Արցախ վերադարձը պետք է սկսվի մշակութային վերադարձից, և այս հայեցակարգը պետք է իրականացվի մշակութային գործիչների միջոցով։ Այս մասին հուլիսի 4-ին «Արվեստի ձայնը» թեմայով քննարկման ժամանակ հայտարարել է Արցախի մշակույթի նախկին նախարար Նարինե Աղաբաբյանը։

«Որպես կանոն, երբ քննարկվում է Արցախի կորստի մշակութային կողմը, խոսվում է հայերի նյութական մշակութային ժառանգության մասին, որը մնացել է թշնամու ձեռքում, որը ոչնչացնում է այն, բայց կա նաև նյութական մշակութային ժառանգություն։

Նյութական մշակութային ժառանգության պահպանման գործում եղել են մասնավոր նախաձեռնություններ։ Մի կողմից, սա դրական երևույթ է, բայց մյուս կողմից, այն ստեղծում է սխալների, աղավաղման և իրական խնդիրների մթագնման ռիսկեր։

Մշակութային քաղաքականությունն Արցախում սահմանափակվել է մշակութային ինքնության պահպանմամբ և այն համաշխարհային հանրությանը ներկայացնելով։

Հայերի Արցախից բռնի տեղահանումից հետո մշակութային ոլորտում իրավիճակի պատշաճ գնահատական ​​չի եղել։ Մենք մշակել ենք ծրագիր, և 2023 թվականի դեկտեմբերի 10-ին, Երևանի օպերայի և բալետի շենքում, մենք կոչ ենք արել օգնության հասնել մեր առաքելությանը՝ պահպանելու Արցախի մշակութային ժառանգությունը։ Դժբախտաբար, այս կոչը լայն արձագանք չի ստացել։ Արդյունքում, մեկ գիշերվա ընթացքում մենք կորցրեցինք Արցախի ամբողջ մշակութային համակարգը։ Հիմա այս համայնքն անմիաբան է։ Եվ հիմա կարևոր է մտածել այս համակարգը վերականգնելու մասին։

2020 թվականին և ավելի ուշ՝ 2023 թվականին Արցախում ստեղծվեց մի իրավիճակ, երբ անհնար էր ներդնել մեխանիզմներ Հանրապետության մշակութային ժառանգությունը փրկելու համար, և այն մնաց թշնամու ձեռքում։

Եթե մենք շարունակենք ոչինչ չանել համակարգային մակարդակում, կկորցնենք նաև այն, ինչ մնացել է», - նշեց Աղաբաբյանը՝ կոչ անելով ստեղծել համապատասխան մշակութային կենտրոններ։