«Current Biology» ամսագրում հրապարակված նոր ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ ջրային մարմինների կոկաինով աղտոտումը կարող է զգալիորեն փոխել վայրի ձկների վարքագիծը։

Գիտնականները հայտնաբերել են, որ այս նյութերի ազդեցությանը ենթարկված երիտասարդ ատլանտյան սաղմոնները սկսում են ավելի երկար և ավելի ակտիվ լողալ, քան սովորաբար, ինչը կարող է ազդել նրանց գոյատևման և էկոհամակարգի կառուցվածքի վրա։

Փորձը անցկացվել է Շվեդիայի Վետտերն լճի բնական միջավայրում։ Հետազոտողները դիտարկել են 105 երիտասարդ ատլանտյան սաղմոնի, որոնց վրա տեղադրվել են սարքեր, որոնք դանդաղորեն արտազատում են նյութեր՝ կոկաին, դրա հիմնական քայքայման արգասիք, բենզոյլեքգոնին կամ չեզոք միացություն։

Ձկների վարքագիծը հետևվել է ակուստիկ սենսորների միջոցով ութ շաբաթվա ընթացքում, ինչը թույլ է տվել նրանց ստանալ հազվագյուտ տվյալներ բնական միջավայրից, այլ ոչ թե լաբորատորիայից։

Արդյունքները անսպասելի էին. բենզոյլեքգոնինի ազդեցությանը ենթարկված ձկները շաբաթական լողում էին մինչև 1.9 անգամ ավելի երկար հեռավորության վրա և ցրվում էին զգալիորեն ավելի հեռու՝ տասնյակ կիլոմետրերով ավելի հեռու, քան վերահսկիչ խումբը։ Ավելին, ազդեցությունը ժամանակի ընթացքում մեծացել է, ինչը ենթադրում է նյութի կուտակային ազդեցությունը վարքագծի վրա։

Հատկապես նշանակալից է, որ հենց կոկաինի քայքայման արգասիքն էր, որն ավելի ուժեղ ազդեցություն ունեցավ, քան թմրանյութն ինքը։ Սա կասկածի տակ է դնում առկա էկոլոգիական գնահատականները, որոնք հաճախ հաշվի են առնում միայն սկզբնական նյութը՝ անտեսելով դրա ածանցյալները, չնայած դրանք ավելի տարածված են ջրում։

Գիտնականները ընդգծում են, որ ձկների շարժումների փոփոխությունները պարզապես վարքային մանրամասնություն չեն։ Որտեղից և որքան հեռու են նրանք լողում, որոշում է նրանց սնվելը, գիշատիչների վտանգը և, ի վերջո, պոպուլյացիայի կառուցվածքը։ Այս պարամետրերի նույնիսկ փոքր փոփոխությունները կարող են հանգեցնել ավելի լայն էկոլոգիական հետևանքների։

Կեղտաջրերը աղտոտման աղբյուր են. թմրանյութերի օգտագործումից հետո նյութերը և դրանց մետաբոլիտները մտնում են կոյուղի, ապա գետեր և լճեր, քանի որ մաքրման համակարգերը միշտ չէ, որ կարողանում են ամբողջությամբ հեռացնել դրանք։ Վերջին տարիներին նման միացությունների հետքեր ավելի ու ավելի են հայտնաբերվում ամբողջ աշխարհի ջրային էկոհամակարգերում։

Այնուամենայնիվ, հետազոտողները նշում են, որ հայտնաբերված կոնցենտրացիաները ձկան սպառումից մարդկանց համար վտանգ չեն ներկայացնում։