նախընտրելի դարձնել
Ֆիզիկայի ոլորտում Նոբելյան մրցանակը շնորհվել է Մեդիսոնի Վիսկոնսինի համալսարանի պրոֆեսոր, ամերիկացի գիտնական Ֆրենսիս Հալցենին՝ աստղաֆիզիկայի բնագավառում արված հետազոտությունների համար։ Հոկտեմբերի 6-ին այս մասին հայտնել է Նոբելյան կոմիտեի մամուլի ծառայությունը։
«Շվեդիայի թագավորական ԳԱԱ-ն որոշել է 2026 թվականի ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակը շնորհել Ֆրենսիս Հալցենին՝ «IceCube նեյտրինային աստղադիտարանի ստեղծման գործում ունեցած վճռորոշ ավանդի և տիեզերական ծագման բարձրէներգետիկ նեյտրինոների հայտնաբերման համար»,— ասված է կոմիտեի կայքում հրապարակված հաղորդագրության մեջ։
Հալցենը Անտարկտիդայում գտնվող IceCube նեյտրինային աստղադիտարանի հիմնադիրներից է և դրա գիտական ղեկավարը։ Նրա մասնակցությամբ մշակված համակարգը Հարավային բևեռի մեկ խորանարդ կիլոմետր սառույցն օգտագործում է որպես հսկայական դետեկտոր, որը թույլ է տալիս որսալ տիեզերքից եկող նեյտրինոները (չեզոք տարրական մասնիկներ)։
IceCube-ի կարևորագույն ձեռքբերումներից մեկը դարձավ 2013 թվականին տիեզերական ծագման բարձրէներգետիկ նեյտրինոների հայտնաբերումը։ Հետագայում աստղադիտարանը տվյալներ ստացավ ակտիվ գալակտիկաների նեյտրինային ճառագայթման մասին, ինչպես նաև գրանցեց Ծիր Կաթինի օբյեկտների հետ կապված նեյտրինոներ։
Հալցենը ծնվել է 1944 թվականի մարտի 23-ին Բելգիայում։ Կրթություն է ստացել Լյովենի բելգիական համալսարանում, աշխատել է Միջուկային հետազոտությունների եվրոպական կազմակերպությունում (CERN), իսկ 1970-ականների սկզբից գիտական գործունեություն է ծավալում Մեդիսոնի Վիսկոնսինի համալսարանում։
1980-ականների վերջից գիտնականը զբաղվել է Անտարկտիդայում նեյտրինային աստղադիտակների մշակմամբ, այդ թվում՝ AMANDA նախագծով, որն էլ հետագայում հիմք դարձավ IceCube-ի համար։
Ֆիզիկոսի մյուս հեղինակավոր պարգևների թվում են Բալցանի, Բրունո Պոնտեկորվոյի և Բրունո Ռոսսիի մրցանակները։ 2024 թվականին Հալցենն ընտրվել է ԱՄՆ Գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամ։
