Հայաստանի և Ադրբեջանի առաջնորդները նախատեսում են ուրբաթ օրը Սպիտակ տանը ստորագրել համատեղ հռչակագիր՝ պարտավորվելով հետևել Թրամփի վարչակազմի միջնորդությամբ կնքված խաղաղության համաձայնագրին, որը կվերջ դնի երկու երկրների միջև գրեթե չորս տասնամյակ տևած հակամարտությանը, հաղորդում է Politico-ն։

Երկու երկրները նաև նախատեսում են ստորագրել համաձայնագրեր՝ Վաշինգտոնի հետ երկկողմ կապերը ընդլայնելու համար։ Այս առաջընթացը տեղի է ունեցել այն բանից հետո, երբ ԱՄՆ-ն օգնել է լուծել ընդհանուր տրանսպորտային միջանցքի զարգացման շուրջ վեճը, հայտնել են երեք ամերիկացի պաշտոնյաներ։

«Ես անհամբեր սպասում եմ վաղը Սպիտակ տանը պատմական խաղաղության գագաթնաժողովի շրջանակներում Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի և Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի հետ հանդիպմանը», - հինգշաբթի օրը գրել է Թրամփը իր Truth Social հարթակում: «Միացյալ Նահանգները նաև երկկողմ համաձայնագրեր կստորագրի երկու երկրների հետ՝ համատեղ զարգացնելու տնտեսական հնարավորությունները, որպեսզի մենք կարողանանք բացահայտել Հարավային Կովկասի տարածաշրջանի ողջ ներուժը»։

Երկարատև հակամարտության մեղմացման բանալին տարանցիկ միջանցքի մասին համաձայնագիրն էր՝ Ադրբեջանի և նրա Նախիջևանի էքսկլավի՝ Զանգեզուրի միջանց կոչվող լեռնային հատվածի զարգացման համար, ասացին երեք պաշտոնյաներ՝ անանուն մնալու պայմանով՝ Սպիտակ տանը կայանալիք արարողությանը անդրադառնալու համար։

«Մենք կարողացանք ամեն ինչ ամփոփել մեկ բանաձևի մեջ. եթե բացեք մեկ կտոր, գուցե մնացածը սկսի իր տեղը ընկնել», - ասաց մի պաշտոնյա։

Թրամփին բնորոշ ոճով, ԱՄՆ-ն միջանցքն անվանեց «Միջազգային խաղաղության և բարգավաճման Թրամփի երթուղի» և ուրբաթ օրվա միջոցառումն անվանեց TRIPP Peace Summit։

Հայաստանը համաձայնել է Միացյալ Նահանգներին 99 տարով տրամադրել Զանգեզուրի միջանցքում հողատարածքներ զարգացնելու բացառիկ հատուկ իրավունքներ: Միացյալ Նահանգները նախատեսում է հողատարածքը ենթավարձակալության տալ մի կոնսորցիումի, որը կկառուցի երկաթուղի, նավթատար, գազատար, օպտիկամանրաթելային կապի գիծ և հնարավոր է՝ էլեկտրահաղորդման գծեր 27 մղոնանոց միջանցքի երկայնքով։

Երրորդ պաշտոնյան ասել է, որ համատեղ հռչակագիրը համարվում է երկու երկրների միջև երկար ժամանակ հակասությունների մեջ գտնվող առաջին երկկողմ հռչակագիրը: Ակնկալվում է, որ արտաքին գործերի նախարարները կստորագրեն պայմանագրի տեքստը, որը, ինչպես երկու կողմերն ասում են, համաձայնել են մարտ ամսին, բայց այդ ժամանակվանից ի վեր դանդաղ են առաջ շարժվել։

«Վաղը չեկը ստորագրելու ձեռքսեղմումն է, բայց մենք դեռ պետք է պայմանագիրը ստորագրենք և չեկը կանխիկացնենք», - ասաց պաշտոնյան։

Համաձայնագիրը ԱՄՆ-ի տասնամյակների ջանքերի արդյունք է՝ միջնորդելու այն հակամարտության կարգավորմանը, որը բռնկվեց այն ժամանակ, երբ երկրները անկախություն ձեռք բերեցին Խորհրդային Միությունից: Բայդենի վարչակազմը մոտ էր նմանատիպ համաձայնագրի կնքմանը։

Գործարքը կներառի մի քանի բարի կամքի ժեստեր Բաքվի նկատմամբ, որը մի ժամանակ մտերիմ դաշնակից էր, բայց վերջին տարիներին մտերմացել է Ռուսաստանի հետ։

ԱՄՆ-ն կվերացնի Բաքվի հետ պաշտպանական համագործակցության սահմանափակումները, այն բանից հետո, երբ վարչակազմը կհրապարակի 1992 թվականի «Ազատության աջակցության մասին» օրենքի այն բաժնից հրաժարում, որն արգելում է Ադրբեջանի կառավարությանը ուղղակի օգնություն ցուցաբերել Հայաստանի հետ ունեցած վեճերի պատճառով։

2001 թվականի սեպտեմբերի 11-ի հարձակումներից ի վեր վարչակազմերը թույլատրել են նման օգնություն հատուկ լիազորություններով: Սակայն Բայդենի վարչակազմը աննկատ կերպով կասեցրել է այն, քանի որ Ալիևը շարունակում էր ակնարկել Հայաստանի դեմ հնարավոր ռազմական գործողությունների մասին: Մի պահ Բաքուն ստացել է 100 միլիոն դոլարի ամերիկյան ռազմական տեխնիկա և այլ ֆինանսավորում։

Գործարքի համաձայն՝ Ադրբեջանն ու Հայաստանը նաև կհեռանան ԵԱՀԿ Մինսկի խմբից, որը ներառում է Ֆրանսիան, Ռուսաստանը և Միացյալ Նահանգները, որը տասնամյակներ շարունակ փորձել է լուծել երկու երկրների միջև վեճը։ 2020 թվականի պատերազմից ի վեր Ադրբեջանը դեմ է արտահայտվել դրա աշխատանքին, ասելով, որ այն այլևս անհրաժեշտ չէ, քանի որ ուժով գրավել է վիճելի Լեռնային Ղարաբաղի տարածաշրջանը։

Կարծես թե համաձայնագիրը հիասթափեցնի ԱՄՆ-ում բնակվող բազմաթիվ հայերի, քանի որ, կարծես թե, այն որևէ կոնկրետ դրույթ չի նախատեսում պատմականորեն հայկական անկլավից տեղահանված անձանց կամ հակամարտության ընթացքում գերի վերցված ռազմագերիների համար։

«Իրական խաղաղությունը պետք է հիմնված լինի արդարադատության և Ադրբեջանի կողմից մարդու իրավունքների շարունակական խախտումների համար պատասխանատվության վրա. այս հարցերը չեն կարող հետաձգվել ավելի ուշ», - ասել է Ամերիկայի Հայ Դատի հանձնախմբի ծրագրերի տնօրեն Ալեքս Գալիցկին։ «Գործարքը, որը կպարգևատրի Ադրբեջանի ագրեսիան, կխաթարի Հայաստանի ինքնիշխանությունը և կժխտի արդարադատությունը Արցախի հայերի համար, միայն կդժվարացնի ապագայում մարդու իրավունքների այս կարևոր հարցերի լուծումը»։