Թռչնաբանությունն ու հնագիտությունը համատեղող ուշագրավ հայտնագործության ընթացքում գիտնականները դարավոր արտեֆակտների գանձարան են հայտնաբերել, որոնք պահպանվել են հարավային Իսպանիայի լքված գառնանգղների բներում: Այս հին բները, որոնք անարատ են մնացել այս ոսկորներով սնվող հոյակապ թռչունների մեկ դար առաջ ոչնչացումից ի վեր, դարձել են իսկական բնական թանգարաններ՝ սերունդների համար պահպանելով մարդկության պատմությունը:

Բնապահպանների և հնագետների համատեղ թիմը 2008-2014 թվականներին աննախադեպ հետազոտություն է անցկացրել՝ մանրազնին կերպով հարավային Իսպանիայի 50 լավ պահպանված պատմական գառնանգղների բներ հայտնաբերելով: Գիտնականներն օգտագործել են նորարարական մեթոդներ՝ ուսումնասիրելով 18-րդ դարի բնագետների գրառումները և հարցուփորձ անելով տեղացի տարեց բնակիչներից, որոնք պահպանել են այդ ուշագրավ թռչունների ժառանգական կամ անձնական հիշողությունները:

Օգտագործելով ապացուցված հնագիտական ​​​​շերտագրական եղանակներ, թիմը շերտ առ շերտ, մանրազնին կերպով վերլուծել է 12 թռչնաբներ:  Ecology հանդեսում հրապարակված հետազոտության արդյունքները բացահայտել են ավելի քան 2200 ոսկորների և սմբակների մնացորդներ, ինչպես նաև մի քանի դարերի պատմություն ունեցող ավելի քան 225 մարդու ստեղծած արտեֆակտներ։

Ամենատպավորիչ գտածոների շարքում էր էսպարտո խոտի թելից պատրաստված ամբողջական սանդալը, ռադիոածխածնային մեթոդը ցույց է տվել, որ այն թվագրվում է մ.թ.ա. 674 թվականով, ինչը թույլ է տալիս այն վերագրել 13-րդ դարի վերջի։ Այս կոպիտ կոշիկը, որը հայտնի է «ագոբիա» անունով, միջերկրածովյան ավանդական արհեստագործության օրինակ է, որը սովորաբար դիմանում էր ընդամենը մի քանի օր, նախքան վերանորոգման կամ փոխարինման կարիք ունենալը։

Նույնքան ուշագրավ էր նաև դեղինակարմիր հանքաներկով ներկված ոչխարի մորթու մի բեկորի հայտնաբերումը, որի տարիքը հաստատվել է պրոտեոմիկ վերլուծությամբ։ Մեկ այլ թռչնաբնից գտնված եղեգնյա գործվածքի մի բեկոր պատկանում է 18-րդ դարի վերջին, հետազոտողները հայտնաբերել են նաև անհայտ տարիքի խորհրդավոր աղեղնազենի (արբալետ) պտուտակ, որը, ըստ ամենայնի, օգտագործվել է որպես բնադրման նյութ։

Գորշանգղը, որը հայտնի է նաև որպես Gypaetus barbatus, Եվրոպայում ամենաշատ վտանգված անգղի թռչնատեսակն է, որտեղ մնացել է ընդամենը 309 բազմացող զույգ։ Այս տարածքային գիշատիչ թռչունները պատմականորեն երկար ժամանակ բնակվել են իրենց ժայռոտ լանջերին՝ տասնամյակների կամ դարերի ընթացքում ստեղծելով նյութերի հսկայական կուտակումներ։

Պաշտպանված ժայռային քարանձավներում և ժայռային ապաստարաններում բների ռազմավարական դիրքը ստեղծել է պահպանման համար իդեալական միկրոմիջավայր։ Կայուն ջերմաստիճանը և ցածր խոնավությունը պահպանել են ինչպես կենսաբանական մնացորդները, այնպես էլ մարդկային արտեֆակտները գերազանց վիճակում՝ տարածաշրջանային էկոլոգիան և մարդկանց և կենդանիների միջև պատմական փոխհարաբերությունները հասկանալու համար եզակի հնարավորություն ստեղծելով։

Հետազոտության հեղինակները, Բարսելոնայի համալսարանի Անտոնի Մարգալիդայի գլխավորությամբ, ընդգծում են, որ այս արդյունքները սոսկ նախնական վերլուծություն են։ Ծաղկափոշու, ճյուղերի և այլ կուտակված նյութերի հետագա ուսումնասիրությունը կարող է հնարավորություն տալ ավելի ճշգրիտ վերականգնել սեզոնային և էկոլոգիական օրինաչափությունները, իսկ ազգագրական արտեֆակտները նոր հնարավորություններ են բացում բնապահպանների, հնագետների և պատմաբանների միջև համագործակցության համար։

Այս հայտնագործությունն ընդգծում է գառնանգղին իբրև բացառիկ կենսացուցիչ էկոհամակարգերի երկարաժամկետ մոնիթորինգի և միջառարկայական հետազոտությունների համար։ Այս «բնական թանգարանները» աննախադեպ պատկերացում են տալիս միջնադարյան արհեստների, տարածաշրջանային կենսաբազմազանության միտումների և էկոհամակարգերի ու դարերի ընթացքում մարդկային գործունեության համակցված զարգացման մասին։

Այս նորարարական հետազոտությունը ցույց է տալիս, թե ինչպես կարող են անհետացած տեսակները շարունակել ներդրում ունենալ հետազոտական գիտություններում՝ արժեքավոր տվյալներ տրամադրելով բնակավայրերի վերականգնման և տեսակների վերաբնակեցման ծրագրերի համար, միաժամանակ պահպանելով Իսպանիայի լեռնային շրջանների մշակութային ժառանգությունը։