Ուկրաինական պաշտպանական արդյունաբերությունը, որը վերածնունդ է ապրել Ռուսաստանի լայնամասշտաբ ներխուժման սկսվելուց հետո, մոտենում է իր հնարավորությունների սահմանին, գրում է The Wall Street Journal պարբերականը։

Ըստ թերթի, չնայած անօդաչու թռչող սարքերի և հրթիռների արտադրության սրընթաց աճին՝ ուկրաինական ձեռնարկությունները բախվում են ֆինանսավորման և կադրերի պակասի, ռուսաստանյան հարվածների ու արտադրական հզորությունների ընդլայնման դժվարությունների։

Այժմ ոլորտը պետք է գտնի սպառազինությունների արտադրությունը մեծացնելու միջոց՝ չկորցնելով նոր տեխնոլոգիաներ արագ մշակելու ունակությունը։

Ուկրաինան առայժմ չի կարողանում ամենաարդյունավետ հրթիռները թողարկել այնպիսի քանակությամբ, ինչպես Ռուսաստանը։ Պաշտպանական մշակումների ֆինանսավորումը բաշխված է ավելի քան 1300 ընկերությունների միջև, ինչի պատճառով անգամ հեռանկարային արտադրողները միջոցների պակաս են զգում։ Արտադրությունն ընդլայնելուն խանգարում են նաև աշխատողների պակասը և ռուսաստանյան հարվածների վտանգը։

Խորհրդային Միության փլուզումից հետո ուկրաինական ռազմաարդյունաբերական համալիրը երկարատև անկում է ապրել։ 2022 թվականին ռուսաստանյան ներխուժման սկզբին երկիրը գործնականում չուներ ժամանակակից սպառազինություններ ինքնուրույն արտադրելու բավարար հնարավորություններ և կախված էր հին խորհրդային համակարգերից ու արտասահմանյան մատակարարումներից։

Իրավիճակը փոխվել է եվրոպական ֆինանսավորման ներհոսքի, ձեռնարկատերերի ու ինժեներների ջանքերի, ինչպես նաև առաջնագծում զինվորականների կուտակած փորձի շնորհիվ։ 2026 թվականին Ուկրաինան ակնկալում է արտադրել ավելի քան յոթ միլիոն անօդաչու թռչող սարք՝ 2024 թվականի մոտ 2,2 միլիոնի և լայնամասշտաբ պատերազմի սկզբում ընդամենը մի քանի հարյուրի համեմատ։ Երկիրը նաև արտադրում է հեռահար զինամթերք, թևավոր ու բալիստիկ հրթիռներ և ռազմական այլ տեխնոլոգիաներ։

Առանցքային ձեռնարկություններից մեկը դարձել է «Լուչ» պետական կոնստրուկտորական բյուրոն, որը մշակել է «Նեպտուն» հրթիռը։ Հենց այդպիսի հրթիռներ են կիրառվել Ղրիմի կամրջին հարվածելու ժամանակ։ Ձեռնարկության գլխավոր տնօրեն Օլեգ Կորոստելյովը կարծում է, որ ուկրաինական պաշտպանական արդյունաբերությունն արդեն հասել է մի մակարդակի, երբ երկրի վրա ցանկացած հարձակում թանկ է նստելու հակառակորդի վրա։ Միևնույն ժամանակ նա ընդունում է, որ Ուկրաինան ավելի քիչ սպառազինություն է արտադրում, քան Ռուսաստանը։

«Նեպտուն»-ի մշակումը սկսվել է 2010 թվականին, սակայն դրա սերիական արտադրության ֆինանսավորումը սկսել է հատկացվել միայն 2020 թվականի վերջին։ Ըստ Կորոստելյովի, 2026 թվականին հրթիռների թողարկումը հաշվվում է հարյուրներով, բայց հազարի չի հասնում։ Համեմատության համար՝ ռուսաստանյան ռազմական հետախուզությունը Ուկրաինային հարվածելու համար կիրառվող ռուսաստանյան ռեակտիվ անօդաչուների արտադրությունը գնահատում է ամսական մոտ 3000 միավոր։ «Լուչ»-ը տարեկան թողարկում է ավելի քան 1000 «Պալյանիցա» ռեակտիվ անօդաչու սարք։

Միաժամանակ Ուկրաինան առայժմ չի կարողացել ստեղծել հակաօդային պաշտպանության սեփական լիարժեք հրթիռային համակարգ, որը կկարողանար պաշտպանել երկիրը ռուսաստանյան հրթիռային հարվածներից։ Այդ պատճառով Կիևը նախկինի պես կախված է ամերիկյան և եվրոպական ՀՕՊ միջոցների սահմանափակ պաշարներից։

Ներխուժման առաջին ամիսներին, ոլորտի ղեկավարների վկայությամբ, ուկրաինացի պաշտոնյաները տեղական արտադրողներին փաստացի հայտնում էին, որ գնումների համար գումար կա, բայց ծախսելու տեղ չկա. բանակին անհրաժեշտ տեխնիկայով արագ ապահովելու ունակ հայրենական ձեռնարկությունները չափազանց քիչ էին։

Այս իրավիճակից օգտվել են նոր ընկերությունները։ Օրինակ՝ Fire Point-ը 2022 թվականին հիմնադրել են մարդիկ, որոնք պաշտպանական արդյունաբերության մեջ աշխատանքի ավանդական փորձ չեն ունեցել։ Դրա ղեկավար Իրինա Տերեխը նախկինում զբաղվել է կահույքի դիզայնով։ Այժմ ընկերությունն արտադրում է հեռահար անօդաչու թռչող սարքեր և հրթիռներ, որոնք կիրառվում են ռուսաստանյան օբյեկտներին հարվածելու համար։

Ոլորտի զարգացումն ապահովել են նաև միջազգային տեխնոլոգիական ընկերություններում աշխատանքի փորձ ունեցող մասնագետները։ Անօդաչու սարքերի և ռադիոէլեկտրոնային պայքարի միջոցների ուկրաինացի արտադրողները հաճախ օգտագործում են հասանելի պատրաստի բաղադրիչներ, ինչը թույլ է տալիս համեմատաբար արագ հավաքել, փորձարկել և կատարելագործել նոր համակարգերը։

Սակայն այն առավելությունը, որն ապահովում էր բազմաթիվ փոքր ընկերություններով ապակենտրոնացված մոդելը, սկսում է վերածվել խնդրի։ Ուկրաինական շուկան բավականաչափ մեծ չէ, որպեսզի բոլոր արտադրողները կարողանան կայուն զարգանալ։ Բացի այդ, գնումների մասնատված համակարգի պատճառով միջոցները բաշխվում են մեծ թվով ձեռնարկությունների միջև, այդ թվում՝ այնպիսիների, որոնց արտադրանքը բանակին էական օգուտ չի բերում։

«Կան բազմաթիվ ընկերություններ, որոնք իրականում նշանակալի ներդրում չունեն ռազմական ջանքերում, այլ միայն ուժեղացնում են մրցակցությունը սահմանափակ միջոցների համար»,— նշում է Նիկո Վուդսը, որը նախկինում խորհրդատվություն է տրամադրել ուկրաինական կառավարությանը պաշտպանական արտադրության հարցերով։

Արտադրության ընդլայնումը դժվարացնում են նաև ռուսաստանյան հարվածների հետևանքները։ Ձեռնարկությունները ստիպված են հզորությունները բաշխել մի քանի հարթակների միջև և պաշտպանել դրանք հարձակումներից։ Ընկերությունները բախվում են նաև որակյալ աշխատողների պակասի. բնակչության մի մասը լքել է երկիրը, մյուս քաղաքացիները ծառայում են բանակում։

Որոշ արտադրողների համար դժվար է նույնիսկ ընդլայնման համար տարածքներ գտնել. անշարժ գույքի սեփականատերերը մտավախություն ունեն, որ ձեռնարկությունները կարող են դառնալ ռուսաստանյան հարվածների թիրախ։ Միաժամանակ ուկրաինական ընկերությունների համար բարդ է երկրի ներսում կապիտալ ներգրավելը։

Արդյունքում արտադրողներն ավելի ու ավելի ակտիվ են փնտրում արտասահմանյան ներդրողների և արտադրանքի թողարկման համար հարթակներ։ Մեծ Բրիտանիայում տեղակայված և ուկրաինական պաշտպանական ոլորտի հետ կապված Uforce ընկերությունը նախատեսում է ծովային անօդաչու սարքեր արտադրել ամերիկյան Պորտլենդի ReconCraft ձեռնարկությունում։ Ուկրաինական ընկերություններն արդեն դրոնների արտադրություն են կազմակերպում Մեծ Բրիտանիայում և Գերմանիայում։

Վերգետնյա անօդաչու սարքեր արտադրող Ark Robotics-ը գլխամասային գրասենյակ է բացել Էստոնիայում և այնտեղ է արտադրում իր տեխնիկան։ Fire Point-ը դիտարկում է ընկերության բաժնեմասը վաճառելու հնարավորությունը, իսկ արհեստական բանականության ռազմական համակարգեր մշակող Swarmer-ը դուրս է եկել Նյու Յորքի բորսա և տեղակայված է Տեխաս նահանգի Օսթին քաղաքում։

Uforce-ի ղեկավար Օլեգ Ռոգինսկին նշում է, որ ընկերությունները ձգտում են դուրս գալ արևմտյան շուկաներ նախևառաջ կապիտալին և ավելի խոշոր պատվիրատուներին հասանելիություն ստանալու համար։ Անմիջապես Ուկրաինայում սպառազինություն արտադրելն ավելի ու ավելի է բարդանում։

Դրա համար երկրին անհրաժեշտ է առաջատար մշակողներին ապահովել կայուն ֆինանսավորմամբ, լուծել կադրային դեֆիցիտի խնդիրը և ընդլայնել արտադրությունը մշտական ռուսաստանյան հարվածների տակ գտնվող տարածքից դուրս։