նախընտրելի դարձնել
Ինչպե՞ս կարող են Սաուդյան Արաբիայի եւ Թուրքիայի նոր հարաբերություններյն ազդել Մերձավոր Արեւելքի վրա:
Թուրքիան եւ Սաուդյան Արաբիան՝ տարածաշրջանի երկու առանցքային երկրները, ցանկանում են վերականգնել իրենց հարաբերությունները: Թուրքիայի նախագահի անցած շաբաթ կայացած այցը լավ է անցել, եւ Անկարան խոսում է նոր եղբայրական կապերի մասին, գրում է Jpost-ը։
«Սա մեծ փոփոխություն է վերջին հինգ տարվա համեմատ, երբ երկրները մրցակիցներ էին թվում։ Իրականում Թուրքիան փորձում է ավելի շատ վերահսկողություն ստանալ գլոբալ իսլամական զգացմունքների նկատմամբ՝ շահեր հետապնդելով այնպիսի վայրերում, ինչպիսին է Քաշմիրը եւ հյուրընկալելով ՀԱՄԱՍ-ի նման խմբերի, Էր Ռիադը, հակառակը, չափավորություն էր ցուցաբերում։ Ե՛ւ Անկարան, ե՛ւ Էր-Ռիադը վերջին տարիներին լարվածության են բախվել ԱՄՆ-ի եւ որոշ արեւմտյան երկրների հետ:
Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը հայտարարել է, որ երկրները բազմաթիվ տարբերակներ ունեն՝ «մեր միջեւ քաղաքական, ռազմական եւ տնտեսական հարաբերությունների ընդլայնման եւ նոր դարաշրջան սկսելու համար»:
Թուրքական ԶԼՄ-ները եւս լուսաբանել են դրա հետ կապված տարբեր հարցեր: «Առողջապահության, էներգետիկայի, պարենային անվտանգության, գյուղատնտեսական տեխնոլոգիաների, պաշտպանական արդյունաբերության եւ ֆինանսների ոլորտներում Սաուդյան Արաբիայի հետ համագործակցության ընդլայնումը բխում է ընդհանուր շահերից»,- ասել է Էրդողանը` հավելելով, որ երկու երկրները համագործակցության լուրջ ներուժ ունեն վերականգնվող եւ մաքուր էներգետիկայի ոլորտում, ասել է Էրդողանը: Այս մասին հայտնում է Daily Sabah կառավարական թերթը։
Նրա խոսքով՝ Թուրքիան մեծ նշանակություն է տալիս անվտանգությանն ու կայունությանը Պարսից ծոցի տարածաշրջանում։
Մինչդեռ Էմիրատների բարձրաստիճան պաշտոնյա, դոկտոր Անվար Գարգաշն ասել է, որ դրանք դրական քայլեր են: ԱՄԷ-ի եւ Սաուդյան Արաբիայի քաղաքականությունը սերտորեն կապված են տարածաշրջանում։ Էր Ռիադը, կարծես, աջակցել է Աբրահամի համաձայնագրին, հատկապես՝ Բահրեյնի անեքսիային:
Տարածաշրջանը կշահի Թուրքիայի եւ Սաուդյան Արաբիայի միջեւ նոր հարաբերություններից, ասել է Գարգաշը, եւ նա հաղորդակցության եւ մերձեցման բարելավում է ակնկալում:
«Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի այցերը ԱՄԷ եւ եղբայրական Սաուդյան Արաբիա, ինչպես նաեւ շփմանը եւ մերձեցմանն ուղղված մոտեցման որդեգրումը դրական քայլ է ի շահ ամբողջ տարածաշրջանի»,-Գարգաշին մեջբերում է ազգային լրատվական կայքը։ .
Այժմ բոլորը կարծես խոսում են «կայունության» մասին։
Թուրքիան տարածաշրջանում յուրօրինակ «հաշտեցման» շրջագայության մեջ է։ Անկարան վերջերս հյուրընկալել էր նաեւ Իսրայելի նախագահ Իսահակ Հերցոգին։ Այս ամենը ցույց է տալիս, որ Թուրքիան ցանկանում է հաշտվել այդ երկրների հասցեին տարիներ շարունակ հնչեցվող սպառնալիքներից հետո։
Թուրքիան Թրամփի տարիներին ագրեսիվ հարբեցության մեջ էր եւ այժմ հաշտեցման է անցնում։ Ըստ երեւույթին, Անկարան կարծում էր, որ Թրամփի վարչակազմից քարտ բլանշ է ստացել՝ փորձելով վախեցնել եւ սպառնալ Իսրայելին, Հունաստանին, Հայաստանին, ԱՄԷ-ին, Եգիպտոսին, Սաուդյան Արաբիային եւ այլ երկրներին: Բայդենի օրոք Անկարան փորձում է վերադառնալ «զրո խնդիր հարեւանների հետ» հին քաղաքականությանը։
Սակայն դա տեղի ունեցող միակ բանը չէ: Սաուդյան Արաբիայի յոթ տարվա միջամտությունը Եմենում եւս բարդ էր: Իրանը մոբիլիզացրել է հուսիներին՝ ոչ միայն Սաուդյան Արաբիայի, այլեւ ԱՄԷ-ի վրա հարձակման համար: Իրանը նաեւ մոբիլիզացնում է աշխարհազորայիններին Իրաքում։ Այդ զինյալները սպառնում են Իրաքում գտնվող թուրքական բազաներին։ Անցած հանգստյան օրերին հրթիռ էր արձակվել Այն ալ-Ասադ բազայի ամերիկյան ռազմական օբյեկտների ուղղությամբ։
Դա նշանակում է, որ Պարսից ծոցի երկրները հասկանում են, որ իրենց կայունություն է պետք: Թուրքիան կարող է օգնել՝ իր աջակցությունը ծայրահեղականներից այլ խմբերին աջակցությամբ փոխարինելով: Միգուցե Անկարան կարողանա մեղմել հռետորաբանությունն ու քաղաքականությունը Լիբիայի, Միջերկրական ծովի արեւելյան հատվածի նկատմամբ, ինչպես նաեւ դադարեցնել համագործակցությունը Իրանի հետ։
Հասկանալի չէ, թե ինչ կարող է անել Թուրքիան հետո։ Անկարան դժվար կացության մեջ է հայտնվել, քանի որ գնում է ռուսական «Ս-400» համակարգերը, ինչպես նաեւ «Բայրաքթար» անօդաչու սարքեր է մատակարարում Ուկրաինային։
«Ալ-Այնա» հոդվածում նշվում է, որ ԱՄԷ-ն տարածաշրջանում կայունացման է ձգտում։ Գարգաշն ասել է, որ վերջին հանդիպումները Աբու Դաբիի թագաժառանգ արքայազնի եւ զինված ուժերի գերագույն հրամանատարի տեղակալ շեյխ Մուհամեդ բին Զայեդ Ալ Նահյանի հետ անցկացվել են տարածաշրջանի կայունացման նպատակով: Դա կարեւոր է, քանի որ ԱՄԷ-ն Իսրայելի առանցքային գործընկերն է։
Առեւտուրը ծաղկում է, եւ Իսրայելն ու ԱՄԷ-ն շատ ընդհանուր շահեր ունեն։ Սակայն Երուսաղեմում լարվածությունը կարող է սրվել Ռամադանի ընթացքում եւ ավելի լուրջ բախումների վերածվել: ԱՄԷ-ն ներգրավված է եղել Ռամադանի ընթացքում արտասահմանյան այցերի կազմակերպման մեջ, եւ Գարգաշն ասել է, որ դա օգնել է ճանապարհ հարթել ավելի մեծ կայունության համար: Հանդիպումները քննարկումներ էին ներառում Եմենի եւ Պակիստանի հետ։
Գարգաշը «մատնանշել է, որ դա բխում է այն համոզմունքից, որ անվտանգության եւ բարգավաճման բանալին տարածաշրջանի երկրների ձեռքերում: Նրանց ժողովուրդների հաջողությունը, բարգավաճումն ու առաջընթացն իրենց համագործակցության եւ համատեղ գործողությունների մեջ է»:
Քանի որ Միացյալ Նահանգները եւ Արեւմուտքը կենտրոնացած են Ուկրաինայի վրա, տարածաշրջանի իշխանությունները պետք է փորձեն իրենց գործերը հայրենիքին մոտ կառավարել:
Մերձավոր Արեւելքում շատ բան է կատարվում, նույնիսկ երբ վերջին կոնֆլիկտներից շատերը կարծես թե մարում են: Իրանի կողմից միջուկային համաձայնագրի բացակայությունը եւս կարող է Թեհրանի կողմից ԱՄՆ-ի հասցեին կտրուկ քննադատության հանգեցնել: Իրաքի վրա հրթիռային հարձակումը կարող է եւս մեկ ահազանգ դառնալ:
Պակիստանի հետ ԱՄԷ-ի հարաբերությունները եւս նշանակություն ունեն: Պակիստանի առաջնորդ Իմրան Խանը վերջերս հեռացվեց իշխանությունից՝ պոտենցիալ վակուում թողնելով: Պակիստանում Չինաստանի բնակիչների վրա բելուջ զինյալների հարձակումը ոչ մի լավ բան չի խոստանում: Ինչպես եւ Աֆղանստանում շիաների դեմ հարձակումների աճը:
Այս ամենը ցույց է տալիս, որ այդ երկրները մեծ խաղադրույքներ ունեն Պակիստանից մինչեւ Եմեն եւ որ Թուրքիայի, ԱՄԷ-ի եւ Սաուդյան Արաբիայի վերջին շարժումները երկարաժամկետ հետեւանքներ կունենան։
Այստեղ լրացուցիչ խնդիր կա Իսրայելի հետ, քանի որ այն բարելավում է հարաբերությունները Պարսից ծոցի եւ Մարոկկոյի հետ։ Սակայն դեռ հայտնի չէ՝ կամրապնդվի թուրք-իսրայելական հաշտեցումը, թե ոչ:
Սա այն նույն հարցն է, որը կարելի է տալ ԱՄԷ-ի եւ Սաուդյան Արաբիայի հետ Անկարայի կապերի վերաբերյալ։ Խորհրդանշական այցելությունները կարեւոր են, բայց արդյո՞ք դա հեռուն կգնա»:
