Օվկիանոսները կլանում են հանածո վառելիքի այրման հետևանքով առաջացող ածխաթթու գազի ավելի ու ավելի մեծ բաժինը, մինչդեռ ցամաքային էկոհամակարգերն աստիճանաբար կորցնում են աճող արտանետումները փոխհատուցելու կարողությունը։ Այս եզրակացությանն են հանգել Սան Դիեգոյի Կալիֆոռնիայի համալսարանի Սքրիփսի օվկիանոսագիտության ինստիտուտի հետազոտողները՝ վերլուծելով ավելի քան 30 տարվա ընթացքում մթնոլորտում թթվածնի և ածխաթթու գազի խտությունների վերաբերյալ տվյալները։

Համաձայն հետազոտության, որի արդյունքները հրապարակվել են Science ամսագրում, 1990-ից 2019 թվականներին օվկիանոսները կլանել են հանածո վառելիքի այրումից առաջացած CO₂-ի արտանետումների մոտ 35%-ը, իսկ ցամաքային էկոհամակարգերը՝ մոտ 13%-ը։ Միասին դրանք կլանել են այդ արտանետումների մոտ կեսը՝ դանդաղեցնելով մթնոլորտում ածխաթթու գազի խտության աճը։

Օվկիանոսները տարեկան միջինում կլանել են 2,8 մլրդ տոննա CO₂։ Ընդ որում, յուրաքանչյուր տասնամյակում տարեկան կլանման ծավալն ավելացել է մոտ 630 մլն տոննայով։

Ցամաքում իրավիճակն այլ է եղել։ Ցամաքային էկոհամակարգերը տարեկան կլանել են մոտ 1 մլրդ տոննա CO₂, սակայն այս ցուցանիշն իր առավելագույնին է հասել մոտավորապես 2009 թվականին և այդ ժամանակից ի վեր նվազում է։ Հետազոտության հեղինակները նշում են, որ ածխածինը պահելու ցամաքի կարողությունն ավելի խոցելի է եղել, քան ենթադրվում էր։

«Շատ անսպասելի էր տեսնել, որ ցամաքում ածխածնի զուտ կլանումը հետ է մնում CO₂-ի խտության աճից։ Մեր տվյալները ցույց են տալիս, որ այս մեխանիզմը կարող է բավականին փխրուն լինել», — հայտարարել է հետազոտության գլխավոր հեղինակ Էրիկ Մորգանը։

Ածխածնի կլանման փոփոխությունները գնահատելու համար գիտնականներն օգտագործել են 1989 թվականին մեկնարկած Scripps O₂ ծրագրի տվյալները։ Ծրագիրը հետևում է Խաղաղ օվկիանոսի երկայնքով՝ Արկտիկայից մինչև Հարավային բևեռ, տեղակայված կայաններում հավաքված մթնոլորտային նմուշներում թթվածնի պարունակությանը։

Հանածո վառելիքն այրելիս թթվածինը սպառվում է, իսկ CO₂-ն արտանետվում է մթնոլորտ։ Ցամաքում բույսերը ֆոտոսինթեզի ընթացքում կլանում են ածխաթթու գազ և արտազատում թթվածին։ Օվկիանոսում ածխածնի կլանումը տեղի է ունենում հիմնականում ծովի ջրում ընթացող քիմիական գործընթացների հաշվին, որոնք թթվածնի պարունակության վրա նույնպիսի ազդեցություն չեն ունենում։ Համադրելով երկու գազերի խտությունների փոփոխությունները՝ հետազոտողները կարողացել են գնահատել օվկիանոսների և ցամաքի ներդրումն արտանետումների կլանման գործում։

Արդյունքները կարող են պահանջել կլիմայական մոդելների վերանայում։ Որոշ մոդելներ կանխատեսում էին, որ CO₂-ի խտության աճին զուգընթաց ցամաքային էկոհամակարգերն ավելի շատ ածխածին կկլանեն։

Սակայն դիտարկումները ցույց են տվել, որ ցամաքում կլանումը չի ավելացել ակնկալվող տեմպերով և ժամանակի ընթացքում նվազել է։ Որպես հնարավոր բացատրություններից մեկը՝ գիտնականները դիտարկում են անտառահատումներն ու հողօգտագործման այլ փոփոխությունները, որոնք հանգեցնում են լրացուցիչ արտանետումների։

Օվկիանոսները նույնպես սահմանափակումներ ունեն։ CO₂-ի կլանումը նպաստում է ծովի ջրի թթվայնացմանը, իսկ տաքացմանը զուգընթաց օվկիանոսը կարողանում է ավելի քիչ ածխաթթու գազ պահել։ Բացի այդ, տաքացած մակերևութային ջրերն ավելի վատ են խառնվում սառը խորքային շերտերի հետ, որոնք կարող են երկար ժամանակ ածխածնի պահեստարան ծառայել։

Հեղինակներն ընդգծում են, որ ստացված տվյալները կասկածի տակ են դնում ապագա կլիմայական փոփոխությունները կանխատեսելու համար օգտագործվող որոշ մոդելների ճշգրտությունը։

Ավելի ճշգրիտ պատկերացումն այն մասին, թե ինչպես է փոխվում ածխածին կլանելու ցամաքի և օվկիանոսների կարողությունը, անհրաժեշտ է մթնոլորտում CO₂-ի խտության հետագա աճը գնահատելու համար։