Իրանն ունի զարգացած հրթիռային ծրագիր, սակայն մինչ այժմ նրան չէր հաջողվում ստեղծել գերձայնային թևավոր հրթիռ։ Այդ բացը ձեռնամուխ է եղել լրացնելու Վլադիմիր Պուտինը, որին Թեհրանը տրամադրել էր «Շահեդ» անօդաչուներ՝ Ուկրաինայի գնդակոծությունների համար, և օգնել էր կազմակերպել դրանց արտադրությունը։
2023 թվականից ռուսական հրթիռային տեխնիկայի առաջատար մասնագետները «Ռոսօբորոնէքսպորտի» քողի տակ օգնում են Իրանին ստեղծել սպառազինության նոր դաս, որը լուրջ վտանգ է ներկայացնում ԱՄՆ-ի ռազմական նավերի և բազաների համար Մերձավոր Արևելքում։ Աշխատանքները շարունակվել են նաև Իրանի ներկայիս պատերազմի ընթացքում ԱՄՆ-ի և Իսրայելի դեմ։
Գաղտնի ծրագրի գոյության մասին, որը կրում է C430L կոդային անվանումը, Financial Times-ը պատմում է՝ հիմնվելով Ռուսաստանի և Իրանի մասնագետների ու պաշտոնյաների միջև նամակագրության արտահոսքերի, ուղևորությունների տվյալների և ռազմական արտոնագրերի վերլուծության վրա։ «Խոսքը վերաբերում է Ռուսաստանի կողմից փոխանցվող ռազմական տեխնոլոգիային, որն ունի չափազանց կարևոր ռազմավարական նշանակություն, և որը իրանցիները տասնամյակներ շարունակ ձգտում էին ձեռք բերել,— թերթին պարզաբանել է Ֆաբիան Հինցը, իրանական հրթիռների հարցերով փորձագետ և բրիտանական Conflict Armament Research-ի ավագ վերլուծաբան։ — Դրա իրականացումը Ռուսաստանում պետք է հաստատված լիներ ամենաբարձր քաղաքական մակարդակով»։
«Ռոսօբորոնէքսպորտի» ներկայացուցիչներն ու Մոսկվայի մարզի Ռեուտով քաղաքում տեղակայված հրթիռատիեզերական «ՆՊՕ Մաշինոստրոենիե» ձեռնարկության առաջատար ինժեներները բազմիցս այցելել են Իրան՝ ինչպես մինչև C430L-ի պայմանագրի ստորագրումը 2023 թվականի նոյեմբերին, այնպես էլ դրանից հետո։ FT-ն պարզել է, որ ՆՊՕ-ն և այն ուղիղ հոսքով օդա-ռեակտիվ շարժիչի իրանական մշակողները, որով պետք է հագեցած լինի հրթիռը, փոխանակվել են դրա փորձարկումների տվյալներով։
Ինչպես երևում է նամակագրությունից, ՆՊՕ-ի ինժեներները փորձել են բացահայտել իրանական կառուցվածքի խնդիրները և նպաստել դրանց վերացմանը։ Նրանք մի քանի անգամ այցելել են Իրան։ Օրինակ՝ Ալեքսանդր Չեբակովը, որը ՆՊՕ-ում զբաղվում է օդա-ռեակտիվ ուժային կայանքների մշակմամբ, 2023 թվականին այնտեղ եղել է երեք անգամ։ FT-ի վերլուծած ռուսական արտոնագրերը ցույց են տալիս, որ Չեբակովը մասնագիտացած է թևավոր հրթիռների համար նախատեսված գերձայնային ուղիղ հոսքով շարժիչների ոլորտում։
2025 թվականի ապրիլին «Ռոսօբորոնէքսպորտը» առաջարկել է Իրան ուղարկել ավելի քան երկու տասնյակ մասնագետներից բաղկացած պատվիրակություն՝ C430L-ի շրջանակում տեխնիկական խորհրդատվություններ անցկացնելու համար։ Նույն նամակում Թեհրանին առաջարկվել է մինչև այդ այցը պատասխանել ռուս ինժեներների հարցերին՝ փորձարկումների ընթացքում ստացված տվյալների վերաբերյալ՝ ուժային կայանքի տեխնիկական վերլուծության շրջանակում։
Խոսքը այն շարժիչի մասին է, որը թույլ է տալիս թևավոր հրթիռին պահպանել թռիչքը ձայնի արագությունից մի քանի անգամ ավելի արագությամբ։ Այն կարող է նաև թռչել ցածր բարձրությամբ, ինչը կրճատում է դրա հայտնաբերման և խոցման համար անհրաժեշտ ժամանակը։ Սա հատկապես կարևոր է Իրանի համար Պարսից ծոցում, որտեղ ԱՄՆ-ն և նրա դաշնակիցները օգտագործում են առաջատար ցամաքային և ծովային ՀՕՊ համակարգեր, նշում են մասնագետները։
Թեհրանի կողմից ռազմավարական զենքի որակապես նոր համակարգի ձեռքբերումը վտանգ կներկայացնի ԱՄՆ ռազմածովային ուժերի նավերի համար, ասում է Ջիմ Լեմսոնը՝ ԿՀՎ-ի նախկին ռազմական վերլուծաբանը, որը մասնագիտացած էր Իրանի հարցերում և այժմ աշխատում է Ջեյմս Մարտինի անվան չտարածման հարցերով հետազոտությունների կենտրոնում։





























