Հնագետները Ալյասկայում հայտնաբերել են մոտ 13,8 հազար տարվա վաղեմության կեցավայր, որտեղ գտել են հազարավոր արտեֆակտներ և բրածոներ։ Գտածոների թվում են ոսկյա ասեղներ, քարե գործիքներ, կացարանի մնացորդներ և գայլանման կենդանիների ոսկորներ, որոնք կարող են վկայել Ամերիկայում առաջին ընտելացված շների առկայության մասին։

Շեգ-Խդալտխի (Shégˊ Xdaltthˊíˊ) կանգառը, որի անվանումը Ալյասկայի բնիկ ժողովուրդների աթաբասկյան լեզուներից մեկով նշանակում է «Նրանք այնտեղ էին», գտնվում է Ֆերբենքսից մոտ 55 կիլոմետր հարավարևելք։ Հետազոտողների տվյալներով, Հյուսիսային Ամերիկայի առաջին բնակիչները մոտ հազար տարի այս վայրը ժամանակ առ ժամանակ օգտագործել են։

Հետազոտության արդյունքները հրապարակվել են Science Advances ամսագրում։ Գիտնականները կենտրոնացել են կեցավայրի գոյության ամենավաղ փուլի վրա, որը վերաբերում է մոտ 13,8 հազար տարի առաջվա ժամանակաշրջանին։ Գտածոները վկայում են, որ մարդիկ աստիճանաբար յուրացնում էին իրենց համար նոր տարածքը։

Հնագետները հայտնաբերել են օջախ, փոքր փոս և հողի մեջ մնացած հետք՝ փայտե սյունից։ Հավանաբար այստեղ եղել է պարզ ապաստան կամ վրանատիպ կացարանի վաղ տարբերակ։ Այլ գտածոների թվում են քարե գործիքներ, ոսկյա ասեղներ և կենդանու եղջյուրից պատրաստված կախազարդ։ Մոտակայքում հետազոտողները գտել են հողային վառարան՝ փայտածուխով և կենդանիների ոսկորներով։ Նրանց ենթադրությամբ, այնտեղ դանդաղորեն միս էին պատրաստում մեծ ընտանեկան խմբի համար։

«Ես սպասում էի, որ մենք կգտնենք որսորդական գործիքներ և քարի մշակման թափոններ մեկ կամ երկու օջախների շուրջ, բայց նույնիսկ չէի պատկերացնում, որ կհայտնվենք բազային ճամբարի վրա՝ տասնյակ հազարավոր արտեֆակտներով։ Դա լիակատար անակնկալ էր», — պատմել է հետազոտության առաջին հեղինակ Քելի Գրաֆը՝ Կանզասի համալսարանի հնագետը։

Առանձնահատուկ հետաքրքրություն են ներկայացնում բնորոշ շեղանկյունաձև քարե գործիքները՝ կոթին ամրացնելու տարրերով։ Ռիոլիտից և բազալտից պատրաստված դրանք տարբերվում են կենտրոնական Ալյասկայի տիպիկ գտածոներից և հիշեցնում են շատ ավելի արևմուտք՝ Բերինգիայի շրջանում, այդ թվում ժամանակակից հյուսիսային Սիբիրի տարածքում հայտնաբերվող գործիքները։ Օբսիդիանից պատրաստված արտեֆակտները ցույց են տալիս, որ հրաբխային ապարը կեցավայր է բերվել հարյուրավոր կիլոմետրեր հյուսիսարևմուտք գտնվող աղբյուրից։

Ասիայի հետ կապերը կարող են հաստատվել նաև գայլանման ավելի քան մեկ տասնյակ կենդանիների մնացորդներով։ Դրանցից մեկի ծնոտի վերլուծությունը ցույց է տվել, որ այն պատկանել է ոչ թե սարսափելի գայլին (Aenocyon dirus) և ոչ էլ պլեյստոցենյան բերինգիական կամ ժամանակակից գորշ գայլին (Canis lupus), այլ կենտրոնական Ալյասկային բնորոշ գայլանման կենդանիների պոպուլյացիայի ներկայացուցչի։

Գենետիկական տվյալները ցույց են տալիս, որ Հյուսիսային Ամերիկայի առաջին ընտելացված շները ծագել են սիբիրյան գայլերից։ Կեցավայրի տարիքն ու տեղադրությունը թույլ են տալիս ենթադրել, որ դրա բնակիչները կարող էին շներ պահել, սակայն գտնված ոսկորներն ինքնին դա դեռ չեն ապացուցում։

Միևնույն ժամանակ, գտածոները վկայում են ոչ միայն ասիական Բերինգիայի հետ շփումների մասին։ Հետազոտության հեղինակների կարծիքով, հին Ալյասկայի բնակիչները կարող էին կապեր ունենալ նաև Կանադայի սառցադաշտային վահանից հարավ գտնվող վաղ բնակավայրերի բնակչության հետ։

Բերինգիան տարածք էր, որը վերջին սառցադաշտային ժամանակաշրջանում միացնում էր Ասիայի հյուսիսարևելքն ու Հյուսիսային Ամերիկայի հյուսիսարևմուտքը։ Ժամանակակից հնագիտական և գենետիկական հետազոտությունների համաձայն, Ամերիկայի բնիկ ժողովուրդների նախնիները մայրցամաք են ներթափանցել մոտ 21 հազար տարի առաջ։ Սակայն փոքր սեզոնային կեցավայրերը սփռված են հսկայական տարածքում, ուստի Ամերիկայի առաջին բնակիչների կյանքի մասին դեռևս համեմատաբար քիչ բան է հայտնի։