նախընտրելի դարձնել
Կարծում եմ, որ Հայաստանը, Ադրբեջանը և Թուրքիան համակարգում են իրենց հարաբերությունները։ Այս մասին նոյեմբերի 4-ին «Օրբելի – 2025» միջազգային համաժողովի ժամանակ հայտարարել է Կարնեգիի Ռուսաստանի և Եվրասիայի ուսումնասիրության Բեռլինի կենտրոնի գիտաշխատող, ադրբեջանցի քաղաքագետ Զաուր Շիրիևը։
Նա հիշեցրել է, որ քննարկումներ են ընթանում Հայաստանի և Ադրբեջանի, ինչպես նաև Ադրբեջանի և Թուրքիայի միջև՝ առաջարկելով դա դիտարկել «եռյակի» ձևաչափով։ «Սա զուգահեռ գործընթաց է, հետևաբար, ես չէի օգտագործի «ադրբեջանական ճնշում» բառակապակցությունը թուրք-ադրբեջանական հարաբերությունների դեպքում։ Երկու երկրների հարաբերություններում նման հռետորաբանություն չկա»,- նշել է Շիրիևը։
Նա հավաստիացրել է, որ Անկարան աջակցում է Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև հարաբերությունների կարգավորմանը և սպասում է խաղաղության համաձայնագրի ստորագրմանը։ Նրա խոսքով՝ Ադրբեջանի որոշումը՝ չեղարկել բեռների փոխադրումների շրջափակումն իր տարածքով Միջին Ասիայից դեպի Հայաստան, կբարելավի Հայաստանի և Թուրքիայի միջև քննարկումները, որոնք նույնպես կմտածեն գործնական քայլերի մասին։
«Երբ խոսքը վերաբերում է խաղաղության համաձայնագրին, պետք է փոխել դրա ընկալումը, չխոսել մաքսիմալիստական դիրքերից, չձևավորել չափազանցված կամ նվազեցված ակնկալիքներ, պետք է իրատես լինել։ Առօրյայում մենք բոլոր հարևաններին չենք սիրում, բայց դիմում ենք նրանց օգնության համար և աջակցություն ենք ցուցաբերում նրանց։ Մտածելակերպի փոփոխություն է անհրաժեշտ»,- հավելել է Շիրիևը։
Նրա գնահատմամբ՝ փոխադարձ այցերը կարող են նպաստել հայկական և ադրբեջանական հասարակությունների միջև հարաբերությունների կարգավորմանը, իսկ փորձագիտական խմբերը կարող են օգնել իրենց կառավարություններին ստեղծել ապագայի ճանապարհային քարտեզ, օգնել ավելի լավ զգալ հասարակությունների տրամադրությունները և պատասխանել դրանց հարցերին։
«Իր հերթին, լրագրողները կարող էին կարգավորել հռետորաբանությունը երկու երկրների մեդիա-տարածքում։ Կառավարությունները ամեն ինչ չեն վերահսկում և հասարակությունները ունեն իրենց կարծիքը։ Սա վերաբերում է նաև Ադրբեջանին, որտեղ հնչում են ինչպես դրական, այնպես էլ բացասական գնահատականներ Հայաստանի հետ խաղաղ գործընթացի վերաբերյալ։ Հակամարտությունն ունի պատմություն, մարդիկ ունեն տրավմաներ, հիշողությունը կենդանի է և մենք չենք կարող այն մատնել մոռացության։ Հետևաբար, մարդիկ կարող են արտահայտել նաև բացասական գնահատականներ»,- պարզաբանել է նա։
«Շիրիևը հավաստիացրել է, որ Ադրբեջանի կառավարությունը խոսում է այնպիսի խաղաղության մասին, որը ենթադրում է միջազգային իրավունքի նորմերի հարգում, միմյանց սահմանների անձեռնմխելիության փոխադարձ հարգանք, ինչպես նաև պատերազմի բացակայություն։ «Ադրբեջանի իշխանությունների դիրքորոշումը սրանում է կայանում, ուստի պետք չէ Հայաստանում կամ Ադրբեջանում առանձին անհատների կարծիքը ներկայացնել որպես պետությունների դիրքորոշում»,- հավելել է Շիրիևը։
Նա դրական է գնահատել Հայաստանի իշխանությունների քաղաքականությունը՝ հայտարարելով, որ երկար ժամանակ կպահանջվի, մինչև օրակարգը լիովին ուղղված լինի խաղաղությանը թե՛ Հայաստանում, թե՛ Ադրբեջանում։ «Խաղաղության համաձայնագիրը ընդամենը առաջին քայլն է։ Նույնը վերաբերում է հայ-թուրքական սահմանի բացմանը։ Դա չպետք է վերջնական նպատակ լինի, անհրաժեշտ է կապեր հաստատել հասարակությունների միջև»,- եզրափակել է ադրբեջանցի փորձագետը։
