Եվրոպան սրընթաց ավելացնում է պաշտպանական ծախսերը, սակայն բախվում է մի խնդրի, որը հնարավոր չէ լուծել միայն փողով․ եվրոպական բանակները մարդկանց պակաս ունեն։ Պաշտպանության հարցերով եվրահանձնակատար Անդրիուս Կուբիլյուսի խոսքով՝ Ռուսաստանի կողմից հնարավոր սպառնալիքի դեպքում Եվրոպան պետք է պատրաստ լինի արագ տեղակայել շուրջ 100 հազար զինծառայող, հաղորդել է Euronews-ը։

Եվրամիությունն ակտիվորեն մեծացնում է պաշտպանության ֆինանսավորումը և մոբիլիզացնում միլիարդավոր եվրոներ, որպեսզի 27 անդամ պետություններին տրամադրի արտաքին սպառնալիքներին արձագանքելու համար անհրաժեշտ ռեսուրսները։ Միևնույն ժամանակ, ՆԱՏՕ երկրների նոր պարտավորությունները նախատեսում են պաշտպանական ծախսերի էլ ավելի զգալի աճ։

Սակայն ռազմական արդյունաբերությունն ու զինված ուժերը բախվում են հիմնարար խնդրի՝ կոնկրետ ում զինել և ումով համալրել աճող բանակները։

«Ի վերջո, մենք պետք է ունենանք բավարար թվով մարդիկ, որպեսզի կարողանանք տնօրինել այս ներդրումները», — հայտնել է Զինվորական ասոցիացիաների և արհմիությունների եվրոպական կազմակերպության (EUROMIL) նախագահ Էմանուել Ժակոբը։

Նրա խոսքով՝ անձնակազմի պակաս եղել է նաև նախկինում, սակայն այժմ խնդիրը ձեռք է բերել անհամեմատ ավելի հրատապ բնույթ՝ Եվրոպայի վերազինման ծավալների պատճառով։

Կուբիլյուսն ուրվագծել է հնարավոր խնդրի մասշտաբը՝ ներկայացնելով սցենար, ըստ որի՝ Ռուսաստանը մինչև 2030 թվականը պատրաստ կլինի ստուգել ՆԱՏՕ ամրությունը։

«Պատկերացրեք, որ 2030 թվականն է․ հենց այդ տարին են հետախուզական ծառայությունները նշում որպես հնարավոր պահ, երբ Ռուսաստանը պատրաստ կլինի և կցանկանա փորձարկել ՆԱՏՕ-ն, և 100 հազար ռուս զինծառայող կենտրոնացված է ԵՄ և ՆԱՏՕ սահմանների մոտ», — ասել է նա Վիլնյուսում։

Նրա խոսքով՝ նման տեղակայմանը հակազդելու համար Եվրոպան ստիպված կլինի արագ տեղափոխել համադրելի թվով զինծառայողներ և տեխնիկա։

Դեռ մինչև Եվրահանձնաժողովի՝ Եվրոպայի վերազինման 800 միլիարդ եվրո արժողությամբ ծրագիրը ներկայացնելը, Եվրախորհրդարանն արդեն զգուշացնում էր կադրային պակասի մասին։ 2024 թվականին պատգամավորները նշում էին, որ եվրոպական զինված ուժերը լուրջ խնդիրների են բախվում ինչպես նոր զինծառայողների հավաքագրման, այնպես էլ նրանց ծառայությունում պահելու հարցում։

Միևնույն ժամանակ, կադրային հարցի լուծումը նախ և առաջ մնում է ԵՄ առանձին պետությունների պատասխանատվությունը։

Ինչո՞ւ եվրոպացիները չեն ուզում բանակ գնալ

EUROMIL-ի ուսումնասիրությունը, որն անցկացվել է եվրոպական 12 երկրների զինվորական ասոցիացիաների շրջանում, ցույց է տվել․ պետությունների մեծ մասում զինծառայողների հավաքագրումը գնահատվում է որպես «խնդրահարույց», իսկ կադրերի պահպանումը՝ որպես «խնդրահարույց» կամ նույնիսկ «կրիտիկական»։

Ամենից հաճախ զինծառայողները հեռանում են մոտավորապես 10 տարվա ծառայությունից հետո։

Նոր կադրերի հավաքագրման հիմնական խոչընդոտներից նշվում են՝

մասնավոր հատվածի հետ մրցակցությունը,

աշխատավարձի մակարդակը,

ֆիզիկական պատրաստվածության պահանջները։

Նրանց համար, ովքեր արդեն ծառայում են, հեռանալու հիմնական պատճառներն են ցածր աշխատավարձը, աշխատանքի և անձնական կյանքի միջև անբավարար հավասարակշռությունը և ծառայության այլ պայմաններ։

Փորձագետներն առաջարկում են բարձրացնել զինծառայողների աշխատավարձերն ու թոշակները, բարելավել ծառայության պայմանները և սահմանափակել աշխատանքային ժամերը։

Եվս մեկ խնդիր է այն, որ ժամանակակից պատերազմը պահանջում է մեծ թվով մասնագետներ, որոնց դժվար է մշտապես պահել բանակում։

ԵՄ անվտանգության հետազոտությունների ինստիտուտի տնօրեն Սթիվեն Էվերթսը որպես օրինակ նշում է պահեստազորայիններին՝ մասնագետների, որոնց կարելի է զորակոչել տարվա ընթացքում մի քանի ամսով կամ նույնիսկ ավելի կարճ ժամկետով։

Խոսքը կիբեռմասնագետների, լոգիստների, բուժաշխատողների և այլ մասնագետների մասին է, առանց որոնց ժամանակակից բանակը չի կարող արդյունավետ գործել։

Սակայն գործող համակարգը նման ձևաչափին վատ է հարմարեցված։

«Եթե դուք աշխատում եք IT ընկերությունում, ձեր ղեկավարը դժվար թե շահագրգռված լինի, որ դուք մշտապես պատրաստ լինեք կանչով մեկնել ազգային զինված ուժերում ծառայելու», — նշել է Էվերթսը։

Նրա կարծիքով՝ եվրոպական վերազինումը պետք է ուղեկցվի ոչ միայն զենքի գնմամբ, այլև խորքային կազմակերպական բարեփոխմամբ։

Խնդիրը վերաբերում է նաև ՆԱՏՕ-ին

Կադրային ճգնաժամը դուրս է գալիս ԵՄ սահմաններից։ ՆԱՏՕ-ում նույնպես ուսումնասիրում են զինծառայողների հավաքագրման և նրանց ծառայությունում պահելու հետ կապված խնդիրների պատճառները։

ՆԱՏՕ Խորհրդարանական վեհաժողովի պաշտպանության և անվտանգության կոմիտեի աշխատանքային փաստաթղթում ասվում է, որ դաշինքի երկրների անկարողությունը՝ ընդլայնել իրենց զինված ուժերը նոր պահանջներին համապատասխան, ուղղակիորեն սպառնում է ՆԱՏՕ մարտունակությանը, հուսալիությանը և երկարաժամկետ կայունությանը։

Միևնույն ժամանակ, փորձագետները կարծում են, որ միայն կամավորները կարող են բավական չլինել։ Հնարավոր լուծումների թվում քննարկվում են կամավոր հավաքագրումն ու ընտրովի զորակոչը։

Սակայն այստեղ Եվրոպան արդեն բախվում է ոչ թե ֆինանսական կամ կազմակերպական, այլ մշակութային խնդրի։

Երբ Գերմանիայի կանցլեր Ֆրիդրիխ Մերցը հայտարարեց Եվրոպայի ամենահզոր սովորական բանակը ստեղծելու մտադրության մասին, այդ գաղափարը զգուշավոր վերաբերմունք առաջացրեց։ Օրենսդրության հետագա փոփոխությունները, այդ թվում՝ պարտադիր ռազմական հաշվառման վերադարձը, բողոքներ հրահրեցին, հատկապես երիտասարդների շրջանում։

Փորձագետների կարծիքով՝ Եվրոպան պետք է փոխի հասարակության վերաբերմունքը զինվորական ծառայության նկատմամբ։

Եթե բանակում ծառայությունն ընկալվում է որպես ոչ հեղինակավոր կամ անցանկալի, քչերը կցանկանան մնալ բանակում, իսկ էլ ավելի քիչ մարդիկ կցանկանան մտնել բանակ։

Այսպիսով, եվրոպական վերազինումը բախվում է ոչ միայն փողի, սպառազինության և զինամթերքի արտադրության հարցերին։ Գլխավոր հարցը դառնում է շատ ավելի պարզ՝ արդյոք Եվրոպան կգտնի բավական թվով մարդկանց, որոնք կկարողանան կառավարել այդ ամբողջ զենքը։