Շները մարդկանց կողքին ապրում են առնվազն 15 հազար տարի։ Սակայն հենց ընտելացումն է, որ գիտությունը համարում է մեր պոչավոր ընկերների գորշ նյութի նվազման գլխավոր գործոնը։ Որպեսզի հասկանան, թե երբ և ինչպես սկսվեց այդ գործընթացը, գիտնականները ստիպված եղան ուսումնասիրել հին գանգեր։

Փարիզի Բնական պատմության ազգային թանգարանի հետազոտական խումբը, Բելգիայի, Հունգարիայի և Գերմանիայի գործընկերների հետ միասին, ուսումնասիրել է 35 հազարից մինչև 5 հազար տարվա հնության 22 նախապատմական գայլերի և շների, ինչպես նաև ժամանակակից առանձնյակների՝ 104 շների և 59 գայլերի ԿՏ-սկանները։ Յուրաքանչյուր գանգի ներսի խոռոչների եռաչափ թվային մոդելները՝ էնդոկաստները, հնարավորություն տվեցին ճշգրտորեն պատկերացնել այդ խոռոչը զբաղեցրած օրգանի ծավալը։

Գիտնականները համեմատել են բացարձակ ծավալը (ուղեղի ֆիզիկական չափը) և հարաբերական ծավալը՝ գանգի խոռոչի ծավալը գանգի երկարության նկատմամբ (սա մարմնի չափի անուղղակի ցուցանիշ է)։ Այս տվյալները թույլ տվեցին բացառել համեմատական վերլուծության աղավաղումները։

Արդյունքները բացահայտեցին կտրուկ շրջադարձ, որը ժամանակով համընկնում է մարդու՝ նստակյաց երկրագործության անցմանը, հայտնում է Planet Today-ը։ Ուղեղի չափի կտրուկ կրճատումը գիտնականները արձանագրել են (46%-ով) արդեն մ.թ.ա. 5000−4500 թվականներին ուշ նեոլիթյան շների մոտ՝ համեմատած նրանց ժամանակակից գայլերի հետ։

Այս երևույթը օգտակար էր ուշ նեոլիթի մարդկանց համար։ Գործընթացը կապված է ուղեղային հյուսվածքի վերակազմավորման հետ․ կեղևի ավելի փոքր ծավալը սկսեց ավելի քիչ մասնակցել տեղեկատվության բարդ մշակմանը, իսկ շեշտը տեղափոխվեց բնազդային արձագանքների վրա։ Շները դարձան ավելի տագնապային, անծանոթ գրգռիչների նկատմամբ զգայուն և հաչելու հակված։

Միևնույն ժամանակ նրանք դարձան առաջին ագրարային բնակավայրերի համար իդեալական ահազանգման համակարգ։ Նրանք զգուշացնում էին վտանգի մասին, միաժամանակ նաև ուտում էին մարդկանց սննդի մնացորդները և օգնում որսին։

Այլ կերպ ասած, ինչպես պատմում է Royal Society Open Science ամսագրում հրապարակված նյութը, հին մարդիկ անգիտակցաբար ընտրում էին առավել տագնապային և աղմկոտ շներին։ Նրանք դառնում էին հուսալի պահապաններ՝ դրա դիմաց վճարելով ուղեղի ծավալի փոքրացմամբ։