Արևելյան Հռոմեական կայսրության փլուզումը նոր բացատրություն է ստացել պատմաբանների և հնագետների կողմից։ Ինչպես նշում է Daily Mail-ը, գիտնականները հերքել են ավանդական վարկածը, ըստ որի՝ անկման պատճառը կլիմայի փոփոխությունն է եղել և մեր թվարկության 6-րդ դարում ժանտախտի համաճարակը։

Օքսֆորդի և Վարշավայի համալսարանների հետազոտողները, ուսումնասիրելով հնագիտական ​​տվյալներն ու պատմական փաստաթղթերը, պարզել են, որ կայսրությունը իր զարգացման գագաթնակետին հասել է հենց իր ենթադրյալ անկման ժամանակաշրջանում։ Հնագույն Նեսանա քաղաքում հայտնաբերված ավելի քան 16000 խեցեղենի վերլուծությունը ցույց է տվել 550 թվականից հետո արտադրության և առևտրի զգալի աճ, հաղորդում է Planet Today-ը:

Գիտնականների թիմը՝ Լև Կոզինսի և Հագայ Օլշանեցկու գլխավորությամբ, հետևել է ծովային առևտրի դինամիկային՝ օգտագործելով Միջերկրական ծովում նավաբեկության տվյալները: 2-րդ դարում մ.թ. Յուրաքանչյուր կես դարում գրանցվում էր 200-300 նավաբեկություն, ինչը վկայում էր կայուն առևտրային ակտիվության մասին։

Սակայն 5-րդ դարի վերջում նավաբեկությունների թիվը կրկնակի կրճատվել է, իսկ 7-րդ դարի կեսերին գրանցվել է ընդամենը 67 դեպք։

Անկման առանցքային գործոնը Պարսկական կայսրության հետ ձգձգվող պատերազմն էր, որը տևեց 54-628 թթ.։ Պարսիկները կտրեցին հռոմեացիների կարևորագույն առևտրային ուղիները Հայաստանում, Միջագետքում և Հյուսիսային Ասորիքում: Չնայած Հերակլիոս կայսրի ռազմական հաղթանակին Նինվեի ճակատամարտում, կայսրության տնտեսությունը չկարողացավ վերականգնվել՝ առևտրային ուղիների նկատմամբ վերահսկողությունը կորցնելուց հետո։

Տարբեր շրջաններում՝ Մարսելից մինչև Ալեքսանդրիա, հնագիտական ​​գտածոները հաստատում են, որ 6-րդ դարի երկրորդ կեսին կայսրությունը տնտեսական վերականգնում և ժողովրդագրական աճ է ապրել: Հետազոտողները ակտիվ առևտրի հետքեր են հայտնաբերել Իսրայելում, Թունիսում, Հորդանանում, Կիպրոսում, Թուրքիայում, Եգիպտոսում և Հունաստանում։