նախընտրելի դարձնելՆավթի գներն ընկնում են, եւ փորձագետները` ինչպես ռուսաստանցի, այնպես էլ օտարերկրյա, իրար հերթ չտալով կանխատեսում են Ռուսաստանի տնտեսության համար դրա հետեւանքները: Ընդ որում, որոշ «կանխատեսումներ» հին մարգարեների մռայլ հայտնություններ են հիշեցնում, իսկ ուրիշները կասկածելի կերպով հիշեցնում են «պայծառ ապագայի» վերաբերյալ խոստումները: Այսինքն նման «մարգարեությունների» ընդգրկումը ձգվում է ռուսական տնտեսության կատարյալ կործանման հավաստիացումներից մինչեւ պնդումներ, թե վերոհիշյալ տնտեսությունը կհաղթահարի նավթային բոլոր անդունդները:
Ինչո՞ւ այդ հարցում միակարծություն չկա: Պետք է ենթադրել, թե բացի զուտ տնտեսական կողմից, փորձագետների մոտեցումը հաճախ թելադրվում է քողարկված քաղաքական նպատակներով: Չի բացառվում բազային տվյալների մանիպուլյացիան, ընդ որում` երկու հակառակորդ ճամբարների կողմնակից «վերլուծաբանների» կողմից:
Այսպես, արմատական «կանխատեսումներից» մեկում պնդում են, որ նավթի եւ գազի վաճառքն ապահովում է դաշնային բյուջեի 80 տոկոսը: Այլ կանխատեսումներում նավթի եկամուտը կազմում է ողորմելի տոկոսներ: Ամեն ինչ պարզ է. մասնաբաժինը հաշվարկվում է ոչ թե դաշնային, այլ կոնսոլիդացված, շրջանային բյուջեները ներառող բյուջեի համար:
Նշենք, որ երկրում նավթի արտադրության ծավալը բոորովին էլ չափանիշ չէ: Եթե նավթի արդյունահանման առումով Ռուսաստանն առանձին տարիների աշխարհում առաջատար է եղել, ապա արտահանմամբ այն «ընդամենը» երկրորդ տեղն է զբաղեցրել` Սաուդյան Արաբիայից զգալիորեն հետ մնալով: Տեղեկության համար` Սաուդյան Արաբիայում նավթն ապահովում է արտահանման 95 տոկոսը եւ պետական բյուջեի եկամտի 75 տոկոսը:
Ռուսաստանում պատկերը բոլորովին այլ է. չէ՞ որ սեփական տնտեսության մեջ նավթարտադրանքի պահանջմունքը մեծապես գերազանցում է Սաուդյան Արաբիայի պահանջմունքը: Անցյալ տարի, ասենք, արդյունահանված նավթից արտահանվել է կեսից էլ քիչը` 43,5 տոկոս: Այնինչ Սաուդյան Արաբիան արդյունահանվող նավթի մոտ 75 տոկոսը արդյունահանում է:
Հաճախ շփոթում են «նավթ» եւ «նավթ ու նավթամթերք» հասկացությունները, ինչը եւս սխալ հաշվարկների է հանգեցնում: Ավելին, ճշտենք, որ նավթից դաշնային բյուջեի եկամուտն ապահովվում է երկու աղբյուրից` հում նավթի արտահանումից եւ նրա ներքին վերամշակումից եւ երկրում նավթամթերքի իրացումից: Նավթամթերքի մի մասը եւս արտհանվում է, այդ թվում նաեւ` Հայաստան: Ամեն ինչից բացի, նավթը հարկվում է օգտակար հանածոներից արդյունահանման հարկով (ՕՀԱՀ):
Ամենայն հավանականությամբ ճշմարտությանը մոտ են Ռուսաստանի վարչապետի խոսքերն այն մասին, որ ընթացիկ տարվա I կիսամյակում երկրի բյուջեի նավթից եւ գազից ստացվող եկամուտը կրճատվել է մինչեւ 45 տոկոսով (մինչ այդ եղել էր կեսից ավելին, բայց 80 տոկոսից ոչ բարձր): Ընդգծենք, որ Ռուսաստանի վարչապետը նկատի ուներ ամբողջ ոլորտը (այսինքն ոչ միայն նավթը, այլեւ գազը), եւ բոլոր եկամուտները, որ միայն ընդամենը արտահանումից:
Իհարկե հսկայական երկրի բյուջեի համար նույնիսկ մեկ տոկոսի կրճատումը լուրջ խնդիր է ստեղծում: Բայց գործը մի տոկոսով չի ավարտվում: Մանավանդ որ նավթի համաշխարհային շուկայում միտումները նավթարդյունահանող երկրների, այդ թվում նաեւ` Ռուսաստանի համար հուսադրող չեն:
Սմբատ Գրիգորյան
