Օգոստոսի 8-ին ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփի միջնորդությամբ Վաշինգտոնում հանդիպել են ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը և Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը, նրանք ստորագրել են համատեղ հռչակագիր, որով ուրվագծվում է վերջնական խաղաղության համաձայնագրի շրջանակը: Համատեղ հռչակագրում ամենանշանակալի քայլը դարձել է «Ադրբեջանը Նախիջևանին կապող» Զանգեզուրի միջանցքի շահագործման իրավունքներն 99 տարով ԱՄՆ-ին հանձնելը։ Այս մասին նշված է թուրք վերլուծաբաններ Աբդուլլա Քաբաողլուի և Ահմեդ Զահիթ Գյունեյի հոդվածում։

Հոդվածում նշվում է.

«Այս հատվածն իրենից ներկայացնում է եզակի մայրուղի, որը կարող է դարպաս դառնալ դեպի Կենտրոնական Ասիա՝ ԱՄՆ-ի վրա կենտրոնացած արևմտյան տնտեսական համակարգի համար։ Խորհրդային Միության փլուզումից հետո ի հայտ եկած այդ ներուժը սահմանափակված է եղել Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև քաղաքական լարվածությամբ և դրա հետ կապված տնտեսական անորոշությամբ:

Կենտրոնական Ասիայում աշխարհաքաղաքական հավասարակշռության վերջին փոփոխությունները էլ ավելի են մեծացրել Արևմուտքի աճող հետաքրքրությունը տարածաշրջանի նկատմամբ։ Ռուս-ուկրաինական պատերազմի ծանր քաղաքական և տնտեսական ծախսերը լրջորեն խաթարել են տարածաշրջանում Ռուսաստանի ավանդական ազդեցությունը։

Զուգահեռաբար, Չինաստանի անընդհատ աճող տնտեսական ազդեցությունը տարածաշրջանում կարևորագույն նշանակություն ունի Կենտրոնական Ասիայի թյուրքական հանրապետությունների համար, քանի որ այն ներկայացնում է Ռուսաստանի այլընտրանքը, որի դերը տարածաշրջանում աստիճանաբար թուլանում է։

Ավելին, այս տարածաշրջանում կարևորագույն ենթակառուցվածքային նախագծերի կենտրոնացումը, որոնք Չինաստանի «Մեկ գոտի, մեկ ճանապարհ» նախաձեռնության շրջանակներում ձգվում են մինչև Եվրոպա, կարող է ավելի դյուրին դարձնել Չինաստանի խնդիրը՝ Ռուսաստանի կողմից ազատված տարածքը լրացնելու համար։ Այս իրավիճակը ստիպում է ԱՄՆ-ին և նրա արևմտյան դաշնակիցներին տարածաշրջանում ավելի ակտիվ արտաքին քաղաքականություն վարել, որպեսզի համաշխարհային մրցակցության պայմաններում Կենտրոնական Ասիան չհայտնվի Չինաստանի ազդեցության տակ։

«Զանգեզուրի միջանցքը, որի շահագործման իրավունքները վերջերս կնքված համաձայնագրի համաձայն փոխանցվել են ամերիկյան ընկերություններին, կարող է դառնալ Արևմուտքի ֆորպոստը, որն այս ռազմավարության համաձայն կձգվի մինչև Կենտրոնական Ասիա»,- նշել են թուրք հասարակական գործիչները։

Արևմտյան աշխարհի կողմից Կենտրոնական Ասիայի նկատմամբ հետաքրքրության վերսկսումը Թուրքիայի առջև զգալի հնարավորություններ է բացում թյուրքական հանրապետությունների հետ վաղուց սպասված հարաբերություններ զարգացնելու համար։ Այդ երկրների հետ հարաբերությունները, որոնք Թուրքիայի արտաքին քաղաքականության առաջնահերթությունն էին դարձել Սառը պատերազմի ավարտից հետո, ներկայումս հեռու են ցանկալի մակարդակից։ Դա պայմանավորված է, առաջին հերթին, տարածաշրջանում Ռուսաստանի և Իրանի գերակշռող ազդեցությամբ։ Այս երկու խաղացողները պատմականորեն ակտիվ դիվանագիտական գործունեություն են վարել՝ տարածաշրջանի երկրներին դրդելով օգտագործելու իրենց տարածքներով անցնող Հյուսիսային և Հարավային միջանցքները, այլ ոչ թե Թուրքիայում կենտրոնացած «Միջին միջանցքը»։

Սակայն ռուս-ուկրաինական պատերազմի ավերիչ հետևանքները և Իրանի դեմ 12-օրյա պատերազմը թույլ են տվել բացել Զանգեզուրի միջանցքը՝ Թուրքիայի համար արդյունավետ ճանապարհ բացելով դեպի Կենտրոնական Ասիա։

Համաձայնագրի շրջանակներում միջանցքի շահագործման իրավունքների փոխանցումն ամերիկյան ընկերություններին էապես կամրապնդի Թուրքիայի ռազմավարական հավասարակշռությունը Ռուսաստանի և Իրանի պոտենցիալ ապակառուցողական նախաձեռնությունների դեմ պայքարում, որոնք կարող են վերականգնել իրենց ազդեցությունը մոտ ապագայում:

Այսպիսով, Ռուսաստանի և Իրանի կողմից սպառնալիքներից զերծ անխափան ցամաքային հաղորդակցության ապահոված կայունության շնորհիվ Թուրքիան կարող է և՛ ուժեղացնել իր ազդեցությունը Կենտրոնական Ասիայի շուկաներում, և՛ ստանալ զգալի տնտեսական օգուտ։ Բացի այս ֆինանսական օգուտներից, այս գործընթացը նաև հնարավորություն է ընձեռում Թուրքիային ընդլայնելու թյուրքական հանրապետությունների հետ իր վաղուց սպասված սոցիալ-տնտեսական ինտեգրումը մինչև աննախադեպ մակարդակի։

Չնայած այս բոլոր դրական ազդանշաններին, դժվար է ասել, որ այս գործընթացը Թուրքիայի տեսանկյունից ամբողջությամբ զերծ է ռիսկերից և սպառնալիքներից։ Թեև կան ԱՄՆ-ի ազդեցության ոլորտը Զանգեզուրի միջանցքում և թյուրքական հանրապետություններում ընդլայնելու կոնկրետ ռազմավարական հիմնավորումներ, սակայն այդ քայլերի կայունությունը լուրջ կասկածի տակ է, հատկապես հաշվի առնելով ԱՄՆ-ի ներքաղաքական ցնցումները և երկրում տեղի ունեցած զգալի ինստիտուցիոնալ ճգնաժամը։ Նման զգալի անորոշության պայմաններում Կենտրոնական Ասիայի երկրների հետ համագործակցություն զարգացնելու Թուրքիայի ջանքերն անխուսափելիորեն կարող են ձախողվել։

Մյուս կողմից, այնպիսի առաջատար խաղացողները, ինչպիսիք են ԱՄՆ-ը և ԵՄ-ն, կարող են փորձել Թուրքիային դուրս թողնել Արևմտյան և Կենտրոնական Ասիայում ինտեգրման գործընթացից՝ իրենց ներքին քաղաքականության որոշակի ազդեցիկ տարրերի ազդեցության պատճառով։ Չնայած Թուրքիայի աշխարհագրական առավելությունը կարող է զգալիորեն թուլացնել այդ հնարավորությունը՝ ԱՄՆ-ում իսրայելական լոբբիի, ինչպես նաև ԵՄ-ում Հունաստանի և Կիպրոսի հունա-կիպրական վարչակազմի գլխավորած տարրերը կարող են ձգտել առավելագույնս նվազագույնի հասցնել միջտարածաշրջանային ինտեգրման մեջ Թուրքիայի մասնաբաժինը։ Նման սցենարի իրականացման դեպքում Զանգեզուրի միջանցքը կարող է դադարել լինել Թուրքիայի դարպասը դեպի Կենտրոնական Ասիա և վերածվել Արևմուտքի կողմից Թուրքիայի և Կենտրոնական Ասիայի միջև կանգնեցված պատի։

Զանգեզուրի միջանցքի նոր կարգավիճակը Թուրքիային տալիս է այնպիսի հնարավորություն, որին նա սպասել է ավելի քան 30 տարի, սակայն դրա իրագործումը հնարավոր կլինի միայն ակտիվ, բազմակողմանի և հետևողական դիվանագիտության շնորհիվ»: