Այս տարվա առաջին կիսամյակում Ռուսաստանի հետ Հայաստանի արտաքին առեւտրում ներմուծումը 2,6 անգամ ծավալով գերազանցել է արտահանմանը: Սա ռուսական կողմի տվյալներն են՝ մեր մաքսատունը, օգոստոսի 26-ի դրությամբ, դեռեւս նման տեղեկատվություն չի հրապարակել:

Անիրատեսական է ապրանքների ներմուծումը նվազեցնելու միջոցով բարելավել Ռուսաստանի հետ առեւտրային հաշվեկշիռը: Այսպես, Ռուսաստանից ներմուծման մեկ երրորդից ավելին զբաղեցնում են բնական գազն ու նավթամթերքները, որոնք այլընտրանք չունեն: Միայն այս ապրանքների ներմուծման ծավալը Հայաստան հաշվետու կիսամյակում հասել է գրեթե 288 մլն դոլարի։ Միաժամանակ Ռուսաստան մեր արտահանման ամբողջ ծավալը կազմել է ընդամենը 310 մլն դոլար:

Այսպիսով, Ռուսաստանի հետ առեւտրային հաշվեկշռի օպտիմալացումը հնարավոր է միայն դեպի այս երկիր արտահանումը մեծացնելու միջոցով: Ռուսաստան արտահանման ծավալների անվիճելի առաջատար է հայկական կոնյակը: Արտահանման ընդհանուր ծավալում «ալկոհոլային եւ ոչ ալկոհոլային խմիչքների» (կոնյակի գերակշռությամբ) ապրանքախմբի մասնաբաժինը տարվա հաշվետու կիսամյակում կազմել է 29%: Չնայած տարվա առաջին կեսը միայն բուսաբուծության սեզոնի սկիզբն է, բանջարեղենի մասնաբաժինը հասել է գրեթե 10%-ի։

Վարկանիշի առաջին հորիզոնականում են պատրաստի հագուստն ու տրիկոտաժը (ապրանքային կոդեր 61 եւ 62): Ռուսաստան մեր արտահանման ընդհանուր ծավալում այդ ապրանքները միասին զբաղեցրել են գրեթե 11% մասնաբաժինը: Նկատենք, որ սկզբունքորեն սա վատ արդյունք չէ 90-ականներին գրեթե ամբողջությամբ ոչնչացված ոլորտի համար:

Հիշեցնենք, որ խորհրդային տարիներին Հայաստանի արտահանման առաջատարներից մեկը հենց թեթեւ արդյունաբերության ապրանքներն էին: Հայրենական արտադրության գործվածքները, պատրաստի հագուստը եւ կոշիկները հիմնականում արտահանվում էին Ռուսաստան: Սակայն դրանից հետո իրավիճակը ռուսական շուկայում կտրուկ փոխվեց:

Այսօրվա մեծահարուստ ռուսաստանցիները հագուստի եւ կոշիկի աշխարհի ամենաթանկարժեք ապրանքանիշների ընտրություն ունեն: Դե, իսկ շարքային քաղաքացիները բավարարվում են Չինաստանից եւ Թուրքիայից ներմուծվող «էժան» ապրանքներով: Թվում է, թե ռուսական շուկայի այս գնային հատվածում այդ երկրների հետ մրցելը անհույս գործ է:

Նշենք, որ Չինաստանին բաժին է ընկնում հագուստի արտահանման համաշխարհային ծավալի գրեթե մեկ երրորդը: Թուրքիան եւս հագուստ արտահանող երկրների առաջին տասնյակում է:

Բայց պարզվեց, որ գործն այնքան էլ անհույս չէ, կան բացառություններ: Վերջին տարիներին Ռուսաստանի շուկայում Ուզբեկստանը զբաղեցրել է այնպիսի տեղ, ինչպես եւ Հայաստանը՝ նախկին «միութենական հանրապետությունը»: Ըստ ոլորտի մասնագետի՝ պաշտոնապես չլինելով ԵԱՏՄ անդամ, Ուզբեկստանն իրականում օգտվում է այս կազմակերպության արտոնություններից:

Բերենք այս տարվա առաջին կիսամյակի վիճակագրությունը։ Այս ընթացքում Չինաստանից Ռուսաստան պատրաստի հագուստի եւ տրիկոտաժի ներմուծման ծավալը գերազանցել է 1,0 միլիարդ դոլարի մակարդակը: Թուրքիայի ցուցանիշը մի քանի անգամ քիչ է`301 միլիոն դոլար: Ուզբեկստանում լավ ցուցանիշ կար` 176 միլիոն դոլար: Համեմատության համար՝ Ռուսաստանը Հայաստանից նշված կիսամյակում ընդամենը 17 մլն դոլարի պատրաստի հագուստ եւ տրիկոտաժ է ներմուծել։

Ինչպես հայտնի է, հագուստի ստեղծումը աշխատատար գործընթաց է: Համաշխարհային շուկայում շատ արտահանողների (ասենք՝ նույն Չինաստանի) հաջողությունները մեծապես պայմանավորված են այնտեղի «էժան» աշխատուժով: Իհարկե, հումքի արժեքը նույնպես իր դերն ունի: Այս առումով Ուզբեկստանն ակնհայտ առավելություն ունի Հայաստանի նկատմամբ: Բավական է բերել հայտնի ուզբեկական բամբակի օրինակը: Մենք պետք է ներմուծենք հումք (կամ հագուստ կարելու կիսաֆաբրիկատներ), ինչը զգալիորեն ավելի թանկ արժե:

Մասնագետը նշեց, որ թեթեւ արդյունաբերության հայկական ձեռնարկությունները փորձում են պահպանել իրենց փոքր տեղը ռուսական շուկայում` համեմատաբար ցածր գների հաշվին: Դա դեմփինգ է: Բայց, նրա կարծիքով, դա տեղական բիզնեսի համար հեռանկար չէ: Անիմաստ է մրցակցել «էժան» հագուստի առաջատար արտահանողների հետ: Ինչպես նշվեց վերեւում, մենք պատրաստի հագուստի արտադրության էժան հումք չունենք, եւ մոտակա տարիներին չենք ունենա:

90 -ականներին Երեւանի տոնավաճառներում առաջին անգամ հայտնվեց թուրքական հագուստ՝ զարդարված համաշխարհային ապրանքանիշների պիտակներով (օրինակ՝ Dolce & Gabbana, Versace եւ այլն): Անսովոր էր այն, որ այդ «ապրանքանիշների» գները համեմատաբար ցածր էին: Բայց բոլորը գիտեին, որ իսկական բրենդային հագուստը շատ ավելի թանկ է: Եւ ոչ այնքան որակի շնորհիվ, որքան հենց ապրանքանիշի ոչ փոքր «գնի» պատճառով: Ի դեպ, հետագայում կեղծ արտադրանք պատրաստելու այս պրակտիկան ընդունեցին որոշ տեղական ձեռներեցներ:

Բայց, կարված ապրանքների հետ կապված հարցը կարելի է լուծել լիովին օրինական հիմքերով: Իմ զրուցակցի կարծիքով՝ անհրաժեշտ է ոչ թե ընդլայնել «էժան» ապրանքների արտադրության ծավալը, այլ արտադրել բարձրորակ հագուստ՝ ճանաչելի բրենդային անունով: Լավ օրինակ կա մեկ այլ ոլորտից` մենք ունենք հայկական «Արարատ» կոնյակի ապրանքանիշ: Իհարկե, համաշխարհային պատրաստի հագուստի ապրանքանիշների հետ մրցակցելը ֆանտաստիկայի ժանրից է:

Բայց, զրուցակցիս խոսքով, կարելի է գոնե փորձել զբաղեցնել ոչ մեծ տեղ ռուսական շուկայի միջին գների հատվածում: Ընդգծենք, որ սա ոչ թե տեսաբանի, այլ հայրենական ոլորտում բազմամայա աշխատանքի փորձ ունեցող պրակտիկ մասնագետի կարծիք է: Ասվածին հավելենք, որ Ռուսաստանում Հայաստանի արտադրանքին կարող են աջակցություն ցուցաբերել նաեւ այս երկրում մեր հսկայական սփյուռքի ներկայացուցիչները: Պետությունը նույնպես պետք է օգնություն ցուցաբերի հագուստի ապրանքանիշ ստեղծելու հարցում:

Զուցակիցս անուշադրության չմատնեց նաեւ այնպիսի կարեւոր խնդիրը, ինչպիսին է բնակչության զբաղվածությունը: Մեր օրերում աշխատանքի հաջողության օբյեկտիվ երաշխիքը բարձրագույն կրթությունն է, մասնագիտության գերազանց իմացությունը, գումարած` օտար լեզվի (սովորաբար անգլերեն) եւ համակարգչի իմացությունը: Կան, իհարկե, նաեւ սուբյեկտիվ գործոններ՝ հովանավորչություն եւ կոռուպցիա: Բայց, մեր երկրում (ինչպես, ի դեպ, մյուսներում) կա աշխատունակ բնակչության մի հատված, որը հեռու է այս բոլոր պահանջներից: Նրանցից շատերը համաձայն կլինեին աշխատել կարի կամ տրիկոտաժի արտադրամասերում:

Սմբատ Գրիգորյան