Հոկտեմբերին Հայաստանում ֆիզիկական անձանց դրամական փոխանցումների ծավալը կազմել է 185.4 մլն դոլար, եւ սեպտեմբերի համեմատ կրճատվել է 11.3 մլն դոլարով (կամ 5.7 տոկոսով)։ Պաշտոնական տեղեկատվության մեջ թվարկված երկրներից, որտեղից փոխանցումներ ենք ստանում, փոխանցումների դինամիկան դրական է եղել միայն ԱՄՆ-ի ու Իսպանիայի դեպքում։ Մնացած բոլոր երկրների դեպքում այն բացասական է եղել։ Բացարձակ ցուցանիշներով ամենամեծ անկումը գրանցվել է Ռուսաստանի դեպքում՝ 6.5 մլն դոլարով (կամ 7.7 տոկոս)։  

Առաջին հայացքից Ռուսաստանից փոխանցումների հոկտեմբերյան անկումը կապված է սեզոնային աշխատանքի մեկնող միգրանտների՝ Հայաստան վերադարձի հետ։ Սակայն եթե դիտարկենք մյուս տարիների դինամիկան, ապա հոկտեմբերին սեպտեմբերի համեմատ միշտ եղել է փոխանցումների ներհոսքի աճ։ Օրինակ՝ 2018-2019 թվականներին ամսական աճը կազմել է համապատասխանաբար 2.2 տոկոս եւ 1.7 տոկոս։ Մեր հաշվարկներով՝ հաշվետու սեպտեմբերին Ռուսաստանից տրանսֆերտների ծավալը կազմել է 6.2 մլրդ ռուբլի, մինչդեռ հոկտեմբերին այն շատ ավելի քիչ է եղել՝ 5.6 մլրդ ռուբլի։  

Ընտանիքների բյուջետային հետազոտությունների արդյունքների հիման վրա (2019թ.) մեր աշխատանքային միգրանտների ավելի քան երկու երրորդը զբաղված է եղել շինարարության ոլորտում։ Այս ոլորտը բնութագրվում է որոշակի սեզոնայնությամբ, հոկտեմբերին դրա ծավալը նվազում է սեպտեմբերի համեմատ։ Սակայն այս տարի Ռուսաստանում այս անկումը ավելի կտրուկ է եղել, քան անցյալ տարի՝ 9.3 տոկոս՝ 5.7 տոկոսի դիմաց։ Ուստի չի բացառվում այս գործոնի որոշակի ազդեցությունը Ռուսաստանից փոխանցումների ներհոսքի վրա։

Մասնավոր բանկային փոխանցումներով Հայաստան արտարժույթի ներհոսքի առաջատար երկրներն են Ռուսաստանը եւ ԱՄՆ-ը։ Հունվար-հոկտեմբերին Ռուսաստանի մասնաբաժինը ներհոսքի կառուցվածքում կազմել է 42 տոկոս, իսկ ԱՄՆ-ինը՝ 28 տոկոս։ Ընթացիկ տարվա ամիսներով Ռուսաստանից եւ ԱՄՆ-ից տրանսֆերտների առավելագույն արժեքը հուլիսին նվազել է՝ համապատասխանաբար 88.0 մլն դոլար եւ 53.9 մլն դոլար (տես գրաֆիկը):

Բոլոր երկրներից դրամական փոխանցումների ընդհանուր ծավալը հունվար-հոկտեմբերին կազմել է ավելի քան 1.7 մլրդ դոլար, իսկ տարեկան կտրվածքով աճել է 232.3 մլն դոլարով (կամ 15.6 տոկոսով)։ Ընդ որում, ամենամեծ բացարձակ աճը գրանցվել է ԱՄՆ-ում (աճ 109.6 մլն դոլարով կամ 1.3 անգամ)։ Ավելի վաղ նշվել էր, որ այս կերպ մեր սփյուռքն այս երկրում արձագանքել է անցած տարվա իրադարձություններին՝ Արցախում 44-օրյա պատերազմի ծանր հետեւանքներին։

Հունվար-հոկտեմբերին ֆիզիկական անձանց փոխանցումների գծով դրամական արտահոսքը հասել է գրեթե 1 մլրդ ԱՄՆ դոլարի մակարդակին՝ կազմելով 979.3 մլն դոլար (աճ 1.3 տոկոսով)։ Այնուամենայնիվ, ներհոսքի գերազանցող տեմպերի պատճառով տրանսֆերտների ավելցուկը տարվա ընթացքում աճել է 219.3 մլն դոլարով (կամ 1.4 անգամ):

Հայաստանից այլ երկրներ ֆիզիկական անձանց դրամական փոխանցումների մի մասն ակնհայտորեն առեւտրային բնույթ ունի: Օրինակ՝ հունվար-հոկտեմբերին Չինաստան է փոխանցվել 60.9 մլն դոլար, ինչը 43 տոկոսով գերազանցել է նախորդ տարվա նույն ժամանակահատվածի ցուցանիշը։ Դրամական արտահոսքի բացարձակ ծավալով սա վարկանիշում երրորդ տեղն է՝ Ռուսաստանից (323.3 մլն դոլար) եւ ԱՄՆ-ից (155.2 մլն դոլար) հետո։

Սակայն, տարվա ընթացքում չափազանց կտրուկ աճը, մասնավոր փոխանցումների ծավալը դեպի ԱՄՆ (34.0 մլն դոլարով կամ 28.1 տոկոսով), ինչպես նաեւ, ասենք, դեպի Իսպանիա (3.0 մլն դոլարով կամ 28.2 տոկոսով), դժվար է բացատրել կոմերցիոն նպատակներով։ Ինչպես կարելի է ենթադրել, դա պայմանավորված է այս երկրներում անշարժ գույքի ձեռքբերմամբ (կամ այնտեղ դրամական կապիտալի փոխանցմամբ), մեր հասարակության նյութապես ապահովված ընտանիքներով։ Այսպես ասած՝ դեպի այս երկրներ արագ տեղափոխման ակնկալիքով։

Հայաստանում արտագաղթ միշտ եղել է, երբեմն ավելացել է, երբեմն՝ նվազել։ Սակայն այժմ տարածաշրջանում լարվածության եւ երկրի ապագայի անորոշության ֆոնին այդ գործընթացը նկատելիորեն աճել է։ Այդ մասին է վկայում այս տարվա հունվար-սեպտեմբեր ամիսներին ՌԴ քաղաքացիություն ստացած մեր բնակիչների թիվը։

Սմբատ Գրիգորյան