Նախընտրելի
Երկլեզու մարդիկ տարբեր բարոյական որոշումներ են կայացնում՝ կախված նրանից, թե խոսում են իրենց մայրենի, թե երկրորդ լեզվով։ Այս եզրակացությանը հանգել են մի շարք եվրոպական համալսարանների հետազոտողներ՝ մի շարք փորձեր անցկացնելուց հետո։ Պարզվել է, որ իրենց մայրենի լեզվով (L1) մարդիկ ավելի հաճախ առաջնորդվում են կանոններով և պարտքի զգացումով, մինչդեռ իրենց երկրորդ լեզվով (L2) նրանք հակված են ավելի ռացիոնալ որոշումներ կայացնել՝ ուղղված ընդհանուր բարօրությանը։ Այս էֆեկտը, ըստ The Conversation-ի, անվանվել է «օտար լեզվի բարոյական էֆեկտ»։
Հետազոտողները 204 իսպանախոս մասնակիցների խնդրել են լուծել դասական «կամրջի դիլեման», որը ենթադրում է ընտրել, թե արդյոք զոհաբերել մեկ մարդու՝ հինգին փրկելու համար։ Նրանք, ովքեր պատասխանել են իսպաներենով, ավելի հաճախ մեջբերել են զգացմունքներ և նորմեր («դա սպանություն է», «ես չեմ կարող մարդ սպանել»)։ Նրանք, ովքեր դատողություններ են արել անգլերենով, նախընտրել են տրամաբանական փաստարկներ («զանգվածային մահը անընդունելի է»)։
Նմանատիպ տարբերություններ հաստատվել են նաև այլ սցենարներում։ Սակայն, ինչպես նշում են գիտնականները, այս էֆեկտը միշտ չէ, որ ակնհայտ է։ Օրինակ՝ Կիպրոսում, որտեղ անգլերենը լայնորեն օգտագործվում է որպես լինգվա ֆրանկա, երկլեզուների պատասխանները քիչ տարբերություն են ցույց տվել լեզուների միջև։
Դիլեմայի բնույթը նույնպես էական դեր է խաղում: Եթե որոշումը ենթադրում է օրենքը խախտել, ապա L1-ի և L2-ի միջև տարբերությունն ավելի ցայտուն է: Երբ խոսքը վերաբերում է հուզականորեն լիցքավորված, բայց «անձնական» իրավիճակներին, օրինակ՝ զուգընկերոջը դավաճանելուն, լեզուն քիչ ազդեցություն ունի ընտրության վրա, բայց այն ազդում է զգացած հույզերի և այն բանի վրա, թե ինչպես է մարդը դրանք արտահայտում:
«Մեր հետազոտությունը ցույց է տալիս, որ լեզուն ձևավորում է ոչ միայն մարդկանց զգացմունքները արտահայտելու ձևը, այլև բարոյական որոշումները: Մինչդեռ մարդու մայրենի լեզուն մեծացնում է մեղքի զգացումը և կանոններին հետևելու հակումը, երկրորդ լեզուն ստեղծում է հեռավորություն և թույլ է տալիս ավելի չափված և տրամաբանական դատողություններ անել», - նշել են հեղինակները:
