նախընտրելի դարձնելՇուկայական տնտեսության անցնելուց հետո դոլարի «փոքրիկ գետակն» աստիճանաբար վերածվեց հզոր հոսքի` գրավելով մեր տնտեսությունը: Կառավարության կողմից երկրի դրամային շրջանառության մեջ դոլարի տեսակարար կշռի նվազմանն ուղղված մի շարք արդյունավետ քայլերի ձեռնարկումից հետո դրամը դարձավ ներքին շուկայում գործառնությունների միակ օրինական միջոցը: Սակայն մեր հայրենակիցների շրջանում շարունակվում է բուռն սերը «կանաչ» թղթադրամների նկատմամբ:
Ընթացիկ տարվա հունվարին ֆիզիկական անձանց համար ավանդների տոկոսները տարեկան կտրվածքով արտարժույթի դեպքում կազմել է 5,9%, իսկ ահա դրամի դեպքում` 10,8%: Կարծես թե ավանդատուների համար ընտրությունը միանշանակ է, սակայն իրականության մեջ ամեն ինչ այլ կերպ է տեղի ունենում:
Կենտրոնական բանկի կողմից վերջերս հրապարակված տեղեկատվության համաձայն, տարվա ընթացքում ռեզիդենտների` արտարժույթով ավանդների հարաբերակցությունը փողի զանգվածի նկատմամբ երկրում 43,7%-ից հասել է 46,1%-ի: Բացի այդ, արտարժույթով ավանդների գումարն ընդհանուր ավանդների գումարի նկատմամբ նույնպես ավելացել է` 61,7%-ից հասնելով 61,8%:
Պատկերը մի փոքր հակասական է: Տարվա ընթացքում նկատվել է բնակչության խնայողությունների տոկոսային հարաբերակցությամբ աճ հայրենական արժույթի ուղղությամբ: Սրա հետ միաժամանակ, Հայաստանի ռեզիդենտների արտարժույթով խնայողությունների մասը բավականին բարձր է մնում, հատկապես «շտապ» ավանդների դեպքում:
Գծապատկերից ակնհայտ է բնակչության դոլարային եւ դրամային խնայողությունների հարաբերակցությունը: Ստացվում է, որ ավանդատուները նախապատվությունը տալիս են արտարժույթին` դոլարի տեսքով...
«Դոլարիզացիայի» ամենաինտրիգող պահն այն է, որ առեւտրային բանկերը որոշել են ուղղակիորեն խթանել իրավաբանական անձանց կողմից ...արտարժույթով ավանդները: Այսպես, եթե անցած տարեվերջին տարեկան կտրվածքով արտարժույթի միջին տոկոսադրույքը իրավաբանական անձանց հանմար կազմում էր 6,9%, ապա հունվարին` մինչեւ 9,5%:
Իրական հատվածում ռեզիդենտներին տրված վարկերի ընդհանուր ծավալում արտարժույթի մասն անցած տարվա հունվարին կազմել է 61,1%, այս տարվա հունվարի 64,4%-ի դիմաց:
Ամփոփելով, մեկ այլ ուշագրավ փաստ եւս ներկայացնենք: Պարզվում է, մեկ ամսվա ընթացքում (անցած տարվա դեկտեմբերից մինչեւ այս տարվա հունվար) սպառողական վարկերի տարեկան տոկոսադրույքները 20,1% -ից դարձել են 20,4%: Իսկ ահա «դոլարային» վարկերի մասով նվազում է արձանագրվել` 17,0% -ից հասնելով 16,7%-ի:
Սա ամենեւին էլ սեզոնային երեւույթ չէ: Օրինակ, անցած տարի նույն ժամանակահատվածում եւս նույն դոլարային սպառողական վարկերի մասով հակառակ պատկերն էր արձանագրվել` 16,6%-ից աճելով 18,0%-ի: Ստացվում է, որ տարեսկզբին արտոնություններ են նկատվում դոլարով գործառնություններ իրականացնող քաղաքացիների համար:
Ահա այսպիսի «պայքար» է ծավալվել դոլարիզացիայի նկատմամբ այս տարի...
Ալբերտ Խաչատրյան
