Սեպտեմբերի վերջի դրությամբ, 2015-2017 թվականներին Հայաստանի կոմերցիոն բանկերում ֆիզիկական անձանց ավանդների ծավալը աճել է գրեթե 36 տոկոսով: Միեւնույն ժամանակ, ազգային արժույթի խնայողությունները զգալիորեն աճել են արտարժույթով ավանդների համեմատ՝ 165,3 տոկոս՝ ընդդեմ 116,8 տոկոսի:

Բացարձակ աճով տարբերությունը այնքան էլ նկատելի չէ: Դրամով ֆիզիկական անձանց ավանդների ծավալը երկու տարվա ընթացքում ավելացել է 178 մլրդ դրամով, իսկ արտարժույթով` մոտ 115 մլրդ դրամով: Պատճառը 1 տոկոսի բովանդակության մեջ է: Չնայած արագ աճի տեմպին՝ դրամային ավանդների ընդհանուր տեսակարար կշիռը դեռ բավական ցածր է `ընդամենը 36 տոկոս: Նշենք, որ դրամային ավանդների ամենամյա ցուցանիշը բազմապատիկ անգամ բարձր է, քան արտարժույթի ցուցանիշը:

Նախկինում, երբ Հայաստանում ԱՄՆ դոլարի փոխարժեքը հետեւողականորեն նվազում էր, արտարժութային ավանդները (այսինքն, սկզբունքորեն նույն դոլարները) կայուն աճում էին: Նույնիսկ վերջին գլոբալ տնտեսական ճգնաժամի ժամանակ, նույն արտարժույթով խնայողությունները աճում էին, կարծես ոչինչ չէր եղել: Ընդ որում երկնիշ թվերի աճով:

Այսօր դոլարի փոխարժեքը Հայաստանում բնութագրվում է զարմանալի կայունությամբ: Այսպիսով, վերջին երկու տարիների ընթացքում (սեպտեմբերի վերջի դրությամբ) դոլարը ամրապնդվեց միայն 1,0 տոկոսով: Նույն ժամանակահատվածում Ռուսաստանից մասնավոր դրամական փոխանցումների ներհոսքոը նվազեց, որը պայմանավորված էր այդ երկրում դոլարի փոխարժեքի բազմակի ամրապնդմամբ: Այսինքն՝ մեր երկրում արժույթի ներգրավման հզոր աղբյուրներից մեկը (այդ թվում `ԱՄՆ դոլարի) զգալիորեն նվազեց: 

Ինչպես հայտնի է, խնայողությունների առկայությունը վկայում է քաղաքացիների բարեկեցության մասին: Հաշվարկների համաձայն՝ բանկերում ավանդների ծավալը մեկ շնչի հաշվով կազմում է 418,6 հազար դրամ (875 դոլար), իսկ  Հայաստանի ստանդարտ ընտանիքի համար` գրեթե 1,7 միլիոն դրամ (3,5 հազար դոլար): Սա միջին հաշվով: Իրականում, երկրում ընդհանուր աղքատության եւ եկամուտների ահռելի տարբերության ֆոնին պատկերը բոլորովին այլ է:

Պաշտոնական տվյալներով՝ սեպտեմբերին ֆիզիկական անձանց 197,7 հազար ժամկետային ավանդներ են հաշվարկվել:

 Պայմանականորեն ընդունենք, որ նույնքան ընտանիքներ (այսինքն, 197,7 հազար) ժամկետային ավանդատուներ են: Սակայն, այս դեպքում էլ պարզվում է, որ հանրապետությունում բոլոր ընտանիքների միայն մեկ քառորդը նման խնայողություններ ունի: Հիշեցնենք, որ խորհրդային ժամանակաշրջանում գրեթե յուրաքանչյուր ընտանիք ավանդներ էր պահում այն ժամանակվա խնայողական բանկերում:

Խորհրդային ժամանակներում որոշ քաղաքացիներ սովորական հնարք էին մտածել: Նույն սեփականատերը մի քանի ավանդ ուներ տարբեր խնայողական բանկերում: Պատճառը պարզ է՝ այն ժամանակվա «հարուստներից» շատերը նախընտրում էին չցուցադրել իրենց ունեցվածքը: Այժմ այդ հնարավորությունները, անկախ առեւտրային բանկերի համակարգի շնորհիվ, ընդլայնվել են:

Այժմ տարբեր բանկերում ավանդները պահելու օբյեկտիվ պատճառ կա, երբ գումարը գերազանցում է ֆիզիկական անձանց ավանդների երաշխավորված փոխհատուցման գումարին: Ելնելով ասվածից՝ իրականում ժամկետային ավանդներ  ունեցող ընտանիքների թիվը վերեւում նշված թվից քիչ է:

Կոմերցիոն բանկերի համար ավանդների ժամկետները կարեւոր են: Թե որոնք են ավանդատուների նախասիրություններն այս հարցում, կարելի է տեսնել ներկայացված գրաֆիկից: Ավելի տեսանելի դարձնելու համար ներկայացված է դիագրամ գիծը՝  շրջանաձեւի (սեկտորային) փոխարեն: Այն, որ ավանդների զգալի մասը (դրամով, դոլարով եւ եվրոյով) մեկ-հինգ տարի ժամկետով է, իր բացատրությունն ունի:

Ինչպես կարելի է ենթադրել, շատ ներդրողներ նախընտրում են մեկ տարվա պայմանագիր կնքել:

Սակայն, եթե այդ ժամկետը գերազանցվի, նույնիսկ մի քանի օրով, տոկոսադրույքը բարձրանում է: Պարզ է, որ այս մի քանի օրը ավանդատուի համար առանձնահատուկ նշանակություն չունի, սակայն տոկոսն ավելի բարձր է: Արդյունքում, 367 օր տեւողությամբ ներդրումը «մեկ տարուց մինչեւ հինգ տարի» խմբում է հայտնվում:

Սմբատ Գրիգորյան