նախընտրելի դարձնել
Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը և Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը՝ ԱՄՆ փոխնախագահ Ջեյ Դի Վենսի՝ երկու երկրներ կատարած այցերից ընդամենը մի քանի օր անց վերադարձել են Վաշինգտոն։ Սպիտակ տունն այս ջանքերը բնութագրել է որպես «Խաղաղության խորհրդի» նախաձեռնություն, որն ուղղված է պաշտոնական կարգավորմանն ուղղված շարժման ամրապնդմանը, գրում է «Ազատություն» ռադիոկայանը (RFE/RL)։
Երկու առաջնորդները ԱՄՆ հովանու ներքո 2025 թվականի օգոստոսի 8-ին՝ նախագահ Դոնալդ Թրամփի կողմից կազմակերպված Սպիտակ տան գագաթնաժողովի ժամանակ, նախաստորագրել են խաղաղության համաձայնագիրը։ Այնուամենայնիվ, շուրջ վեց ամիս անց առանցքային հարցը մնում է բաց. արդյո՞ք քաղաքական առաջընթացը վերածվել է անդառնալի խաղաղության։
Փետրվարի 20-ին, ելույթ ունենալով Հադսոնի ինստիտուտում, ԱՄՆ փոխպետքարտուղարի օգնական Սոնատա Քելթերը օգոստոսյան գագաթնաժողովը բնութագրել է որպես «վճռորոշ պահ Հարավային Կովկասի համար»։
Նրա խոսքով՝ երկու կառավարություններն էլ «կոնկրետ քայլեր են ձեռնարկել հարաբերությունների կարգավորման, առևտրային ու տարանցիկ ուղիների բացման և ինստիտուցիոնալ հիմքերի ստեղծման ուղղությամբ», որոնք նպատակաուղղված են կայուն խաղաղության ապահովմանը։ «Եթե առաջնորդները ընտրեն խաղաղությունը, մենք կաջակցենք նրանց այնպիսի գործիքներով, որոնք խաղաղությունը վերածում են բարգավաճման»,- նշել է նա՝ հիշատակելով ներդրումները, անվտանգության ոլորտում համագործակցությունը և ինքնիշխանության ու տնտեսական անկախության ամրապնդման ծրագրերը։
Այս մոտեցման կենտրոնում է գտնվում TRIPP նախաձեռնությունը, որն, ըստ ամերիկյան ձևակերպման, մշակվել է տարածաշրջանում «մարդկանց, ապրանքների, էներգիայի և գաղափարների» տեղաշարժը հեշտացնելու և հակամարտության վերսկսման դրդապատճառները նվազեցնելու համար։
Չնայած Վաշինգտոնը շեշտը դնում է տնտեսական ինտեգրման վրա, վերլուծաբանները նշում են, որ ներքաղաքական գործընթացները, հատկապես Հայաստանում, կորոշեն խաղաղության գործընթացի ընթացքը։
«Ատլանտյան խորհրդի» Եվրասիական կենտրոնի ներկայացուցիչ Էնդրյու Դ’Անիերին «Ազատություն» ռադիոկայանի հետ զրույցում նշանակալի է համարել Քելթերի հիշատակումը TRIPP Enterprise Fund-ի մասին՝ այն բնութագրելով որպես «ավելի արագ հասանելի միջոցներ», որոնք կարող են նպաստել միջանցքի հետ կապված շինարարության մեկնարկին։
Այնուամենայնիվ, որպես ամենաանմիջական փոփոխություն, նա մատնանշել է Հայաստանում սպասվող խորհրդարանական ընտրությունները։ «Ամենամեծ հարցականն այս պահին Հայաստանի ընտրություններն են»,- ընդգծել է նա՝ նշելով, որ Փաշինյանի կուսակցությանը անհրաժեշտ է ևս մեկ մանդատ ապահովել՝ իշխանությունը պահպանելու համար։
Դ’Անիերին հավելել է, որ շատ դիտորդներ ակնկալում են, որ Ռուսաստանը քայլեր կձեռնարկի քվեարկության վրա ազդելու համար՝ պնդելով, որ Մոսկվան քննադատաբար է վերաբերվում «խաղաղության պրագմատիկ ուղի» ընտրելու Փաշինյանի ջանքերին։
«Հունիսյան ընտրություններից հետո մենք շատ ավելին կիմանանք խաղաղության հեռանկարների մասին»,- նշել է վերլուծաբանը։
Ադրբեջանում ԱՄՆ նախկին դեսպան Ռիչարդ Կոզլարիչը հայտարարել է, որ Հայաստանի և Ադրբեջանի ղեկավարության միջև հարաբերությունները, ըստ երևույթին, կայունացել են քաղաքական մակարդակում։
Այդուհանդերձ, ըստ նրա, դա դեռևս չի հանգեցրել վերջնական խաղաղության պայմանագրի կնքմանը։
Միևնույն ժամանակ, Կոզլարիչը զգուշացրել է, որ ավելի լայն աշխարհաքաղաքական լարվածությունը կարող է բարդացնել հետագա առաջընթացը։ ԱՄՆ-ի և Իրանի միջև լարված հարաբերությունների ֆոնին, նրա խոսքով, Թեհրանը կարող է փորձել հակազդել Հարավային Կովկասում ամերիկյան ազդեցության ընդլայնմանը, հատկապես TRIPP նախաձեռնության շուրջ։ Նա նաև մատնանշել է այն ամենը, ինչն ինքը բնութագրել է որպես Մոսկվայի ուժեղացող հռետորական ընդդիմություն ԱՄՆ գործունեությանը թե՛ Հայաստանում, թե՛ Ադրբեջանում՝ ներառյալ ԱՄՆ-ի և Հայաստանի միջև միջուկային համագործակցության վերաբերյալ Ռուսաստանի մտահոգությունները։
«Ես չեմ ակնկալում, որ Իրանը կամ Ռուսաստանը հեշտությամբ կընդունեն Հարավային Կովկասում ԱՄՆ-ի հաղթանակը»,- նշել է Կոզլարիչը։
Առայժմ Թրամփի վարչակազմը ձգտում է ենթակառուցվածքների, առևտրի և անվտանգության ոլորտում համագործակցության միջոցով ամրապնդել խաղաղությունը՝ պնդելով, որ ընդհանուր տնտեսական շահերը կարող են օգնել կանխել հակամարտության վերսկսումը։
Մոտակա ժամանակահատվածի համար առանցքային քայլեր են մնում համապարփակ խաղաղության համաձայնագրի վերջնական մշակումն ու վավերացումը, ընտրություններից հետո Հայաստանում քաղաքական կայունության ապահովումը, ինչպես նաև TRIPP-ի հետ կապված տարանցիկ և հաղորդակցության նախագծերի տեսանելի աշխատանքների մեկնարկը։
