Արկտիկայի և Անտարկտիդայի կյանքին միջամտելով կլիմայի փոփոխության դեմ պայքարի ծրագրերը վտանգավոր են, քիչ հավանական է, որ աշխատեն և կարող են շեղել ուշադրությունը բրածո վառելիքից հրաժարվելու անհրաժեշտությունից, զգուշացրել են տասնյակ բևեռային գիտնականներ։

Այսպիսի «գեոինժեներիկ» մեթոդները ներառում են մոլորակը սառեցնելու ոչ ավանդական եղանակներ, օրինակ՝ ծովային սառույցի արհեստական ​​հաստացումը կամ մթնոլորտ արտանետվող մանր, արտացոլող մասնիկները։ Այս գաղափարները ուշադրություն են գրավել՝ որպես ապագայի հնարավոր գործիքներ՝ ածխածնի արտանետումների կրճատման հետ մեկտեղ։

Բայց ավելի քան 40 հետազոտողներ հայտարարել են, որ նման նախագծերը կարող են լուրջ բնապահպանական վնաս հասցնել և ընդգծել են, որ երկրները պետք է կենտրոնանան «զրոյականի» հասնելու վրա, ինչը գլոբալ տաքացումը սահմանափակելու միակ հուսալի ճանապարհն է։

Գեոինժեներիան՝ Երկրի կլիմայական համակարգին միտումնավոր միջամտությունը տաքացման հետևանքների դեմ պայքարելու նպատակով, հետազոտությունների ամենավիճահարույց ոլորտներից մեկն է։ Դրա որոշ ձևեր ընդունելի են համարվում. օրինակ՝ մթնոլորտից ածխաթթու գազի հեռացումը ծառեր տնկելու կամ հատուկ մեքենաների օգնությամբ արդեն իսկ ճանաչվել է որպես «զրոյական» ռազմավարության մի մաս։

Դա նշանակում է հավասարակշռություն մարդկության կողմից արտադրվող ջերմոցային գազերի և մթնոլորտից հեռացվող գազերի քանակի միջև։ Բայց ավելի արմատական ​​գաղափարները, ինչպիսիք են արևի լույսի արտացոլումը, ըստ Էքսեթերի համալսարանի երկրաբանության պրոֆեսոր Մարտին Զիգերտի, պայքարում են միայն կլիմայի փոփոխության ախտանիշների, այլ ոչ թե դրա պատճառների դեմ։

Կողմնակիցները կարծում են, որ արժե ուսումնասիրել այն մեթոդները, որոնք կարող են օգնել զսպել ջերմաստիճանի աճը, որն արդեն լուրջ վնաս է հասցնում մարդկանց և էկոհամակարգերին։ Իսկ հակառակորդները չափազանց մեծ ռիսկեր են տեսնում, հատկապես խոցելի բևեռային տարածաշրջանների համար, որոնց մասին դեռևս քիչ բան է հայտնի։

Նոր նյութում, որը հրապարակվել է Frontiers in Science ամսագրում, գիտնականներն ուսումնասիրել են Արկտիկայի և Անտարկտիկայի համար առավել քննարկվող հինգ գեոինժեներական ​​գաղափարներ։ Նրանց խոսքով, դրանցից ոչ մեկը չի անցնում իրականացման և բնապահպանական անվտանգության հիմնական չափանիշները։ Այդպիսի առաջարկներից է մթնոլորտ արևի լույսն արտացոլող աերոզոլների՝ մանրագույն մասնիկների արտանետումը։

Այս գաղափարը հաճախ հայտնվում է դավադրության տեսությունների մեջ, որտեղ ինքնաթիռների սովորական հետքերը ներկայացվում են որպես գաղտնի գեոինժեներիկ «ապացույցներ», բայց գիտնականները մտահոգված են ավելի իրական հետևանքներով, ներառյալ համաշխարհային եղանակային համակարգերի խափանումները։ Հարց է առաջանում նաև այն մասին, թե ով կարող է որոշում կայացնել նման տեխնոլոգիաների կիրառման վերաբերյալ, քանի որ Արկտիկայի և Անտարկտիկայի կառավարումը մնում է բարդ միջազգային թեմա։ Եթե ​​որևէ երկիր որոշի օգտագործել գեոինժեներիան՝ ի հեճուկս մյուսների դիրքորոշման, դա կարող է ուժեղացնել աշխարհաքաղաքական լարվածությունը, զգուշացնում է Փարիզ-Սակլեի համալսարանի դոկտոր Վալերի Մասոն-Դելմոտը։

Նույնիսկ եթե տեսականորեն որոշ գաղափարներ հնարավոր լինեն, դրանց արժեքն ու մասշտաբը դրանք դարձնում են չափազանց ոչ իրատեսական։ Օրինակ, Արկտիկայի 10%-ը ձմռանը սառույցի մակերեսի վրա ծովի ջուր մղելու ծրագրի համար կպահանջվի մոտ 10 միլիոն պոմպ։ Բայց գլխավոր վտանգն այն է, որ նման նախագծերը ստեղծում են արտանետումները կրճատելու այլընտրանքի պատրանք։ «Եթե դրանք խթանվեն, դա շեղում կլինի, քանի որ ինչ-որ մեկին կարող է թվալ, թե ճգնաժամի լուծումը ածխաթթու գազի արտանետումների կրճատում չի պահանջում», - ասում է պրոֆեսոր Զիգերտը։