նախընտրելի դարձնել
Երբ մենք պատկերացնում ենք փողի պատմությունը, շատերը ենթադրում են, թե սկզբում եղել է ապրանքափոխանակությունը, ապա մետաղադրամները, այնուհետև թղթադրամները, ապա բանկային հաշիվներն ու էլեկտրոնային բալանսները։
Սակայն Ալբանիի համալսարանի մարդաբան Ռոբերտ Ռոզենսվիգի գլխավորած նոր հետազոտությունը կասկածի տակ է դնում այդ ավանդական հաջորդականությունը։
Նրա կարծիքով՝ Անգլիայում, Չինաստանում և մայաների մոտ օգտագործվող փայտե և ոսկրե հաշվարկային ձողիկները (tally sticks) հստակ ցույց են տալիս, որ փողը սկզբնապես առաջացել է որպես հաշվապահական հաշվառման և հարկման պետական համակարգ, այլ ոչ թե որպես շուկայում փոխանակման միջոց։ Այդ հաշվարկային ձողիկները օգտագործել են պետական պաշտոնյաները պարտավորությունները՝ հարկերը կամ տուրքերը գրանցելու և դրանք մարելու համար։
Հետազոտության վերաբերյալ «Հին հաշվարկային ձողիկները պարզաբանում են ժամանակակից պետական փողի բնույթը» («Ancient Tally Sticks Explain the Nature of Modern Government Money») վերնագրով հոդվածը հրապարակվել է Journal of Economic Issues-ում։
Ռոզենսվիգը պնդում է, որ ապրանքափոխանակությունը որպես փողի ի հայտ գալու նախապայման չի հաստատվում պատմական ապացույցներով. Ապրանքափոխանակությունն առաջացել է այն հասարակություններում, որտեղ փողն արդեն գոյություն ուներ, երբ փոխանակման պաշտոնական միավորները անհասանելի էին կամ երբ գործարքներ էին իրականացվում անծանոթների միջև։
Անգլիայում գետնախնձորի «հաշվապահական փայտիկները» օգտագործում էր գանձապետարանը (Exchequer)՝ հարկային գրառումներ վարելու համար: Չինաստանում, դեռևս մ.թ.ա. 3-րդ դարում, բամբուկե փայտիկները կտրում էին պաշտոնյաները, և յուրաքանչյուր կտոր պահվում էր տարբեր կողմերի կողմից. այսպես էին գրանցվում հացահատիկի, մետաքսի և փողի վճարումները: Մայաների մոտ նման ոսկրային փայտիկները կապված էին տուրքի հետ. դրանք պատկերում էին թագավորական արարողությունների տեսարաններ և խորհրդանշում էին կառավարիչների նկատմամբ պարտավորությունները:
Երեք դեպքերի ընդհանուր առանձնահատկությունն այն չէր, որ փողը պարզապես «առաջացել էր փոխանակման համար», այլ որ քաղաքական իշխանությունը վճարումն օգտագործում էր որպես ենթակայության և պարտավորությունների արձանագրման գործիք: Եթե փողը սկզբնապես պետական հաշվապահության և վերահսկողության գործիք էր, դա կասկածի տակ է դնում ավանդական տնտեսական մոդելները, որոնք փողը դիտարկում են հիմնականում որպես փոխանակման համընդհանուր միջոց:
Ռոզենշվիգը ենթադրում է, որ պետական ֆինանսները չպետք է դիտարկվեն որպես ընտանեկան բյուջե. պետությունը նախ ծախսում է, ապա հավաքում հարկերը, այլ ոչ թե հակառակը, ինչպես հաճախ ենթադրվում է ավանդական տնտեսական պատկերացումներում:
