նախընտրելի դարձնել
Վրաստանում 2024 թվականի ընտրություններում արևմտամետ ընդդիմության պարտությունը և ռուս-ադրբեջանական հարաբերությունների ներկայիս սրացումը նոր աշխարհաքաղաքական իրավիճակ են ստեղծել Հարավային Կովկասում։ Իներցիայով դա ռուս-հայկական հարաբերություններն էլ ավելի արժեքավոր է դարձրել ինչպես Արևմուտքի, այնպես էլ Ռուսաստանի համար։ Այս մասին «Ժամանակակից հայ-ռուսական հարաբերությունների քաղաքատնտեսական ասպեկտների արդի հարցերը» թեմայով կլոր սեղանի ընթացքում հայտարարել է Երևանի պետական համալսարանի քաղաքագիտության ամբիոնի պրոֆեսոր Գարիկ Քեռյանը։
«Վրաստանը կորցնելուց հետո Բրյուսելն ու Վաշինգտոնը վերջին մեկ տարվա ընթացքում ձեռնարկել են բոլոր հնարավոր քայլերը՝ Հարավային Կովկասում իրենց ազդեցությունն ամրապնդելու և Ռուսաստանին դուրս մղելու համար, թեև այդ գործընթացը սկսվել էր դեռևս 2018 թվականին՝ իշխանափոխությունից հետո,– նշել է Քերյանը։ – Իր դերը խաղաց նաև 2020 թվականի պատերազմում Հայաստանի ծանր պարտությունը, Արցախից հայ բնակչության հարկադրված տեղահանումը և դրան հաջորդած իրադարձությունները։ 2022 թվականին սկսված Ռուսաստանի հատուկ ռազմական գործողությունը Ուկրաինայում, նույնպես տարածաշրջանում ազդեցության վակուում են ստեղծել, որն ակտիվորեն լրացվում էր արևմտյան երկրների կողմից»։
«Պրոֆեսորն ընդգծել է, որ Հայաստանի շուրջ չափազանց անկայուն աշխարհաքաղաքական իրավիճակ է ստեղծվել։ Նա նշել է, որ ռուս-հայկական հարաբերություններն ավելի ու ավելի լարված են դառնում, թեև Հայաստանը շարունակում է կախված մնալ Ռուսաստանից էներգետիկ և առևտրային ոլորտներում ու ձևականորեն մնում է ռազմական դաշնակից։ Ընդ որում, հասարակության մեջ աջակցություն է գտնում արտաքին քաղաքականության դիվերսիֆիկացիայի գաղափարը։ «Գործնականում ոչ ոք չի ցանկանում վերադառնալ անվտանգության ոլորտում մինչև 2020 թվականը գոյություն ունեցող Ռուսաստանից կախվածությանը»,– հավելել է Քերյանը։
Ըստ նրա՝ Նիկոլ Փաշինյանն ու Վլադիմիր Պուտինը ձեռնպահ են մնում փոխադարձ քննադատությունից և անձնական հանդիպումներում քննարկում են գործընկերության զարգացումը։ Սակայն Ռուսաստանի այլ պաշտոնյաներ Հայաստանին զգուշացնում են «ոչ բարեկամական քայլերի» հետևանքների մասին։ «Մի կողմից, հայկական ԶԼՄ-ներում և հրապարակային ելույթներում հակառուսական հռետորաբանությունը բավականին բարձր է, մյուս կողմից՝ այլ տպավորություն են ստեղծում ղեկավարների ջերմ հանդիպումները»,– նշել է փորձագետը։
Քերյանն առանձին կանգ է առել ՀԱՊԿ-ին Հայաստանի անդամակցության հարցի վրա։ «Երևանը սառեցրել է կազմակերպությանն իր մասնակցությունը, համաձայնել է Ադրբեջանի հետ սահմանին ԵՄ քաղաքացիական դիտորդական առաքելության տեղակայմանը՝ մերժելով համանման ռուսական առաջարկը։ Միաժամանակ, Արևմուտքի ղեկավարները քայլեր են ձեռնարկել Հայաստանի ուղղությամբ. Եվրոպական խորհրդարանն ընդունել է ԵՄ անդամակցության թեկնածուի կարգավիճակ տրամադրելու մասին բանաձև, իսկ ԵՄ-ի և ԱՄՆ-ի ղեկավարները հանդիպել են Փաշինյանի հետ՝ խոստանալով աջակցություն տրամադրել»,– պարզաբանել է պրոֆեսորը։
Նա ընդգծել է, որ պաշտոնապես Հայաստանը դեռևս մնում է ռուսական կառույցի մաս, բայց դանդաղորեն շրջվում է դեպի Արևմուտք։ «Տարեսկզբից նրան հաջողվել է պայմանավորվել ԱՄՆ-ի հետ ռազմավարական գործընկերության շուրջ և սկսել աշխատանքը ԵՄ-ին անդամակցելու մասին օրենքի վրա։ Այս դրեյֆը կանգնեցնելը չափազանց դժվար կլինի»,– նշել է Քերյանը։
Ընդ որում, հայկական իշխանությունները հիանալի գիտակցում են Ռուսաստանի ազդեցության ոլորտից դուրս գալու ռիսկերը։ «Ռուսաստանի հետ կապերի խզումը կարող է փլուզել տնտեսությունը, երկիրը թողնել առանց էժան գազի և նույնիսկ հանգեցնել նոր պատերազմի Ադրբեջանի հետ,– ասել է Քերյանը։ – Ուստի յուրաքանչյուր քայլից առաջ նախապատրաստական աշխատանքներ են տարվում հարևանների հետ, օրինակ՝ այցեր Թեհրան՝ Իրանին հանգստացնելու համար»։
Արևմուտքի ազդեցությունը բախվում է լուրջ խոչընդոտի՝ հայ և ռուս ժողովուրդների մերձավորությանը։ Այսպես, Հայաստանում «Անմահ գնդի» ավանդական երթին այս տարի մասնակցել է ավելի քան 10 հազար մարդ։ «Անմահ գնդի» գրասենյակում նշել են. «Սա ընդգծում է խորհրդային ժողովրդի սխրանքի նկատմամբ հայերի խորին հարգանքն ու հիշատակը»։
Հայաստանի նախագահ Վահագն Խաչատուրյանը RTVI-ին տված հարցազրույցում հայտարարել է. «Հայաստանը դադարել է լինել Ռուսաստանի կրտսեր եղբայրը։ Մենք դարձել ենք գործընկեր։ Մենք շարունակում ենք համագործակցությունը ԵԱՏՄ-ի և ԵՄ-ի հետ, չնայած Մոսկվայի այն հայտարարություններին, որ անհնար է համատեղել այդ միությունները»։ Նրա խոսքով՝ հայկական իշխանությունը գործում է երկրի բնակիչների շահերից ելնելով՝ ինքնուրույն որոշելով, թե ում հետ և ինչպես համագործակցել։ «Հայաստանը պահպանում է տնտեսական կախվածությունը Ռուսաստանից, սակայն Մոսկվան էլ որոշակի չափով կախված է Երևանից»,– նշել է նախագահը։
Քերյանը նաև նշել է, որ ռուս-հայկական հարաբերությունները զարգանում են «մոդերատորների սառը պատերազմի» ֆոնին, որը սկսվել է 2020 թվականի նոյեմբերին Արցախյան երկրորդ պատերազմից հետո։ Նրա խոսքով՝ արտաքնապես դա ներկայացվում է որպես խաղաղապահ առաքելություն, բայց փաստացի համաշխարհային ուժային կենտրոնները պայքարում են հայ-ադրբեջանական հաշտեցման գործընթացի վերահսկողության համար։ «Ուկրաինական պատերազմը արևմտյան ռազմավարներին հնարավորություն է տվել մոդերացիան տեղափոխել բրյուսելյան և վաշինգտոնյան հարթակներ,– պարզաբանել է պրոֆեսորը։ – Ընդ որում, խոշոր տարածաշրջանային խաղացողները, ինչպիսիք են Թուրքիան և Իրանը, պարբերաբար միջամտում են գործընթացին»։
Եզրափակելով, Քերյանն ընդգծել է, որ Փաշինյանի և Պուտինի դրական հանդիպումը ՇՀԿ գագաթնաժողովում երկար սպասված ազդանշան է։ «Դա նշանակում է Ռուսաստանի դեմ միջազգային մեկուսացման և պատժամիջոցների քաղաքականության վերջնական ձախողում և Հայաստանը պետք է հաշվի առնի այդ միտումները, քանի որ նրա բոլոր հարևանները հանդիսանում են առանցքային միջազգային կառույցների անդամներ կամ դիտորդներ»,– նշել է փորձագետը։
