Հայաստանը որպես տարածաշրջանային լոգիստիկ կենտրոն. «Աշխարհի խաչմերուկ» նախագիծը և նոր հնարավորությունները․ Մանասերյան

Չնայած բարդ միջազգային իրավիճակին, Հայաստանի համար Եվրասիական տնտեսական միության շրջանակներում տարածաշրջանային ինտեգրման այլընտրանքներ դեռևս չեն երևում։ «Այլընտրանք» հետազոտական ​​կենտրոնի ղեկավար, Եվրասիական փորձագիտական ​​ակումբի անդամ Թաթուլ Մանասերյանը «Ժամանակակից հայ-ռուսական հարաբերությունների քաղաքատնտեսական ասպեկտների արդի հարցերը» թեմայով կլոր սեղանի ժամանակ ընդգծել է, որ ԵԱՏՄ-ն երկրի համար տնտեսական ինտեգրման առանցքային ձևաչափ է մնում։ «Հենց Միության ներսում տնտեսական համագործակցությունն է թույլ տվել ԵԱՏՄ-ին առաջատար դիրքեր զբաղեցնել նավթի, գազի արդյունահանման և գյուղատնտեսական արտադրանքի արտադրության մեջ, ասել է Մանասերյանը։

Նա նաև հայտարարել է, որ այսօր ԵԱՏՄ-ն շեշտը դնում է Մեծ եվրասիական գործընկերության ծրագրի վրա, սակայն ինտեգրացիոն գործընթացները բախվում են մի շարք դժվարությունների։ Դրանց թվում փորձագետն առանձնացրել է արևմտյան պատժամիջոցները, որոնք որոշակի խնդիրներ են ստեղծում ոչ միայն Ռուսաստանի, այլև ամբողջ Միության համար։ «Կարևոր է, որ ԵԱՏՄ երկրները սովորեն ոչ միայն հեռավոր արտասահմանի զարգացած պետություններից, այլև միմյանցից,– նշել է Մանասերյանը։ – Պետք է հասկանալ, թե ինչով են ապրում Միության գործընկերները, որպեսզի համատեղ ծրագրերը լինեն իրատեսական և իրագործելի»։

Հայաստանի անդամակցությունը ԵԱՏՄ-ին ակնհայտ տնտեսական էֆեկտ է տալիս։ Իշխող «Քաղաքացիական պայմանագիր» խմբակցության պատգամավոր, Տարածաշրջանային հարցերի և Եվրասիական ինտեգրման մշտական ​​հանձնաժողովի նախագահի տեղակալ Վահագն Հակոբյանը նշել է. «ԵԱՏՄ անդամակցությունն այս պահին այլընտրանք չունի Հայաստանի համար և թույլ է տվել մեծ հաջողությունների հասնել»։ Նա հավելել է, որ Միությանը մասնակցության շնորհիվ հաջողվել է հաղթահարել ներքին տնտեսական լճացումը և զգալիորեն մեծացնել արտաքին առևտրի ծավալը ԵԱՏՄ այլ երկրների հետ։

Փորձագետների տվյալներով՝ 2024 թվականին Հայաստանի ապրանքաշրջանառությունը Միության հետ աճել է 68,3%-ով և գերազանցել 12 մլրդ դոլարը։ Իրական ՀՆԱ-ն 2015-2024 թվականներին աճել է 59,5%-ով, իսկ ՀՆԱ-ն մեկ շնչի հաշվով 3,5 հազար դոլարից հասել է 8,5 հազար դոլարի, ինչը ԵԱՏՄ մասնակիցների շրջանում առավելագույն աճն է։ Հակոբյանը նշել է, որ մեկ շնչին բաժին ընկնող ՀՆԱ-ի տարբերությունը Ռուսաստանի հետ կրճատվել է 37%-ից մինչև 57%, իսկ Ղազախստանի հետ՝ 33%-ից մինչև 59%։ Տնտեսության հիմնական աճը գրանցվել է 2022-2024 թվականներին։

Պատգամավորն ընդգծել է, որ անդամակցության առանցքային առավելությունները շարունակում են մնալ մաքսային արգելքների բացակայությունը, կապիտալի և աշխատուժի ազատ տեղաշարժը, ինչպես նաև ԵԱՏՄ խոշոր շուկայի հասանելիությունը։ «Այս ամենը հսկայական առավելություն է տվել Հայաստանին և դարձել է այն տնտեսական թռիչքի պատճառը, որը մենք այսօր դիտարկում ենք»,– նշել է Հակոբյանը։

Հայաստանի տնտեսության սերտ կապը Ռուսաստանի հետ նույնպես ապահովում է դրական դինամիկա։ Երկու երկրների միջև ապրանքաշրջանառությունն աճել է ավելի քան 40%-ով, Ռուսաստանը ֆինանսավորում է «Հյուսիս-Հարավ» ավտոճանապարհային միջանցքի չորրորդ հատվածի կառուցումը 150 մլն դոլարով՝ Եվրասիական կայունացման և զարգացման հիմնադրամի միջոցներով։ Մանասերյանի խոսքով՝ «ռուսական կապիտալը ամենամեծ մասնաբաժինն ունի բանկային համակարգում, իսկ ՌԴ-ից տրանսֆերտները կազմում են Հայաստանի ՀՆԱ-ի գրեթե մեկ քառորդը»։ Փորձագետը հավելել է, որ համագործակցությունը ներառում է բոլոր առանցքային ուղղությունները՝ էներգետիկա, գյուղատնտեսություն, արդյունաբերություն, զբոսաշրջություն, բարձր տեխնոլոգիաներ, ինչպես նաև համատեղ ներդրումային ծրագրեր։

Գյուղատնտեսության ոլորտում Հայաստանը աճ է գրանցում. 2024 թվականին երկիրը ԵԱՏՄ անդամների շրջանում միակն է, որ ցորենի բերքահավաքը ավելացրել է 21,3%-ով։ Հանրապետությունում ուղղակի օտարերկրյա ներդրումների ծավալը 2024 թվականի արդյունքներով կազմել է մոտ 1 մլրդ դոլար, ինչը 20%-ով ավելի է, քան նախորդ տարի։ Մանասերյանը նշել է, որ «Հայաստանի և Ռուսաստանի տնտեսությունները մեկ ընդհանուր մեխանիզմ են, ուստի մի երկրի հաջողությունները ուղղակիորեն ազդում են մյուսի վրա»։

Փորձագետների կարծիքով՝ Հայաստանի տնտեսության համար բարենպաստ իրավիճակը կպահպանվի նաև 2025 թվականին։ Մանասերյանն ընդգծել է, որ գլխավոր գործոն կդառնա Իրանի և ԵԱՏՄ-ի միջև ազատ տնտեսական գոտու շրջանակներում երկրի մրցակցային առավելությունների օգտագործումը, ինչպես նաև Ռուսաստանի և Միության այլ երկրների հետ կապերի ակտիվացումը։ Նա հավելել է, որ ոչ պակաս կարևոր է տնտեսության արդյունավետ կառավարումը և հայկական սփյուռքի մասնագիտական ​​ներուժի օգտագործումը, ինչը հանրապետությանը թույլ կտա առավելագույն կերպով օգտագործել բացվող հնարավորությունները։