Հելս կիրճը ավելի քան 600 մետրով խորն է Մեծ կանյոնից, և այժմ հետազոտողները կարծում են, որ գիտեն, թե ինչպես է այն ձևավորվել ավելի քան 2 միլիոն տարի առաջ՝ լճի վարարման հետևանքով։

Հելս կիրճը Հյուսիսային Ամերիկայի ամենախորը գետային կիրճն է, և երկար ժամանակ դրա ծագման պատմությունը գիտնականների համար մնում էր անհասկանալի։ Սակայն այժմ նոր հետազոտությունը ենթադրում է, որ կիրճը ձևավորվել է շուրջ 2,1 միլիոն տարի առաջ, երբ, ըստ գիտնականների, հզոր ջրհեղեղը ձևավորել է կիրճով անցնող գետը, գրում է Live Science-ը։

Նոր հետազոտության ընթացքում գիտնականներն ուսումնասիրել են լանդշաֆտում թաքնված հուշումները և քարանձավներում պահպանված գետային նստվածքները։ Հայտնի է, որ Հելս կիրճը սահմանակից է Օրեգոնին, Այդահոյին և Վաշինգտոնին, հայտնում է Ֆոկուս-ը։ Այն բացել է Սնեյք գետը և համարվում է Հյուսիսային Ամերիկայի ամենախորը գետային կիրճը. նրա լայնությունը մոտ 16 կիլոմետր է, իսկ խորությունը՝ մոտ 2,4 կիլոմետր, ինչը գրեթե 600 մետրով ավելի խորն է, քան Մեծ կանյոնը։

Ըստ հետազոտության առաջատար հեղինակ Մեթյու Մորիսի, ի սկզբանե կիրճերը դժվար է հասկանալ և թվագրել. երբ գետը ողողում և բացում է կիրճը, այն, կարծես, ոչնչացնում է սեփական պատմության վկայությունները։ Սակայն, քանի որ Հելս կիրճը շատ զառիթափ է, գիտնականները ենթադրել են, որ այն չափազանց արագ է առաջացել։

Նոր աշխատանքի ընթացքում գիտնականներն ուսումնասիրել են կիրճի լանջին գտնվող քարանձավները, ինչը թույլ է տվել պարզել, թե ինչպես է ձևավորվել կիրճը։ Երբ ջրհեղեղները հանգեցնում են գետերի վարարման, դրանք կարող են նստվածքներ թողնել քարանձավներում, որտեղ դրանք պահպանվում են։ Գիտնականները վերլուծել են Սնեյք գետի կողմից Հելս կիրճի երկու կողմերում գտնվող երեք քարանձավներում թողնված խիճը և իզոտոպային թվագրման միջոցով կարողացել են գնահատել նստվածքի տարիքը։

Թիմին հաջողվել է նաև պարզել, որ կիրճը ձևավորելիս գետն ավելի բարձր է եղել իր ներկայիս մակարդակից։ Թիմը միավորել է այս տեղեկատվությունը բեկման կետերի (գետի թեքության կտրուկ փոփոխություններ, որտեղ գետերը միանում են կիրճին) տվյալների հետ՝ վերականգնելու Հելս կիրճի պատմությունը։

Նոր տվյալները ենթադրում են, որ Հելս կիրճը, հավանաբար, ձևավորվել է, երբ Այդահո լճի ջրերը թափվել են դեպի կիրճի ներկայիս երթուղին՝ ձևավորելով այն, ինչ այժմ հայտնի է որպես Սնեյք գետ։ Թիմը կարծում է, որ լիճը կարող էր վարարել ավելի շատ տեղումների կամ մայրցամաքային ջրբաժանի փոփոխությունների պատճառով։ Սա հանգեցրել է նրան, որ գետը ճանապարհ է բացել այն տարածքով, որն այժմ Հելս կիրճն է։ Արդյունքում, գետը սկսել է դանդաղորեն քայքայել ժայռը մոտ 5 միլիոն տարի առաջ, իսկ հետո՝ մոտ 2,1 միլիոն տարի առաջ, աներևակայելի արագությամբ բացել է կիրճը։

Ըստ Նյու Մեքսիկոյի համալսարանի երկրաբան Կառլ Կառլստրոմի, կիրճի տարիքն իրականում անսպասելի էր. այն շատ ավելի երիտասարդ է, քան կարծում էին գիտնականները։ Համեմատության համար նշենք, որ Մեծ կանյոնի տարիքը, հավանաբար, կարող է հասնել մոտ 5 միլիոն տարվա։

Ենթադրվում է, որ նոր հետազոտության արդյունքները կարող են ապագայում օգնել ուսումնասիրելու այլ կիրճեր, որոնք կարող էին պարզապես գետերի կողմից բացված լինել։ Հելս կիրճի պատմության ըմբռնումը նաև պատկերացում է տալիս այն մասին, թե ինչպես է կիրճի ձևավորումը ներգործել շրջակա էկոհամակարգի վրա, քանի որ որոշ կենդանատեսակներ բաժանված են կիրճով, իսկ մյուսները կապված են դրա միջոցով։