Հարավային Ուելսում հայտնաբերված վաղ միջնադարի հնագույն գերեզմանոցն ապշեցրել է հնագետներին։ 

6-7-րդ դարերի վերջերին կատարված մոտավորապես յոթ տասնյակ թաղումներից մինչ այժմ մանրամասն ուսումնասիրված են 18 քարե գերեզմաններ։

Կմախքները բավականին լավ են պահպանվել։

Գերեզմաններում հայտնաբերված զենքերն ու այլ իրերը նույնպես, առաջին հայացքից, իրականում չեն համապատասխանում թաղման ժամանակին և բնույթին, ինչը բազմաթիվ հարցեր է առաջացնում հնագետների մոտ։

Հնագույն գերեզմանատունը գտնվում է Ֆոնմոնտ ամրոցի մոտ գտնվող ուշագրավ վայրում՝ Ուելսի մայրաքաղաք Քարդիֆի օդանավակայանի թռիչքուղու կողքին:

Ըստ Սամեր Քոուրթիս, ով ուսումնասիրում է հնագույն ոսկորները Ռեդինգի համալսարանում, մոտ 1500-ամյա մարդկային կմախքները զարմանալիորեն լավ են պահպանվել:

Ուսումնասիրելով մնացորդները՝ դուք կարող եք շատ բան իմանալ այն պայմանների մասին, որոնցում ապրել և աշխատել են Հարավային Ուելսում բնակվող մարդիկ Հռոմեական կայսրության փլուզումից հետո:

«Մենք հայտնաբերեցինք անսովոր դեֆորմացիա որոշ ատամների վրա, ինչը ենթադրում է, որ դրանք հաճախ օգտագործվում էին որպես աշխատանքային գործիք [և ոչ միայն սնունդը ծամելու համար]», - ասում է նա:

Պակաս հետաքրքիր չէ այն փաստը, որ դիերը թաղվել են բոլորովին այլ դիրքերում, որոնց միջև կապը դեռ հաստատված չէ։

Որոշ մարմիններ դրված էին մեջքի վրա, որոշ կմախքներ, ըստ երևույթին, ընկած էին կողքերին, և մի քանի հոգի թաղված էին «պտղի դիրքում»՝ ծնկները ձգված մինչև կրծքավանդակը։ Հնարավոր է, որ կեցվածքը կախված է եղել սոցիալական կարգավիճակից։

Հնագետների ամենամեծ հետաքրքրությունը առաջացրել է ոսկորից փորագրված չիպը, որը, ըստ երևույթին, օգտագործվում էր սեղանի խաղերում՝ հաշիվը պահելու համար:

Փորձագետների կարծիքով, այդ օրերին գերեզմանատները հասարակության մեջ բոլորովին այլ դեր էին խաղում, քան այսօր: Սակայն ամենաանբացատրելին այն է, որ, դատելով հայտնաբերված արտեֆակտներից, հին ժամանակներում այստեղ թաղված մարդկանց դժվար թե կարելի է համարել իրենց համայնքի սովորական ներկայացուցիչներ։

Օրինակ՝ գերեզմաններից մեկում ինչ-որ շշի բեկոր է հայտնաբերվել։ Հաշվի առնելով ապակու հաստությունը և թվագրումը, այն, ամենայն հավանականությամբ, այս վայրեր է բերվել ներկայիս Ֆրանսիայից:

Հայտնաբերվել են նաև օտարերկրյա բնակիչների հետ առևտրի այլ ապացույցներ, այդ թվում՝ կերամիկայի բեկորներ, որոնք, ամենայն հավանականությամբ, բերվել են աֆրիկյան մայրցամաքի հյուսիսից: