նախընտրելի դարձնել
Ամեն տարի ապրիլի 24-ին մենք նշում ենք 1915 թվականի Հայոց ցեղասպանության տարելիցը, որի ընթացքում օսմանցիների ձեռքով զոհվել է շուրջ 1,5 միլիոն հայ։ Բայց այս տարի պետք է մտածել նաև այսօրվա մասին, քանի որ հայերը կրկին կանգնած են նոր վայրագությունների առաջ, իսկ աշխարհը անտարբերությամբ է հետևում, գրում է բրիտանական Time-ը։ https://time.com/6273756/armenian-genocide-april-24-day/
«Վերջին մեկ տարվա ընթացքում էթնիկ հայերը ենթարկվել են գլխատումների, սեռական խեղման, մշակութային ոչնչացման, Ադրբեջանի իշխանությունների կողմից անմարդկային հայտարարությունների և հարձակումների մշտական սպառնալիքի, որոնք բոլորն էլ եկել են Ադրբեջանից՝ Օսմանյան Կայսրության իրավահաջորդ Թուրքիայի անմիջական ռազմական և տնտեսական աջակցությամբ։
Իրավիճակը վերաճել է հումանիտար ճգնաժամի, քանի որ Ադրբեջանը խոչընդոտում է մարդկանց տեղաշարժը, սննդամթերքի և դեղորայքի մատակարարումը Հայաստանի հետ սահմանի երկայնքով, ինչը վիճարկվել է Արդարադատության միջազգային դատարանի և հենց երեկ ԱՄՆ Պետդեպարտամենտի կողմից:
Հայերին սպառնացող այս վտանգը կրկին ի հայտ եկավ 2020 թվականի սեպտեմբերին, երբ Ադրբեջանը հարձակում սկսեց Լեռնային Ղարաբաղի դեմ։ Այս հարձակումը նշանավորեց 44-օրյա պատերազմի սկիզբը, որի ընթացքում զոհվեց ավելի քան 6500 մարդ, տասնյակ հազարավոր մարդիկ տեղահանվեցին: Նոյեմբերին, երբ հրադադարի պայմանագիր կնքվեց, Ադրբեջանը գրավեց Լեռնային Ղարաբաղի մեծ մասը։
Պատերազմն ավարտվեց, բայց դաժանություններըը հայերի նկատմամբ շարունակվեցին երկրի վրա։
Բայց այն, ինչ ինձ ամենաշատն է անհանգստացնում Հայաստան կատարած իմ վերջին ճանաչողական այցի ընթացքում, որը վերջին մեկ տարում իմ երրորդ այցն էր, այն է, որ իրավունքների խախտումները, որոնց ես ականատես եղա ավելի վաղ Լեռնային Ղարաբաղում, ներառյալ սպանությունները, խոշտանգումները և կամայական կալանավորումները, այժմ իրականացվում են Ադրբեջանի կողմից Հայաստանի ինքնիշխան տարածքում, որտեղ Բաքուն անպատիժ ներխուժում է:
Մարտին ես և իմ թիմը փաստագրեցինք Հայաստանում շենքերի, տների, գերեզմանատների և զբոսաշրջային վայրերի վերջին ռմբակոծությունները: Մենք քայլեցինք դպրոցական միջանցքներով, որոնք զարդարված էին երեխաների նկարներով իրենց վառվող տների նկարներով և պաստառներով, որոնք սովորեցնում էին երեխաներին ճանաչել կասետային ռումբերն ու այլ չպայթած զինամթերքը: Ամենից անհանգստացնողը մի տեսանյութ էր, որը մեզ ցույց տվեց մի կին, որը փախել են հարազատ գյուղում գտնվող ադրբեջանցի զինվորներից, որոնք գլխատում ու անդամահատում էին այդ կնոջ հարևանների մարմինները:
Խոշտանգումների զոհերի և տեղահանված ընտանիքների հետ հանդիպելիս մենք զգոն էինք, քանի որ մոտակայքում հայկական տարածքում անցակետեր տեղադրած ադրբեջանցի զինվորները կրակում էին իրենց տեսադաշտում գտնվող մարդկանց վրա։
Ադրբեջանի կողմից նախապատրաստումը, հետապնդումը, ապամարդկայնացումն ու դրա ժխտումը Ադրբեջանի կողմից, որոնցից յուրաքանչյուրը համարվում է ցեղասպանության «փուլ», «Genocide Watch»-ին դրդել են հայերի ցեղասպանության նախազգուշացում հայտարարել, որոնք հարձակման են ենթարկվում Ադրբեջանի կողմից:
Համաշխարհային հանրության այլ անդամներ, ներառյալ ԱՄՆ-ն, նույնպես մտահոգություն են հայտնել։ Անցյալ սեպտեմբերին հայկական գյուղերի գնդակոծումից հետո Ներկայացուցիչների պալատի այն ժամանակվա խոսնակ Նենսի Փելոսին և կոնգրեսական Ադամ Շիֆը դատապարտեցին ադրբեջանական հարձակումները, իսկ Սենատի արտաքին հարաբերությունների հանձնաժողովի նախագահ Բոբ Մենենդեսը կոչ արեցին անհապաղ դադարեցնել Ադրբեջանին տրամադրվող տնտեսական օգնությունը:
Սակայն վրդովմունքն անցողիկ էր, իսկ Ադրբեջանը դեռ պատասխանատվության չի ենթարկվել:
Երկու տարի առաջ այս օրը ԱՄՆ նախագահ Ջո Բայդենը պատմություն կերտեց՝ պաշտոնապես ճանաչելով Հայոց ցեղասպանությունը, խոստանալով «զգոն մնալ ատելության բոլոր ձևերի կործանարար ազդեցության դեմ» և «վերսկսել մեր հանձնառությունը՝ բարձրաձայնելու և դադարեցնելու վայրագությունները, որոնքանջնջելի սպիներ են թողնում»։
Որպեսզի Բայդենի հայտարարությունները դառնան ավելին, քան պարզապես խոսքեր, ԱՄՆ կառավարությունը պետք է քայլեր ձեռնարկի կանխելու և զսպելու Ադրբեջանի հարձակումները էթնիկ հայերի դեմ և ցանկացած հետագա ոտնձգություն Հայաստանի ինքնիշխան տարածքի նկատմամբ: Հայերի նկատմամբ աղաղակող վայրագություններ կատարած անձինք պետք է պատասխանատվության ենթարկվեն:
Գրեթե յուրաքանչյուր հարցազրույց, որը մենք արել ենք մեր ճանաչողական շրջագայության ընթացքում, ուներ մեկ թեմա. հայերը և Լեռնային Ղարաբաղի բնակիչները պնդում էին, որ գործողությունները, որոնց մենք ականատես եղանք, տարածաշրջանում հայերին արմատախիլ անելու ավելի մեծ արշավի մի մասն է: Թեև ոմանք կարող են այս հայտարարությունները համարել անտեղի խուճապ առաջացնող, սակայն Ադրբեջանի առաջատար պաշտոնյաների հայտարարություններն այլ բան են հուշում:
Վերջին տասնամյակի ընթացքում ադրբեջանցի պաշտոնյաները խոսում էին այնպիսի լեզվով, որը կիրառվում էր Ռուանդայի ցեղասպանության և Հոլոքոստի ժամանակ՝ հայերին անվանելով «քաղցկեղ» և «հիվանդություն», որը պետք է «բուժվի»: Վերջերս երկրի ավտորիտար առաջնորդ Իլհամ Ալիևը սպառնացել էր «շների պես քշել [հայերին]»։ Բաքվի կառավարությունը նույնիսկ թողարկել է 2020 թվականի նամականիշ, որի վրա պատկերված է համազգեստով տղամարդ, որը «մաքրում է» Լեռնային Ղարաբաղը:
Նույնքան անհանգստացնող են Ադրբեջանի՝ Հայաստանը նվաճելու պնդումները. Ալիևի իշխանության գալուց ի վեր պաշտոնյաներն ասում են՝ «Մեր նպատակը հայերի լիակատար ոչնչացումն է» և պնդում, որ հայերը «իրավունք չունեն ապրելու այս տարածաշրջանում»։ Ալիեւը հայտարարել է, որ «Երեւանը մեր պատմական հողն է, եւ մենք՝ ադրբեջանցիներս, պետք է վերադառնանք այս ադրբեջանական հողերը... Սա է մեր քաղաքական եւ ռազմավարական նպատակը»։ Անցյալ շաբաթ նա հայտարարեց. «Մի օր [հայերը] կարող են արթնանալ և տեսնել Ադրբեջանի դրոշը իրենց գլխին»։
Երբ բռնակալները խոսում են, խելամիտ է լսել, թե նրանք ինչ են ասում։ Բառերը կարող են չսպանել, բայց դրանք հաճախ ուղղակիորեն հանգեցնում են գործողությունների, որոնք սպանում են»:
