Գիտնականները դաջվածքների համար թանաք են ստեղծել, որը կարելի է «միացնել» և «անջատել» լույսի օգնությամբ։ Կոլորադոյի համալսարանի Բոուլդերի մասնաճյուղի հետազոտողների մշակած PhotoTat տեխնոլոգիան թույլ է տալիս փոխել պատկերի գույնը կամ այն դարձնել գրեթե անտեսանելի։

Աշխատությունը հրապարակվել է Matter & Light ամսագրում։

Ապագայում այն կարող է օգտակար լինել ոչ միայն դաջվածքների սիրահարներին, այլև այն պացիենտներին, որոնց մաշկի վրա բժշկական նշումներ են անհրաժեշտ։

«PhotoTat-ը մի տեսակ անջատիչ է։ Դուք այն միացնում եք ուլտրամանուշակագույն լույսով, բայց կարող եք կրկին անջատել, երբ, օրինակ, գնում եք տատիկին հյուր», — 9News-ին պատմել է հետազոտության ղեկավար, համալսարանի դոցենտ Կարսոն Բրունսը։

Տեխնոլոգիայի հիմքում լուսաքրոմային ներկանյութերն են՝ նյութեր, որոնք փոխում են գույնը որոշակի ալիքի երկարության լույսի ազդեցությամբ։ Հետազոտողները վաճառքում հասանելի երեք ներկանյութ են տեղադրել պոլիմեթիլմեթաքրիլատից (ՊՄՄԱ) պատրաստված միկրոսկոպիկ պարկուճների մեջ․ սա թափանցիկ պլաստիկ է, որը հայտնի է նաև որպես օրգանական ապակի։ Յուրաքանչյուր պարկուճի չափը կազմում է մի քանի հարյուր նանոմետր։

Սովորական տեսանելի լուսավորության պայմաններում ներկանյութերը գրեթե անգույն են, սակայն 365 նանոմետր ալիքի երկարությամբ ուլտրամանուշակագույն ճառագայթների ազդեցությամբ ձեռք են բերում հագեցած երանգներ։ Պիգմենտներն ակտիվացնելու կամ անջատելու համար բավական է մոտավորապես երկու-երեք վայրկյան տևողությամբ ուժեղ լուսավորությունը։

Երեք ներկանյութերը տալիս են կապույտ, մանուշակագույն և դեղին գույներ։ Դրանք տարբեր համամասնություններով խառնելով՝ գիտնականներին հաջողվել է ստանալ 16 տարբերակվող գույն և առնվազն 300 երանգ։ Պատկերները ստեղծվել են տրաֆարետների, ուղղորդված ուլտրամանուշակագույն լույսի և լազերային պրոյեկտորի օգնությամբ։ Փորձերն անցկացվել են սիլիկոնե մոդելների և խոզի մաշկի նմուշների վրա։

Պատկերը անտեսանելի դարձնելու համար կարելի է օգտագործել սպիտակ լույս։ Ընդ որում, առանձին գույները հնարավոր է անջատել որոշակի ալիքի երկարության լույսի միջոցով։ Առանց լրացուցիչ ազդեցության պիգմենտները մի քանի ժամվա ընթացքում աստիճանաբար կորցնում են գույնը, իսկ ուժեղ տեսանելի լույսը արագացնում է այդ գործընթացը։

Մշակումն արդեն անցել է մարդու վրա նախնական փորձարկում․ Բրունսն իր ոտքերի վրա կիրառել է PhotoTat դաջվածքներ՝ գունավոր թեփուկների տեսքով։ Հետազոտողների տվյալներով՝ 1,4–2,2 տարի անց ներկանյութերը շարունակում էին արձագանքել լույսին և թույլ էին տալիս փոխել պատկերը։ Գիտնականները չեն նկատել ակնհայտ գունաթափում կամ հայտնի կողմնակի ազդեցություններ, սակայն մեկ մարդու փորձը թույլ չի տալիս եզրակացություն անել տեխնոլոգիայի անվտանգության մասին լայն հանրության համար։

Հնարավոր կիրառություններից մեկը բժշկությունն է։ Ճառագայթային թերապիայի ժամանակ փոքր դաջվածքները օգնում են բժիշկներին ամեն անգամ ճշգրիտ ուղղել ճառագայթումը մարմնի անհրաժեշտ հատվածին։ Նման նշումները կարող են մնալ մաշկի վրա նաև բուժման ավարտից հետո։ PhotoTat-ի օգնությամբ դրանք հնարավոր կլինի տեսանելի դարձնել միայն բժշկական ընդունելության ընթացքում։ Հետազոտողները նաև ցույց են տվել լուսավորության դեպքում երևացող բիոպսիայի տեղերը նշելու համար նշումներ ստեղծելու հնարավորությունը։

Սակայն տեխնոլոգիայի զանգվածային կիրառումը դեռ հեռու է։ Ավելի մուգ մաշկի վրա պատկերներն ավելի քիչ նկատելի են, թեև տեսանելի էին մնում նույնիսկ փորձարկված մոդելներից ամենամուգի վրա։ Արևի լույսը կարող է ակտիվացնել ներկանյութերը, ուստի դաջվածքի անտեսանելիությունը պահպանելու համար կարող է պահանջվել պաշտպանություն ուլտրամանուշակագույն ճառագայթներից։

Կան նաև տեխնիկական սահմանափակումներ․ կապույտ ներկանյութը բազմակի միացում-անջատման դեպքում աստիճանաբար քայքայվում է և ժամանակի ընթացքում ստանում կայուն մանուշակագույն երանգ։ Գիտնականներին առայժմ չի հաջողվել ստեղծել միացվող-անջատվող երկնագույն և սպիտակ գույներ։

Բացի այդ, թանաքը պետք է ստուգվի թունավորության, մաքրության և ստերիլության տեսանկյունից։ Այն, որ ՊՄՄԱ-ն ինքնին կիրառվում է բժշկության մեջ, դեռ չի ապացուցում պատրաստի բաղադրության անվտանգությունը։ Արտադրությունը նաև ավելի թանկ է արժենում, քան սովորական դաջվածքի պիգմենտների պատրաստումը։

Հետազոտողները հույս ունեն ապագայում PhotoTat-ը շուկա հանել, սակայն դրա համար նրանց դեռ պետք է բարելավել ներկանյութերի կայունությունը և ավարտել անհրաժեշտ փորձարկումները։