նախընտրելի դարձնել
Այսօր մեր զրուցակիցն է Արամ Անդրեասյանը՝ մարդ, ով ստանձնեց պետական ծրագիրը հասկանալի և կիրառելի դարձնելու պատասխանատվությունը: Նա մշակեց green.nmc.am հարթակը «Կանաչ վարկ» ծրագրի համար, որն իրականացվում է Կենտրոնական բանկի հետ առնչվող կառույցի՝ Հայաստանի ազգային հիփոթեքային ընկերության կողմից. վերջինս ձևավորում է հիփոթեքային շուկայի կանոնները։
«Կանաչ վարկ» ծրագիրը իրականացվում է Ֆրանսիական զարգացման գործակալության (AFD) աջակցմամբ և թիրախավորում է ցածր և միջին եկամուտ ունեցող ընտանիքները։ Ծրագիրը նախատեսում է դրամաշնորհներ բնակարանի վերակառուցման, առանձնատան կառուցման և բարձր էներգաարդյունավետությամբ բնակարանների գնման համար։ Այս հարցազրույցի ընթացքում մենք խոսում ենք Արամի հետ այն մասին, թե ինչպես են կարգավորող մարմինների, բանկերի և միջազգային գործընկերների պահանջները վերածվում գործող թվային գործիքի, և ինչու է դա էապես փոխում մարդկանց ամենօրյա հասանելիությունը ֆինանսավորմանը։
Բարի՛ օր, Արա՛մ։ Կպատմե՞ք, թե ինչ է «Կանաչ վարկ» ծրագիրը և ինչո՞ւ այն առանձնահատուկ տեղ զբաղեցրեց Ազգային հիփոթեքային ընկերության աշխատանքում։
Բարև՛ Ձեզ: Եթե խուսափենք պաշտոնական ձևակերպումներից, սա փորձ է կարգավորել շատ կոնկրետ ոլորտ։ Խոսքը կացության, էներգիայի վճարների և կյանքի որակի մասին է։ Ազգային հիփոթեքային ընկերությունը «Կանաչ վարկ» ծրագիրը դիտարկում էր ոչ որպես մեկանգամյա նախաձեռնություն, այլ որպես երկարաժամկետ մեխանիզմ։ Այդ պատճառով ծրագիրը նախագծվել է կայունության, ոչ թե արագ արդյունքի ակնկալիքով:
Ի՞նչ դեր ունի Ազգային հիփոթեքային ընկերությունն այս համակարգում։
Առաջնային դեր։ ԱՀԸ-ն սահմանում է ընդհանուր կանոնները։ Երբ հենց այդ կառույցն է համակարգողը, բանկերը հասկանում են, որ գործ ունեն մոդելի հետ, որի վրա կարելի է հույս դնել: Շուկայի համար սա սկզբունքային է․ նվազում է անորոշությունը և ձևավորվում է միասնական հենման կետ։
Ինչո՞ւ «կանաչ» ֆինանսավորումը ընտրվեց որպես առաջնահերթություն բնակարանային ոլորտում։
Որովհետև արդյունքն այստեղ տեսանելի է դառնում ավելի արագ, քան շատ այլ ոլորտներում։ Բնակարանի էներգաարդյունավետությունն անմիջապես ազդում է ընտանիքների ծախսերի վրա։ Սա վերացական բնապահպանական խնդիր չէ․ սա իրական գործնական քայլ է, որն ուղղակիորեն ազդում է մեր տան ջերմության, կոմունալ վճարների ու մեր սիրելիների հարմարավետության վրա: Հայաստանի համար սա տրամաբանական առաջնահերթություն է։
Ո՞ւմ համար է ծրագիրն առաջին հերթին նախատեսված։
Սովորական ընտանիքների, ոչ թե կառուցապատողների կամ խոշոր ներդրումային նախագծերի: Այն նախատեսված է հասարակ մարդկանց համար, ովքեր ցանկանում են բարելավել իրենց բնակարանային պայմանները և միաժամանակ հստակ հասկանալ ֆինանսական պարտավորությունները: Սոցիալական իմաստով ծրագիրը լուծում է կանխատեսելիության խնդիրը։ Մարդը պետք է նախապես տեսնի թվերը և ըստ այդմ կողմնորոշվի, այլ ոչ թե իմանա դրանք հետագայում։
Ե՞րբ պարզ դարձավ, որ անհրաժեշտ է առանձին թվային հարթակ՝ green.nmc.am-ը։
Բավականին վաղ փուլում։ Մենք հասկացանք, որ առանց միասնական թվային մուտքի ծրագիրը կլինի խրթին նույնիսկ մոտիվացված անհատների համար։ Փաստաթղթերն ու հրահանգներն արդյունավետ չեն աշխատում, եթե մարդը չունի մասնագիտական գիտելիք։ Հարթակը նախատեսված էր ինքնուրույն օգտագործման համար: Մարդիկ գործնական լուծման կարիք ունեին, և մենք այդ լուծումը տրամադրեցինք։
Արամ, ինչպե՞ս Դուք անձամբ ներգրավվեցիք նախագծում, և ի՞նչ դեր ստանձնեցիք։
Ես միացա այն փուլում, երբ արդեն պարզ էր, որ անհրաժեշտ է ոչ պարզապես կայք, այլ ամբողջական համակարգ։ Իմ դերն էր ծրագրի, բանկերի և կարգավորող մարմինների պահանջները վերածել գործող թվային տրամաբանության։ Դա նշանակում էր պատասխանատվություն հաշվարկների, կառուցվածքի և տվյալների հետ օգտատերերի փոխգործակցության համար։
Ինչո՞վ էր այս նախագիծը տարբերվում սովորական կոմերցիոն նախագծերից։
Պատասխանատվության մակարդակով։ Այստեղ հնարավոր չէր դիտարկել մոտավոր լուծումներ։ Ցանկացած անճշտություն կարող էր առաջացնել ֆինանսական ռիսկեր թե՛ բանկերի, թե՛ քաղաքացիների համար։ Բացի այդ, կայքը չպետք է «վաճառեր» ծրագիրը։ Այն պետք է բացատրեր դրա կանոններն ու սահմանափակումները։ Սա սկզբունքորեն այլ մոտեցում էր, որը մենք մշակեցինք և իրականացրինք ամբողջությամբ։
Ի՞նչ պահանջներ պետք էր հաշվի առնել մշակման ընթացքում։
Ազգային և միջազգային։ Դրանք ներառում են Հայաստանի Կենտրոնական բանկի պահանջները, մասնակից բանկերի պայմանները, ինչպես նաև միջազգային գործընկերների՝ ներառյալ Ֆրանսիական զարգացման գործակալության չափանիշները։ Դրանք տարբեր են, և խնդիրն այն էր, որ համակարգային մակարդակում դրանք չհակասեն միմյանց։
Ի՞նչ նշանակություն ուներ անձամբ Ձեզ համար «Մեծ քառյակի» ընկերություններից մեկի կողմից իրականացված աուդիտը։
Դա սթրես թեստավորում էր։ Աուդիտը վերաբերում էր ոչ արտաքին տեսքին, այլ մեթոդաբանությանը և տրամաբանությանը։ Առանցքային հարց էր, թե արդյոք կարելի է վստահել հաշվարկներին և ճարտարապետությանը։ Մի նախագծի համար, որը ձգտում էր դառնալ ոլորտային չափանիշ, սա չափազանց կարևոր փուլ էր։
Ինչպե՞ս էր հաջողվում հավասարակշռել բանկերի, պետության և դոնորների պահանջները։
Անհստակությունները բացառելու միջոցով: Մենք փորձում էինք չպարզեցնել այնտեղ, որտեղ դա կարող էր խեղաթյուրել իմաստը, և չբարդացնել այնտեղ, որտեղ դա արժեք չէր ավելացնում։ Փոխզիջումը փնտրում էինք ոչ դիզայնում, այլ տրամաբանության մեջ։
Ձեր հիանալի առցանց հաշվիչը դարձավ հարթակի կենտրոնական տարրը։ Ինչու՞։
Որովհետև այն պատասխանում է Հայաստանի հասարակ քաղաքացիների հիմնական հարցին․ «Համապատասխանո՞ւմ է ինձ այս ծրագիրը»։ Մեր հարթակը հնարավորություն է տալիս օգտատերերին պատասխան ստանալ առանց երկար խորհրդատվությունների։ Հաշվիչն աշխատում է իրական նախագծային չափանիշներով, ոչ վերացական գաղափարներով։ Դա հարմար է թե՛ մարդկանց, թե՛ բանկերի համար, որոնք տրամադրում են վարկեր։
Ի՞նչ ցուցանիշներ են հաշվարկվում, և ինչու՞ են դրանք անհրաժեշտ։
Առաջին հերթին էներգաարդյունավետությունն է, էներգիայի հնարավոր խնայողությունը, CO₂ արտանետումների փոփոխությունը։ Այս ցուցանիշներն են կազմում «կանաչ» ֆինանսավորման որոշումների հիմքը։ Առանց դրանց ծրագիրը կդառնար պարզապես ձևականություն՝ գործնական արժեքից զուրկ։
Ինչպե՞ս ապահովեցիք հստակությունը ոչ մասնագիտական օգտատերերի համար։
Ես և իմ թիմը մշտապես փորձարկում էինք տրամաբանությունը պարզ սցենարներով։ Եթե բացատրությունը երկար էր տևում, նշանակում էր՝ գործիքը պետք է վերամշակել։ Պարզությունը հարթակի ճարտարապետության հիմնական սկզբունքներից էր, և ես կարծում եմ՝ մենք հիանալի լուծեցինք այդ խնդիրը:
Հաշվիչը սկզբում նախատեսված էր միայն քաղաքացիների համար։ Բանկերն է՞լ են օգտագործում այն։
Այո՛, և դա տեղի ունեցավ բնական ճանապարհով։ Երբ բանկերը սկսեցին հիմնվել դրա հաշվարկների վրա, պարզ դարձավ, որ մեր մշակած լուծումը իսկապես կիրառելի է։ Իմ թիմի և ինձ համար սա հաճելի նորություն էր, որը նույնիսկ չէինք ակնկալում:
Կարո՞ղ ենք խոսել ապագայում Ձեր լուծման ոլորտային ազդեցության մասին։
Կարծում եմ՝ այո։ Այսօր այն փաստացի դարձել է երկրում «կանաչ» հիփոթեքային նախագծերի գնահատման ընդհանուր ստանդարտ։ Սա հեշտացնում է հաղորդակցությունը բոլոր մասնակիցների միջև։
Ինչպե՞ս Ձեր նախագիծը ազդեց «կանաչ» վարկերի հասանելիության վրա։
Շոշափելիորեն: Այն նվազեցրեց անցողիկ շեմը։ Մարդիկ բանկ են գալիս արդեն պատրաստված՝ հասկանալով թվերը և ունենալով հստակ ակնկալիքներ։ Սա հիմնովին փոխում է երկխոսության բնույթը։
Ի՞նչ փոխեցիք Դուք էներգաարդյունավետ ներդրումների ընկալման մեջ։
Հիմա կա ավելի շատ պրագմատիզմ, ավելի քիչ վերացական խոսակցություններ, ավելի շատ կոնկրետ հաշվարկներ։ Սա դրական միտում է։ Եվ դա ինձ ուրախացնում է:
Արա՛մ, ի՞նչն էր անձամբ Ձեզ համար այս աշխատանքի ամենաարժեքավոր կողմը:
Իհակե գիտակցումը, որ ստեղծում ես գործիք, որը շարունակում է աշխատել առանց քեզ։ Ոչ որպես ցուցադրական հարթակ, այլ որպես համակարգի մաս, որը տարիներ շարունակ օգուտ է բերելու իմ երկրի բոլոր քաղաքացիներին։
Ինչպե՞ս եք տեսնում «կանաչ» ֆինանսավորման ապագան Հայաստանում։
Կարծում եմ՝ այն անմիջականորեն կապված է թվային լուծումների հետ։ Որքան ավելի թափանցիկ են գործիքները, այնքան արագ է շուկան վստահում դրանց։ Առանց դրա կայուն զարգացում հնարավոր չէ։
Արա՛մ, շնորհակալություն զրույցի համար և նման բարդ թեմաներն այսքան հստակ բացատրելու համար։ Վստահ եմ, որ սա կօգնի մեր ընթերցողներին ավելի լավ հասկանալ թեման:
Շնորհակալություն նաև Ձեզ։ Ինձ համար կարևոր է, որ նման ծրագրերը հասկանալի լինեն ոչ միայն մասնագետներին, այլ այն մարդկանց, ովքեր իրականում պատրաստվում են օգտվել դրանցից։ Եթե այս զրույցը օգնի որևէ մեկին ավելի գիտակցված որոշում կայացնել, ուրեմն մեր ժամանակը զուր չի անցել։
Հարցազրույցը՝ Գայանե Գաբոյանի
