Լատվիայի հյուսիսում գտնվող Զվեյնիեկիի ամենամեծ քարե դարի գերեզմանատան նոր ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ նախապատմական հասարակություններում տղամարդկանց և կանանց դերերի բաժանման վերաբերյալ ավանդական պատկերացումները վերանայման կարիք ունեն։

Ուսումնասիրության արդյունքները հրապարակվել են PLOS One ամսագրում և նոր հեռանկարներ են բացում քարե դարի խորհրդանիշների և ծեսերի ուսումնասիրության համար։

Դամբարաններից հայտնաբերված կայծքարե գործիքների վերլուծությունը ցույց է տվել, որ այդ առարկաները հաճախ հանդիպում են ոչ միայն տղամարդկանց, այլև կանանց, երեխաների և տարեցների մոտ։

Զվեյնիեկի գերեզմանատունն օգտագործվել է ավելի քան հինգ հազար տարի՝ մեզոլիթից մինչև նեոլիթ։ Այստեղ հայտնաբերվել է ավելի քան 330 թաղում, որոնցից շատերը պարունակում են քարե գործիքներ։ Նախկինում նման գտածոները հաճախ համարվում էին օգտակար և չունեին խորհրդանշական իմաստ։ Ենթադրվում էր, որ դրանք տեղադրվել են տղամարդկանց գերեզմաններում որպես որսորդներ և զինվորներ, մինչդեռ կանանց թաղումները կապված էին այլ առարկաների հետ։

Այնուամենայնիվ, Յորքի համալսարանի դոկտոր Էմի Լիթլի գլխավորած «Stone Dead Project» թիմը գործիքների մանրամասն մանրադիտակային վերլուծություն է իրականացրել։ Հետազոտողները պարզել են, որ որոշ գործիքներ իսկապես օգտագործվել են կյանքում կտրելու, կաշվի մշակման կամ այլ նյութերի հետ աշխատելու համար: Սակայն առարկաների զգալի մասը պատրաստվել է հատուկ թաղման համար, ապա դիտավորյալ կոտրվել է թաղվելուց առաջ: Սա վկայում է դրանց ծիսական և խորհրդանշական գործառույթի մասին։

Նման գտածոների բաշխումը հատկապես հետաքրքիր է: Կանայք հաճախ թաղվել են կայծքարե գործիքներով ոչ պակաս հաճախ, քան տղամարդիկ, իսկ երբեմն՝ նույնիսկ ավելի հաճախ: Նման առարկաներ կան նաև երեխաների և տարեցների մոտ: Այս փաստը կտրուկ հակասում է ավանդական կարծրատիպերին, որոնց համաձայն որսորդությունը և գործիքների օգտագործումը բացառապես տղամարդկանց տիրույթն էին։

Հետազոտողների կարծիքով, այս տվյալները մեզ ստիպում են վերանայել մեր պատկերացումները քարե դարի սոցիալական կառուցվածքի մասին: Կայծքարե գործիքները կարող էին լինել ոչ միայն զենքեր կամ օգտակար գործիքներ, այլև պատկանելության, հիշողության կամ կարգավիճակի խորհրդանիշներ, որոնք հասանելի էին համայնքի բոլոր անդամներին։

Գիտնականները ընդգծում են, որ նման արդյունքները օգնում են ավելի լավ հասկանալ առարկաների մշակութային և հոգևոր նշանակությունը նախապատմական հասարակություններում։ Զվեյնիեկիի թաղման ծեսերը ցույց են տալիս, որ կանանց և երեխաների դերը համայնքի կյանքում կարող էր շատ ավելի կարևոր և բազմազան լինել, քան ընդունված է համարել «տղամարդը որպես որսորդ, կինը որպես օջախի պահապան» պարզեցված մոդելներում։