Նախընտրելի
Պարսից ծոցի արաբական պետությունների եւ Հորդանանի պնդումը, որ Իրանը խախտում է իրենց ինքնիշխանությունը, միաժամանակ անտեսելով այն փաստը, որ ամերիկյան զորքերն օգտագործում են իրենց տարածքն ու օդային տարածքն Իրանի ինքնիշխանությունը խախտելու համար, համոզիչ չէ, գրել է Կոլումբիայի համալսարանի պրոֆեսոր, ժամանակակից արաբական պատմության փորձագետ Ջոզեֆ Մասադը Middle East Eye պարբերականի համար։
Մասադի խոսքով՝ բոլոր արաբական ռեժիմները, որոնց երկրները դարձել են իրանական պատասխան միջոցների թիրախ, իրենց տարածքների մի մասի նկատմամբ ինքնիշխանությունը զիջել են Միացյալ Նահանգներին, իսկ որոշ դեպքերում՝ Միացյալ Թագավորությանը եւ Ֆրանսիային՝ թույլ տալով նրանց ստեղծել ռազմական բազաներ, որոնցից կարող են հարձակվել Իրաքի, Սիրիայի, իսկ այժմ նաեւ Իրանի վրա։
«Մինչդեռ, այս պետությունները ոչ դատապարտում են, ոչ էլ փորձում են կանխել իսրայելական ռազմական ինքնաթիռների կողմից իրենց երկինքը հատելը եւ Իրանին հարվածելը, չնայած «չեզոքության» պնդումներին։ Բազաներ եւ ինքնիշխանություն։ ԱՄՆ ռազմական բազաները կարգավորող համաձայնագրերի համաձայն՝ այս երկրներից ոչ մեկն իրավունք չունի իմանալ, թե քանի ամերիկյան զինծառայող է մտնում կամ դուրս գալիս իր տարածքից, կամ որեւէ ազդեցություն ունենալ իր տարածքից իրականացվող ԱՄՆ ռազմական գործողությունների վրա»,- գրել է պատմաբանը։
Մասադի խոսքով՝ երկկողմ համաձայնագրերը, որոնք թույլ են տալիս ամերիկյան զորքերին տեղակայվել Կատարում եւ Սաուդյան Արաբիայում, երբեք հրապարակայնորեն չեն հրապարակվել, եւ Հորդանանի հետ ոչ պոպուլյար համաձայնագիրը, շատ հորդանանցիների կարծիքով, խախտում է Հորդանանի սահմանադրությունը՝ ոտնձգելով երկրի ինքնիշխանության դեմ։
«Եթե Իրանում տեղակայվեին ռուսական կամ չինական բազաներ, որոնք կօգտագործվեին Պարսից ծոցի արաբական պետությունների եւ Հորդանանի վրա հարձակվելու համար, մի՞թե այդ երկրները իրենց իրավունքը չէին համարի պատասխան հարված հասցնել։ Եթե Ռուսաստանը կամ Չինաստանը Իրանում ունենային ռազմական եւ հետախուզական բազաներ, որոնք կօգտագործվեին Պարսից ծոցի արաբական պետությունների եւ Հորդանանի վրա հարձակվելու համար, մի՞թե այդ երկրներն իրենց իրավունքը չէին համարի պատասխան հարված տալ»,- հարցնում է պրոֆեսորը։
Փորձագետի խոսքով՝ տարօրինակ է, որ Կատարի ՀՕՊ համակարգը չկարողացավ վաղ նախազգուշացում եւ պաշտպանություն ապահովել Դոհայի վրա անցյալ տարվա սեպտեմբերին Իսրայելի հարձակման դեմ (ԱՄՆ-ը նույնպես չկարողացավ զգուշացնել դրա մասին, չնայած իսրայելցիները ԱՄՆ-ին տեղեկացրել էին սպասվող հարձակման մասին), մինչդեռ, կարծես թե, այն կարող է հայտնաբերել եւ առնվազն փորձել պաշտպանել երկրում ԱՄՆ ռազմական եւ դիվանագիտական ակտիվները Իրանի պատասխան հարվածից։
«Սրան ավելացրեք հաղորդագրություններն այն մասին, որ Իսրայելը կանգնած է Սաուդյան Արաբիայի Aramco նավթային օբյեկտների, ինչպես նաեւ Օմանում, Թուրքիայում եւ Ադրբեջանում գտնվող օբյեկտների վրա կեղծ դրոշով մի քանի գրոհների հետեւում»,- գրել է Մասադը։
Նրա խոսքով՝ իրանցիները, որոնք պատրաստակամորեն ստանձնել են Քուվեյթի, Բահրեյնի, Կատարի, ԱՄԷ-ի եւ Սաուդյան Արաբիայի Արքայազն Սուլթան ավիաբազայում գտնվող ԱՄՆ ռազմական բազայի վրա գրոհների պատասխանատվությունը, որը, ինչպես շարունակում են պնդել սաուդցիները, «սաուդյան» բազա է (ինչպես մյուս արաբական երկրները, որոնք պնդում են, որ իրենց տարածքում գտնվող ԱՄՆ բազաները պատկանում են իրենց սեփական զինված ուժերին), հերքում են այդ մյուս հարձակումներում որեւէ դերակատարում ունենալը։
«Ավելին, Պարսից ծոցի արաբական պետությունները բողոքել են, որ ԱՄՆ-ը իրենց տարածքում տեղակայված ՀՕՊ համակարգեր է տեղափոխել Իսրայել՝ թողնելով նրանց նվազագույն հնարավորություններով եւ մեծացնելով վնասը ամբողջ տարածաշրջանում: Անկախ նրանից, թե որքան են արաբական ռեժիմները տալիս ամերիկացիներին, սա հստակ ցույց է տալիս, որ Իսրայելը միշտ կլինի Վաշինգտոնի առաջնահերթությունը՝ նրանց հաշվին»,- ընդգծել է պատմաբանն իր հոդվածում։
Փորձագետը նշել է, որ ամերիկյան բազաներ տեղակայող արաբական երկրները պետք է հասկանան, որ ամերիկյան ներկայությունը չի պաշտպանում իրենց, այլ ավելի շուտ լուրջ վտանգի է ենթարկում իրենց եւ իրենց բնակչությանը։
«Առանց այդ բազաների նրանք պաշտպանված կլինեին իրանական հակահարվածից: 1979թ․ հեղափոխությունից ի վեր Իրանը երբեք չի հարձակվել որեւէ երկրի վրա, այդ թվում՝ Պարսից ծոցի արաբական պետությունների եւ Հորդանանի վրա, որոնք 1980-1988թթ. Իրաքի կողմից Իրան ներխուժմանը ֆինանսական, ռազմական, նյութատեխնիկական, քարոզչական եւ դիվանագիտական մեծ աջակցություն են ցուցաբերել, որի հետեւանքով զոհվել է ավելի քան մեկ միլիոն մարդ: Իրանը երբեք նրանց պատասխան հարված չի տվել, քանի որ Իրաքը ներխուժումն սկսել է իր սեփական տարածքից, այլ ոչ թե այս արաբական երկրներից: Ինչո՞ւ են Պարսից ծոցի երկրները վախենում Իրանում Իսրայելի «վաղը չէ մյուս օրվա» ներկայությունից»,- գրել է նա։
Ինչպես նշել է հոդվածի հեղինակը, հենց արաբական երկրներն էին սպառնում Իրանին եւ աջակցում նրա դեմ ագրեսիային՝ Ամերիկայի կողմից աջակցվող եւ Իսրայելի դաշնակից շահի բռնապետության դեմ հեղափոխության հաղթանակից ի վեր:
«1981-ից ի վեր սաուդցիները առաջ են մղել արաբական ռազմավարությունը, որն առաջին անգամ ձեւակերպել է այն ժամանակվա թագաժառանգ Ֆահդը՝ կարգավորելու Իսրայելի հետ հարաբերությունները, իրանական ենթադրյալ սպառնալիքը զսպելու եւ արաբական ազգերին համոզելու համար, որ Իրանը, այլ ոչ թե Իսրայելն է արաբական ազգի գլխավոր թշնամին, չնայած այն հանգամանքին, որ Իսրայելը, այն ժամանակ եւ հիմա, միշտ սպառնացել է ե՛ւ արաբական երկրներին, ե՛ւ Իրանին: Ֆահդի նախաձեռնությունը վերածնվեց թագաժառանգ Աբդուլահի այսպես կոչված արաբական խաղաղության ծրագրում 2002թ․»,- նշվել է հոդվածում։
Պրոֆեսորի խոսքով՝ այն, որ Իսրայելին արաբական այս բոլոր զիջումները եւ Իրանի դեմ արաբական դավադրությունը միայն ավելի են վտանգել արաբական պետությունները, իսկ պաղեստինցիները, որոնք ներկայում ենթարկվում են ցեղասպանության, արաբ կառավարիչներին չեն կանգնեցրել։
«Իսկապես, այս շաբաթ նրանց դեսպանները դիմել են Ռուսաստանին Իրանի վրա ճնշում գործադրելու համար՝ դադարեցնելու իրենց երկրներում ԱՄՆ թիրախների դեմ պատասխան հարվածները: Ռուսաստանի արտաքին գործերի նախարար Սերգեյ Լավրովը հիշեցրել է նրանց, որ նրանք առաջին օրվանից աջակցել են ամերիկա-իսրայելական ագրեսիային Իրանի դեմ, եւ նրանց չեզոքության ձեւականությունը հենց այդպիսին է: Եթե այս պատերազմի ընթացքում նրանց կրած վնասը չհամոզի արաբական պետություններին, որ իրենց անվտանգության իրական սպառնալիքը Միացյալ Նահանգների եւ Իսրայելի հետ դաշինքն է, ապա ոչինչ չի համոզի»,- գրել է Մասադը:
