Փողի ծագման մասին տեսությունները վաղուց վեճեր են առաջացնում։ Շվեդ հնագետ Միքայել Ֆովելի (Լունդսի համալսարան) վերջերս կատարած հետազոտությունը տարբեր տեսակետ է առաջարկում, այն է՝ փողն առաջացել է առաջին հերթին անծանոթների հետ միջշրջանային առեւտրին աջակցելու համար, այլ ոչ թե ստեղծվել է հարկերի հավաքման նպատակով (ինչպես պնդում են նրանք, ովքեր փողի առաջացումը կապում են պետության հետ)։

Ֆովելի հետազոտությունը, որը հրապարակվել է Journal of Archaeological Method and Theory ամսագրում, եզրակացնում է, որ փողն իր վաղ ձեւերով առաջացել է որպես մշակութային խոչընդոտներով առանձնացված մարդկանց միջեւ առեւտուրը հեշտացնելու գործիք, գաղափար, որը նա անվանել է «փողի առեւտրային տեսություն»:

Առաջինը «փողը որպես ապրանք» տեսությունն է, որը ենթադրում է, որ փողն ի հայտ է եկել որպես փոխանակումներին բնորոշ անարդյունավետության պատասխան, տեղեկացրել է Planet Today-ը: Փոխանակման տնտեսության մեջ մարդիկ պետք է գտնեին ուրիշներին, ովքեր ոչ միայն ցանկանում էին այն, ինչ իրենք էին առաջարկում, այլ նաեւ ունեին այն, ինչ մարդը ցանկանում էր դրա դիմաց: Այս «ցանկությունների կրկնակի համընկնումը» միշտ չէ, որ երաշխավորված է եղել եւ կարող էր դժվարություններ ստեղծել փոխանակումներ կատարելիս։

 

Հույն մեծ փիլիսոփա Արիստոտելը պաշտպանում էր այս տեսությունը, որն ի վերջո տարածում գտավ հետագա դարաշրջանների տնտեսագետների շրջանում։ Թանկարժեք մետաղները, ինչպիսիք են ոսկին եւ արծաթը, բնականաբար, վերածվել են փողի, քանի որ դրանք գնահատվել են դարերի ընթացքում եւ բոլոր հասարակություններում:

Երկրորդ տեսությունը, որը հայտնի է որպես «խարտալիզմ» կամ «փողը որպես վարկ», ասում է, որ փողն առաջին անգամ ստեղծվել է հին կառավարությունների կողմից՝ որպես հարկերի վճարումների եւ տուրքերի ստանդարտացման միջոց։ Համաձայն այս տեսության՝ ենթադրվում է, որ կառավարիչները ստեղծել են դրամական համակարգեր՝ մետաղադրամներին եւ թղթադրամներին որոշակի արժեք հատկացնելով։

Սակայն երկու տեսություններն էլ բախվում են քննադատության: Օրինակ, պատմաբանները քիչ ապացույցներ են գտել այն հասարակությունների մասին, որոնք հիմնված են եղել բացառապես փոխանակման վրա, ինչի պատճառով ոմանք փողը որպես ապրանքի տեսությունն անվանել են «փոխանակման մասին առասպել»: Խարտալիստական ​​տեսության քննադատները պնդում են, որ այն նվազեցնում է առեւտրի եւ սոցիալական ցանցերի կարեւոր դերը դրամավարկային համակարգերի զարգացման եւ տարածման գործում:

Ֆովելն առաջարկել է նոր հեռանկար, որը համատեղում է երկու տեսությունների ասպեկտները: Նա ենթադրում է, որ փողը չի առաջացել միայն փոքր, սերտ համայնքներում կամ պետական ​​վերահսկողության մեխանիզմներով: Դրա փոխարեն նա առաջարկում է գործնական լուծում այն ​​խնդիրների համար, որոնք առաջացել էին հեռավոր տարածաշրջանների միջեւ տնտեսական ինտեգրման աճող անհրաժեշտության պատճառով, եւ որոնք հաճախ խոսում էին տարբեր լեզուներով կամ տարբեր մշակույթներ ունեին: Նման պայմաններում փողի ներդրումը տրամաբանական եւ նույնիսկ անհրաժեշտ կլիներ։

«Վերջերս թերահավատությունը բարտերային տնտեսությունների գոյության վերաբերյալ, ինչպես ժամանակակից հասարակություններում, այնպես էլ հին պատմության մեջ, հանգեցրել է պետականակենտրոն խարտալիստական ​​մոտեցման ժողովրդականության աճին»,- նշել է Ֆովելը: «Սակայն աշխարհի բազմաթիվ նախապետական ​​հասարակությունների վկայությունները ցույց են տալիս, որ ապրանքային փողը հաճախ օգտագործվում էր հեռահար առեւտրային ցանցերում, որտեղ պարտքի եւ փոխադարձության համակարգերն անիրագործելի են… Ես կարծում եմ, որ փողի ապրանքային տեսությունը ավելի ճշգրիտ է բացատրվում փոխանակման կարեւորությամբ արտաքին, այլ ոչ թե ներքին տնտեսական համակարգերում»:

Ֆովելի հետազոտությունները հիմնված են երկու հնագույն աղբյուրների հետ կապված հնավայրերի հնագիտական ​​ապացույցների վրա՝ նախակոլումբոսյան Հյուսիսային Ամերիկա եւ բրոնզեդարյան Եվրոպա (մ.թ.ա. մոտ 2500–750թթ.)։