Նախագահ Դոնալդ Թրամփը ուրբաթ համաձայնագիր է ստորագրել Հայաստանի և Ադրբեջանի ղեկավարների հետ՝ տարիներ տևած մարտերը դադարեցնելու համար, ինչը դիվանագիտական հաղթանակ է համարվում, որը օգնում է նաև Թրամփին ներկայանալ որպես խաղաղարար համաշխարհային ասպարեզում, գրում է Politico-ն։

Ըստ Սպիտակ տանը Թրամփի, Ալիևի և Փաշինյանի ուրբաթ ստորագրած համաձայնագրի՝ Միացյալ Նահանգները կկառավարի Իրանի հետ սահմանի երկայնքով գտնվող հարավային Հայաստանի մի հատվածը, որը հայտնի է որպես Զանգեզուրի միջանցք։ Ամերիկյան ընկերությունը կզարգացնի տրանսպորտային կապեր տարածաշրջանում, որոնք, Թրամփի բնորոշ ոճով, կկոչվեն նրա անունով՝ Ադրբեջանը և Նախիջևանը կապելու համար։

Թրամփը գաղտնի կերպով ցանկություն է հայտնել շահել Նոբելյան խաղաղության մրցանակ, և նրա երկրորդ ժամկետը նշանավորվել է մի քանի կոշտ հակամարտություններին հրապարակայնորեն միջամտելու պատրաստակամությամբ։ Նրա վստահությունը շահելու ցանկություն ունեցող համաշխարհային առաջնորդները, նրանց թվում՝ Ալիևը, առաջարկել են, որ նա առաջադրվի մրցանակի համար։ Վերջին ամիսներին Թրամփը ստանձնել է Հնդկաստանի և Պակիստանի, ապա Թաիլանդի և Կամբոջայի միջև լարվածության մեղմացման, ինչպես նաև Կոնգոյի արևելքում Ռուանդայի աջակցությունը վայելող զինյալների և Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետության կենտրոնական կառավարության միջև հրադադարի միջնորդության պատասխանատվությունը։

Ընդհանուր առմամբ, Սպիտակ տունը և անձամբ նախագահը պնդում են, որ Թրամփը մինչ օրս դադարեցրել է վեց պատերազմ՝ «միջինում ամսական մեկը»։

Սակայն նա մինչ օրս չի կարողացել ապահովել ավելի բարձր մակարդակի խաղաղության համաձայնագրեր, ներառյալ՝ Ուկրաինայի դեմ Ռուսաստանի պատերազմի և Գազայում պաղեստինյան ՀԱՄԱՍ խմբավորման հետ Իսրայելի հակամարտության մեկընդմիշտ ավարտը։ Քարոզարշավի ընթացքում նա խոստացել էր ավարտել երկու պատերազմներն էլ՝ հայտարարելով, որ դա կանի իր պաշտոնավարման առաջին օրը։

Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև հակամարտության դեպքում Թրամփի թիմը հիմնվել է Բայդենի վարչակազմի օրոք իրականացված դիվանագիտության վրա և օգտագործել է նույն շրջանակային առաջարկներից շատերը, որոնք այն ժամանակ արվել էին կողմերին։

«Մենք բավականին առաջ ենք մղել գործընթացը՝ ոչ թե վավերացված խաղաղության համաձայնագիր, այլ համաձայնության էության, երկու կողմերի միջև համաձայնագրի հիմնական սկզբունքների շուրջ»,- հայտարարել է Մայք Քարփենթերը, որը Բայդենի վարչակազմի Ազգային անվտանգության խորհրդում աշխատել է որպես Եվրոպայի գծով ավագ տնօրեն։

Ալիևը և Փաշինյանը դրականորեն են արձագանքել Բայդենի առաջարկած շրջանակին, սակայն նախկին պաշտոնյաները նշում են, որ Բաքուն որոշել է սպասել նախագահական ընտրությունների արդյունքներին, նախքան համաձայնագիրը ստորագրելը։

Ռուսաստանի և Ադրբեջանի միջև հարաբերությունների վատթարացումը նույնպես նպաստեց համաձայնագրի առաջխաղացմանը, ըստ Ադրբեջանում ԱՄՆ նախկին դեսպան Մեթյու Բրայզայի։ 2024 թվականի դեկտեմբերի 25-ին Ռուսաստանը, ենթադրաբար, խոցել է ադրբեջանական ուղևորատար ինքնաթիռը «երկիր-օդ» դասի հրթիռով։ Վլադիմիր Պուտինը երբեք ներողություն չի խնդրել միջադեպի համար, և Ռուսաստանում ադրբեջանցիների նկատմամբ հետագա վատ վերաբերմունքը անհանգստացրել է Ալիևին։

Ուրբաթ օրվա համաձայնագիրը նաև Բաքվին է մի շարք այլ զիջումներ է տալիս։ ԱՄՆ-ը կրկին Ադրբեջանին կտրամադրի անվտանգության օգնություն՝ նախկինում մինչև 100 միլիոն դոլար, ներառյալ ֆինանսավորումը և ռազմական սարքավորումները։ Վաշինգտոնը միաժամանակ դուրս կգա ԵԱՀԿ Մինսկի խմբից, որը գլխավորում են Միացյալ Նահանգները, Ռուսաստանը և Ֆրանսիան, և որը Ադրբեջանը համարել է ավելորդ՝ 2020 թվականին Հայաստանի հետ պատերազմում Լեռնային Ղարաբաղը զավթելուց ի վեր։

Հայկական սփյուռքի խմբերը քննադատել են համաձայնագիրը՝ պնդելով, որ այն խոչընդոտում է կայուն խաղաղությանը՝ հետաձգելով 2023 թվականին Լեռնային Ղարաբաղից փախչելու հարկադրված հայերի իրենց տներ վերադառնալու իրավունքի, ինչպես նաև ռազմագերիների հարցի և տարածաշրջանում հայկական մշակութային վայրերի ճակատագրի վերաբերյալ քննարկումները։

Սակայն Սպիտակ տունը պնդում է, որ գործարքը այդուհանդերձ օգտակար է Երևանի համար, քանի որ այն ապահովում է Միացյալ Նահանգների և ռազմավարական առևտրային գործընկերոջ աջակցությունը։

Անսպասելիորեն, Թրամփի միջազգային համաձայնագրերի հետապնդումը չի եղել նրա «Ամերիկան առաջինը» արտաքին քաղաքականության մաս։ Սպիտակ տունը նշում է, որ «Ամերիկան առաջինը» սահմանումը չի փոխվել, բայց Թրամփի միջազգային հակամարտությունների վերաբերյալ սահմանափակ գիտելիքները նախկինում խանգարել են նրան մանրամասն խոսել այդ թեմայի շուրջ։ Սակայն MAGA-ի ամենահավատարիմ բազայի որոշ անդամներ համաձայն չեն նրա միջազգային ակտիվության հետ։

«Քարոզարշավի ընթացքում դուք գիտեք պատկերի միայն մի մասը, և երբ գտնվում եք Արևմտյան թևում, հասկանում եք, թե իրականում ինչ է կատարվում աշխարհում,- ասել է Սպիտակ տան մի պաշտոնյա՝ անանուն մնալու պայմանով։ -Եվ շատ առումներով, եթե [Թրամփը] դա ավելի վաղ իմանար, դա, հավանաբար, ավելի կարևոր մաս կլիներ նրա քարոզարշավի համար»։

Որոշ շրջանակներում հույս կա, որ Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև հակամարտության ավարտը կօգնի Թրամփին նաև վերջ դնել Ռուսաստանի և Ուկրաինայի միջև պատերազմին։ Թրամփը ուրբաթ հայտարարել է, որ Պուտինը «խաղաղություն է ուզում» և որ շուտով կհանդիպի Ռուսաստանի առաջնորդի հետ։ Ավելի ուշ նա սոցիալական ցանցերում գրեց, որ հանդիպումը տեղի կունենա օգոստոսի 15-ին Ալյասկայում։

«Այս Ադրբեջան-Հայաստան գործարքը ճնշում է գործադրում Պուտինի վրա։ Դա Թրամփն է, որը խաղաղություն է բերում երկու նախկին խորհրդային հանրապետություններին»,- նշել է աղբյուրը։