Չինաստանի գիտությունների ակադեմիայի Կունմինի բուսաբանության ինստիտուտի և Ֆլորիդայի համալսարանի կենսաբաններն ապացուցել են, որ ալպյան Saxifraga candelabrum բույսը (քարբեկ) գիշատիչ է։ Nature Communications ամսագրում հրապարակված հետազոտության արդյունքները հաստատում են Չարլզ Դարվինի իրավացիությունը, որն ավելի քան 150 տարի առաջ իր աշխատությունում ենթադրել էր այս ծաղիկների մսակերության առկայությունը։

Պարզվել է, որ բույսն ակտիվորեն գրավում է միջատներին հոտերի օգնությամբ և դրանց որսում կպչուն գեղձային մազիկներով։ Վերջին 130 տարվա ընթացքում հավաքված հերբարիումային նմուշների փորձերի և վերլուծության ընթացքում գիտնականները հաստատել են, որ քարբեկն արտադրում է ֆոսֆատազ մարսողական ֆերմենտ, որը լուծում է որսը։ Լաբորատորիայում ազոտի իզոտոպով միջավայրում կենսաբաններն աճեցրել են պտղաճանճեր և տեղադրել բույսի մազիկների վրա։ Երկու շաբաթ անց զանգված-սպեկտրոմետրիկ վերլուծությունը ցույց է տվել իզոտոպի զգալի աճ ծաղկի հյուսվածքներում, որը կուտակվում է հիմնականում վերարտադրողական օրգաններում՝ պտղաբերությունն առավելագույնի հասցնելու համար։

Տեսակի յուրահատկությունն այն է, որ կարողանում է հավասարակշռություն պահպանել գիշատչության և փոշոտման միջև։ Քարբեկն ընտրողաբար որսում է միայն մանր, ոչ արդյունավետ փոշոտողներ, օրինակ՝ զանգակավոր մոծակներ, մինչդեռ խոշոր ճանճերին և մեղուներին թույլ է տալիս անարգել տեղափոխել փոշին։ «Մեր արդյունքները հստակ պատասխան են տալիս Դարվինի վաղեմի վարկածին և ցույց են տալիս, որ ծաղկավոր բույսերի գիշատչությունն առաջանում է ավելի հաճախ, քան մենք կարծում էինք»,- նշել է հետազոտության համահեղինակ Դուգլաս Սոլտիսը։

Չարլզ Դարվինը 1875 թվականին «Միջատակեր բույսեր» գրքում առաջ էր քաշել քարբեկի երկու տեսակների հնարավոր գիշատչության վարկածը։ Սակայն կերակրման վերաբերյալ նրա վաղ փորձերը միանշանակ արդյունքներ չտվեցին, ինչի պատճառով բուսաբանները երկար ժամանակ հրաժարվում էին այդ տեսակները մսակեր ճանաչելուց։ Ի տարբերություն ճահճոտ, աղքատ հողերում ապրող տիպիկ գիշատիչ բույսերի՝ Saxifraga candelabrum-ն աճում է Ցինխայ-Տիբեթյան բարձրավանդակի խիստ պայմաններում՝ 2500-ից 3300 մետր բարձրության վրա, որտեղ քարքարոտ ճեղքերում ազոտի սուր պակաս է զգում։

Բացահայտումը ոչ միայն փակում է էվոլյուցիայի տեսության ստեղծողի թողած պատմական հարցը, այլև էապես ընդլայնում է միջատակեր բուսական աշխարհի որոնման սահմանները։ Ծայրահեղ հանքային պակասի պայմաններում ծածկասերմ բույսերի պաշտպանական գեղձային մազիկները կարող են էվոլյուցիայի ընթացքում վերածվել որսը բռնելու և մարսելու լիարժեք համակարգի՝ զոհին դարձնելով գիշատիչ։