Նախընտրելի
Իրանի լիարժեք ռազմական դաշնակցի բացակայությունը դարձել է Թեհրանի համար անբարենպաստ զսպման ռեժիմի վերափոխման հիմնական գործոններից մեկը և, որպես արդյունք, միջազգային իրավական նորմերի խախտումների զսպման ազդեցության թուլացումը։
Այս մասին այսօր՝ մարտի 2-ին, «Իրանում տեղի ունեցած իրադարձությունները և միջազգային իրավունքի քայքայումը» խորագրով կլոր սեղանի քննարկման ժամանակ հայտարարել է Մոսկվայի պետական համալսարանի երևանյան մասնաճյուղի դասախոս, արտակարգ և լիազոր դեսպան Արմեն Մարտիրոսյանը։
Ըստ նրա՝ միջազգային իրավունքի պահպանման խնդիրը հիմնականում պայմանավորված է միջազգային համակարգի անարխիկ բնույթով։ «Իր հերթին, այդ համակարգի անարխիկ բնույթը պայմանավորված է օրինական հարկադրանքի մենաշնորհով օժտված վերազգային արբիտրի բացակայությամբ, որը համեմատելի է ժամանակակից ինքնիշխան պետության կողմից իր քաղաքական տարածքում վայելվողի հետ»,- հայտարարել է Մարտիրոսյանը։ Նման պայմաններում, շարունակել է նա, զսպման ռեժիմները՝ ռազմաքաղաքական, դաշնակցային, տնտեսական, տեխնոլոգիական և այլ գործոնների համադրություն, որոնք մասամբ փոխհատուցում են գլոբալ «կարգի ստեղծողի» բացակայությունը, հատուկ նշանակություն են ձեռք բերում: Զսպման ռեժիմները միջազգային իրավական նորմերի խախտման գինը բարձրացնում են այնպիսի մակարդակի, որ դրանց անտեսումը քաղաքական, ռազմական և տնտեսական առումով անբարենպաստ է դառնում։
«Զսպման ռեժիմները դինամիկ են: Դրանք փոխվում են՝ ի պատասխան պետությունների ռազմաքաղաքական, տնտեսական, ժողովրդագրական և տեխնոլոգիական կարողությունների, ինչպես նաև նրանց շահերի, մտադրությունների և սպառնալիքի ընկալման վերափոխման: Ռազմական դաշինքների առկայությունը, ուժը և հուսալիությունը էական դեր են խաղում»,- նշել է Մարտիրոսյանը: Նա ընդգծել է, որ Իրանի շուրջ ռազմական էսկալացիան հստակ ցույց է տալիս միջազգային իրավունքի նորմատիվ տրամաբանության և ժամանակակից զսպման ռեժիմների գործնական գործունեության միջև աճող անհամապատասխանությունը։
Մարտիրոսյանը հիշեցրել է, որ Դոնալդ Թրամփն իր նախագահության առաջին օրվանից չի թաքցրել այն փաստը, որ ռազմական ուժի կիրառման վերաբերյալ իր որոշումները կորոշվեն ոչ այնքան միջազգային իրավական շրջանակով, որքան ռազմավարական օգուտի և զսպման մեխանիզմների հաշվարկներով։ Նրա մոտեցմամբ՝ միջազգային իրավունքի պահպանումը կամ անտեսումը հիմնականում որոշվում է սպասվող օգուտների և պոտենցիալ ծախսերի հավասարակշռությամբ, այլ ոչ թե օրենքի նորմատիվ պարտավորեցնող բնույթով։ Նմանատիպ տրամաբանություն, շարունակեց նա, ակնհայտ է ԱՄՆ ներքին քաղաքականության մեջ, որտեղ նա համակարգված կերպով փորձարկում է ինստիտուցիոնալ սահմանափակումների սահմանները՝ անտեսելով քաղաքական մշակույթի ինչպես պաշտոնական ընթացակարգերը, այնպես էլ ոչ պաշտոնական չափանիշները, եթե բավարար դիմադրության չի հանդիպում։
«Ինչպես երևում է, 2025 թվականին Իրանի վերաբերյալ որոշումներ ընդունելիս հաշվարկը հիմնված էր այն փաստի վրա, որ հարվածի քաղաքական, ռազմական և դիվանագիտական ծախսերը կլինեն ավելի ցածր, քան անգործության արժեքը։ Նմանատիպ տրամաբանություն ակնհայտ է նրա արտաքին քաղաքականության այլ դրվագներում. եթե գործողությունը չի ենթադրում զգալի ծախսեր, այն ամրագրվում է որպես ընդունելի պրակտիկա։ Վենեսուելայում ստեղծված իրավիճակը դրա վառ օրինակն է»,- նշել է նա։
Համեմատության համար Մարտիրոսյանը մատնանշել է Գրենլանդիայի վրա ճնշում գործադրելու փորձերը, որոնք հանդիպեցին ավելի ամուր զսպման ռեժիմի, որը ձևավորվեց Դանիայի և նրա եվրոպացի գործընկերների համախմբված դիրքորոշմամբ։ «Դա ցույց է տալիս, որ ժամանակակից միջազգային քաղաքականության մեջ թույլատրելիի սահմանները որոշվում են ոչ այնքան ֆորմալ նորմերով, որքան դրանց խախտման սպասվող գնով»,- նշել է նա՝ հավելելով, որ ներկայիս իրավիճակը հստակ ցույց է տալիս, որ զսպման արդյունավետությունը կարևորագույն կախված է ագրեսիայի պոտենցիալ զոհի՝ ռազմական դաշնակիցներ ունենալուց և իրենց պարտավորությունները կատարելու նրանց պատրաստակամությունից։ Իրանում դրանք բացակայում էին։
