20-րդ դարի առաջին քառորդի հայերի և հայ-թուրքական հարաբերությունների պատմությունը կրկին քննարկվում է քաղաքական բարձր մակարդակով։ Դրա մասին սոցցանցերում գրել է ռուսաստանյան քաղաքագետ Սերգեյ Մարկեդոնովը։

«Քննարկումը, ինչպես ավելի վաղ, նախաձեռնել է Նիկոլ Փաշինյանը։ Շվեյցարիայում հայկական սփյուռքի ներկայացուցիչների հետ հանդիպման ժամանակ նա հայտարարեց. «Մենք պետք է վերադառնանք Հայոց ցեղասպանության պատմությանը, հասկանանք, թե ինչ է տեղի ունեցել, ինչու է դա տեղի ունեցել և ինչպես ենք այն ընկալել: Օրինակ՝ ինչո՞ւ 1939 թվականին Հայոց ցեղասպանության հարցը օրակարգում չէր, այլ հայտնվեց 1950 թվականին։ Պե՞տք է սա հասկանանք, թե՞ ոչ»։

«Մենք ցեղասպանության պատմությանն էլ պետք է վերադառնանք: Պետք է հասկանանք. լավ, ի՞նչ է տեղի ունեցել, ինչո՞ւ է տեղի ունեցել: Եվ ինչպե՞ս ենք դա ընկալել, ո՞ւմ միջոցով ենք ընկալել: Ո՞նց է, որ 1939 թվին հայոց ցեղասպանության օրակարգ չի եղել եւ ո՞նց է, որ 1950 թվին հայոց ցեղասպանության օրակարգ հայտնվել է: Ո՞նց է եղել դա, մենք պե՞տք է հասկանանք»:

Ավելի վաղ Հայաստանի վարչապետը համառորեն առաջ էր քաշում այն ​​գաղափարը, 2е իր երկիրը պետք է վճռական ընտրություն կատարի անցյալի և ապագայի միջև՝ հօգուտ ապագայի հեռանկարների, այլ ոչ թե «փառահեղ ավանդույթների»։ Ինչո՞ւ է Փաշինյանը հիմա խոսում պատմությանը դիմելու անհրաժեշտության մասին: Բայց մինչ այս հարցին պատասխանելը, պետք է մի կարևոր վերապահուм անել: Վարչապետի հայտարարությունից հետո բազմաթիվ ակադեմիական պատմաբաններ կոշտ քննադատության ենթարկեցին նրա հասցեին, ոմանք նույնիսկ մեղադրեցին նրան կիսագրագիտության կամ անգրագիտության մեջ: Բայց Հայաստանի կաբինետի ղեկավարը հետազոտող չէ, նրա նպատակը քաղաքական օրակարգ առաջ տանելն է, եթե անգամ անցյալի փաստերը նրա կողմից մեկնաբանվում են նկատելի անփութության չափաբաժնով, իսկ բուն թեզերը սադրիչ դատողության են նմանվում։

Փաշինյանի հայտարարության մեջ միանգամից մի քանի ուշագրավ պահեր կան: Նախ՝ տեղը և լսարանը։ Վարչապետը շփվում է սփյուռքահայության հետ:  Հայաստանից դուրս գտնվող հայկական համայնքները հիմնականում կերտում են իրենց ինքնությունը 1915 թվականի ցեղասպանության իրադարձությունների շուրջ՝ իրենց նախնիների գոյատևումն ու փրկությունը և հիշողության փոխանցումը այս խմբերի հիմնական հատկանիշներն են: Փաշինյանը մի կողմից փորձում է հեռու մնալ սփյուռքի ազդեցությունից (ասելով, թե Հայաստանում ինքներս ավելի լավ գիտենք, դրսից խորհուրդների կարիք չունենք), իսկ մյուս կողմից՝ հետևողականորեն ձգտում է ապագայի որոշակի «հայկական երազանքի»՝ առանց անցյալի բեռի։ Եվ այս ճանապարհին վարչապետն առանցքային առաջնահերթություններ է տեսնում Ադրբեջանի հետ խաղաղության ստորագրումը և Թուրքիայի հետ հարաբերությունների կարգավորումը։ Սակայն Անկարան հաստատակամորեն կանգնած է ցեղասպանության ժխտման (քաղաքականության) վրա: Բաքվի համար այս պատմությունը համեմատաբար ծայրամասային է, սակայն մերձկասպյան հանրապետության էլիտար շրջանակներում թուրքական նարատիվն, ընդհանուր առմամբ, ընդունված և հաստատված է։ Երկրորդ՝ ժամանակը: 2025 թվականին Հայաստանը շատ ավելի հեռու է հայկական պատմական նարատիվին միջազգային լայն աջակցության նպատակներից, քան նախկինում։ Իսկ Փաշինյանը շտապում է: Ինչպես հաճախ է լինում նրա գործողություններում, նա այնքան էլ բծախնդիր չէ և չի խնայում շրջապատի զգացմունքները։

Արդյունքում հայաստանյան սոցիալական ցանցերում, բլոգներում ու լրատվամիջոցներում դժգոհությունների ալիք է բարձրանում։ Բայց Հայաստանի վարչապետը վաղուց է դասեր քաղել։ Ձեզ կարող են չհավանել, քննադատել, և ձեր վարկանիշը կարող է ընկնել: Բայց եթե ձեր հակառակորդները չունեն բավականաչափ սվիններ (ոչ ուղղակի ռազմական իմաստով, այլ ավելի շուտ փոխաբերական իմաստով), ապա պետք չէ շատ անհանգստանալ։ Ապագան, նրա կարծիքով, պետք է ավելի քան փոխհատուցի հրաժեշտն անցյալին։ Բայց արդյո՞ք նման ընտրությունը անցավ է լինում: Հռետորական հարց»,- գրել է Մարկեդոնովը։