարունակել են իշխանությունը բռնի զավթելու և բռնության գործադրմամբ կրոնական թշնամանք հրահրելու կոչեր։

Գերատեսչությունում պնդում են, որ Ադրբեջանի նախարարների կաբինետի 2026 թվականի սեպտեմբերի 21-ի թիվ 309 որոշման ընդունումից հետո բազմիցս տարածվել են կրոնական-արմատական բովանդակությամբ նյութեր, որոնց թվում՝ արհեստական բանականության կիրառմամբ ստեղծված։ Քննության տվյալներով՝ հրապարակումները միտված են եղել հեղաշրջում կազմակերպելուն, սահմանադրական կարգը բռնի կերպով փոխելուն և կրոնական ատելություն հրահրելուն։

Հոկտեմբերի 16-ին գլխավոր դատախազությունը քրեական գործ է հարուցել Ադրբեջանի քրեական օրենսգրքի 281.2, 283.2.1 և 167-3.1 հոդվածներով։ Դրանք պատասխանատվություն են նախատեսում իշխանությունը բռնի զավթելու կամ սահմանադրական կարգը փոխելու վերաբերյալ բազմակի հրապարակային կոչերի, բռնության գործադրմամբ կրոնական ատելություն հրահրելու, ինչպես նաև կրոնական-ծայրահեղական գործունեության կոչ անող կամ այն արդարացնող նյութեր պատրաստելու, պահելու և տարածելու համար։

Չիֆթչին որպես մեղադրյալ ենթարկվել է քրեական պատասխանատվության, իսկ դատարանը հեռակա կարգով նրա նկատմամբ խափանման միջոց է ընտրել կալանավորումը։ Գլխավոր դատախազության տեղեկությամբ՝ Թուրքիայի իրավասու մարմիններին ուղարկվում են միջազգային իրավական օգնության վերաբերյալ հարցումներ՝ լրագրողի և այլ անձանց նկատմամբ քննչական գործողություններ իրականացնելու համար։ Թուրքական կողմի՝ այս հարցումներով ընդունած որոշման մասին պաշտոնապես հաստատված տեղեկություններ առայժմ չկան։

Ներողություն և մեղադրանքների ժխտում

Չիֆթչին, միջազգային հետախուզման մասին տեղեկության հրապարակումից հետո, X սոցիալական ցանցում հայտարարություն է հրապարակել, որում ներողություն է խնդրել ադրբեջանական պետությունից և ժողովրդից։

Լրագրողը ափսոսանք է հայտնել այն կապակցությամբ, որ իր հրապարակումները Ադրբեջանում դժգոհություն և վիրավորանք են առաջացրել, և ընդունել է, որ իր օգտագործած ձևակերպումները կարող էին անցնել թույլատրելիի սահմանները։ Նա նաև ընդգծել է, որ հարգում է երկրի անկախությունը, ինքնիշխանությունը, տարածքային ամբողջականությունը և սահմանադրական կարգը։

Միևնույն ժամանակ Չիֆթչին հայտարարել է, որ իր նպատակ չի եղել միջամտել Ադրբեջանի ներքին գործերին, բնակչությանը սադրել պետության դեմ ելույթների, անկարգություններ ստեղծելու կամ իշխանությունը բռնի զավթելու կոչեր անելու համար։ Նա նաև մերժել է կրոնական ատելություն և թշնամանք հրահրելու մտադրության վերաբերյալ մեղադրանքները։ Այսպիսով, իր կողմից բերված ներողությունները չեն նշանակում իր դեմ առաջադրված քրեական մեղադրանքների ընդունում։

Գործը՝ դպրոցական գլխաշորերի շուրջ վեճի ֆոնին

Թուրք լրագրողի քրեական հետապնդումը ծավալվում է Ադրբեջանում դպրոցական համազգեստի կանոնների շուրջ հանրային քննարկման ֆոնին։ Սեպտեմբերի 21-ի նախարարների կաբինետի թիվ 309 որոշումը վերաբերում է հագուստին և աքսեսուարներին, որոնք անհամատեղելի են դպրոցական համազգեստի պահանջների և աշխարհիկ կրթության սկզբունքի հետ։ Թեև փաստաթղթում իսլամական գլխաշորը ուղղակիորեն չի հիշատակվում, ԶԼՄ-ների հաղորդմամբ՝ հիջաբ կրող աղջիկներին թույլ չեն տվել մասնակցել դասերին, ինչը բողոքներ է առաջացրել։

Սահմանափակումները դարձել են երկու երկրի ներկայացուցիչների միջև վեճի առարկա։ Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի խորհրդական Օքթայ Սարալը քննադատել է գլխաշորով աշակերտուհիներին դասերին չթույլատրելու դեպքերը և ադրբեջանական կողմին կոչ արել վերանայելու մոտեցումը։ Ի պատասխան՝ իշխող «Նոր Ադրբեջան» կուսակցությունը թուրք քաղաքական գործիչներին մեղադրել է երկրի ներքին գործերին միջամտելու մեջ և հայտարարել, որ կանոնները համապատասխանում են ադրբեջանական պետության աշխարհիկ բնույթին։

Այս ֆոնին Չիֆթչիի գործը ստացել է լրացուցիչ քաղաքական նշանակություն։ Սակայն ադրբեջանական դատախազությունը պաշտոնապես քրեական հետապնդումը կապում է այն նյութերի տարածման հետ, որոնք, նրա պնդմամբ, պարունակել են իշխանությունը բռնի զավթելու և կրոնական թշնամանք հրահրելու կոչեր։

Նախաքննությունը շարունակվում է։ Գլխավոր դատախազությունը հայտարարում է, որ մտադիր է համակողմանիորեն ուսումնասիրել հրապարակումների բովանդակությունը, դրանց ստեղծման և տարածման հանգամանքները և տալ դրանց իրավական գնահատականը։