նախընտրելի դարձնել
Միջադեպերը Լեռնային Ղարաբաղում եւ հայ-ադրբեջանական սահմանի երկայնքով հազվադեպ չեն, սակայն Տեղ գյուղի մոտ կատարված միջադեպը (բնակավայրը գտնվում է Հայաստանի Գորիս քաղաքից 10 կմ հեռավորության վրա եւ Ստեփանակերտից 80 կմ հեռավորության վրա) մեծ ուշադրություն է պահանջում, կարծում է քաղաքագետ Սերգեյ Մարկեդոնովը։
Տեղի մոտ կատարված միջադեպն իր տեսակի մեջ առաջին նշանակալից իրադարձությունն էր Հայաստանի տարածքում ԵՄ առաքելության (EUMA) տեղակայումից հետո։ Առաքելության կայքում հաջորդ օրը հայտնվեց հետեւյալ տեղեկատվությունը. «Դեպքը եւս մեկ անգամ ցույց տվեց, որ սահմանազատված սահմանի բացակայության դեպքում անհրաժեշտ է պահպանել 1991 թվականի գիծը»։ ԵՄ-ն նաեւ հակամարտող կողմերին կոչ էր արել ակտիվացնել սահմանի սահմանազատման շուրջ բանակցությունները, ինչպես նաեւ պատրաստակամություն հայտնել «աջակցել այդ գործընթացին»։
Մարկեդոնովը նշում է, որ Ադրբեջանի հետ սահմանին եվրոպացի դիտորդներ տեղակայելու պաշտոնական Երեւանի առանցքային նկատառումներից մեկը ՀԱՊԿ-ի անարդյունավետության մասին թեզն էր։ «Կազմակերպությունն, իբր, միայն զսպվածության կոչ է անում հակամարտության մասնակիցներին, չի նշում մեղավորներին եւ դանդաղ է արձագանքում։
Բայց գործնականում պարզվեց, որ EUMA-ն չի շտապում ամենայն հստակությամբ նշել մեղավորին։ Եվ բանակցությունների կոչերը եւ ապագայում միջադեպերից զերծ մնալու անհրաժեշտությունը այնքան էլ նոու-հաու չեն:
Քիչ նման հայտարարություննե՞ր է արել ԵԱՀԿ Մինսկի խումբն այս տարիների ընթացքում։ Ռուսաստանը, ինչպես եւ սպասվում էր, օգտվեց եվրոպական առաքելության անհարմար դրությունից եւ այս փաստը մատնանշեց Երեւանի գործընկերներին, ինչպես նաեւ urbi et orbi այդ փաստին»,- գրել է քաղաքագետը Telegram-ի իր ալիքում։
Ինչ վերաբերում է ՀԱՊԿ առաքելությանը, ապա ՌԴ ԱԳՆ պաշտոնական ներկայացուցիչների խոսքերով, «գնդակը Երեւանի կողմում է»։
Բայց Մարկեդոնովը մեկ այլ հարց է տալիս. արդյո՞ք Տեղի պատմությունն ավելի խորը շերտեր չի բարձրացնում: Եվ դրական է պատասխանում՝ ցույց տալով մի քանի շերտեր։
«Նախ, Հայաստանի եւ Ադրբեջանի միջեւ հակամարտությունը ղարաբաղյան չէ, միջպետական սահմանի կոնֆիգուրացիան եւ երկու երկրների քաղաքական ու աշխարհագրական ուրվագծերը․ ահա սա է առանցքային թեման, իսկ Տեղի նման գյուղերը շատ են։ Երկրորդ, Բաքուն եւ Երեւանն իրենք չեն կարող եւ չեն ցանկանում հասնել փոխշահավետ փոխզիջման, տարբեր «բրոքերներ» դա անում են նրանց փոխարեն՝ ազնվության եւ բարօրության մասին սեփական պատկերացումների չափով: Երրորդ, հակամարտությունում աշխարհաքաղաքականացումը ուժեղ է, ինչպես երբեք»,- գրում է նա։
Մինչեւ 2022 թվականը Արեւմուտքն ու Ռուսաստանը բացահայտ չէին մրցակցում հայ-ադրբեջանական ուղղությամբ։ Հիմա այստեղ է հայտնվել տխրահռչակ «the zero sum game»-ը, նշում է փորձագետը։
«Այժմ աշխարհաքաղաքական հակառակորդի ցանկացած սխալ եւ շփոթություն օգտագործվում է նրա դեմ։ Եվ հավատացեք, Ղարաբաղում ՌԽԿ-ի հետ կապված ցանկացած դժվարություն Արեւմուտքը հաճույքով կվայելի: Եվ այստեղ հարցն արդեն պրագմատիկային է վերաբերում։ Արժե՞ կենտրոնանալ աշխարհաքաղաքական հաճույքի վրա, թե՞ ավելի լավ է ոչ թե ուրիշին նախատել, այլ ակտիվորեն առաջ տանել սեփականը (խելքով, իհարկե, հասկանալով ուրիշների սխալ հաշվարկներն ու ձախողումները)»,- նշում է Մարկեդոնովը։
Այսպիսով, փորձագետը գալիս է այն եզրակացության, որ Տեղը հայ-ադրբեջանական հակամարտության ներկա փուլի որակյալ ռենտգենն է ցույց տալիս։ Իսկ ախտորոշումը շատ դժվար է երեւում։
