Քչերն էին կասկածում, որ Մերձավոր Արևելքում նոր պատերազմի սկզբնական օրերին նախաձեռնությունը պատկանում էր ԱՄՆ-ին և նրա դաշնակից Իսրայելին: Սակայն այժմ դա ավելի ու ավելի քիչ ակնհայտ է դառնում, գրում է The Guardian-ը:

Իրանի Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսի ավագ սպա Մոհսեն Ռեզային կիրակի հայտարարեց, որ «պատերազմի ավարտը մեր ձեռքերում է» և ԱՄՆ-ին կոչ արեց դուրս բերել իր ուժերը Պարսից ծոցից և փոխհատուցել հարձակման պատճառած բոլոր վնասները:

Ընդամենը երեք շաբաթ առաջ դժվար կլիներ պատկերացնել, որ իրանցի բարձրաստիճան պաշտոնյաների ձայնն այդքան վստահ կհնչեր:

Հակամարտությունը սկսվեց Իսրայելի անակնկալ հարվածով, որի արդյունքում զոհվեց Գերագույն առաջնորդ Այաթոլլահ Ալի Խամենեիին: ԱՄՆ-ի և Իսրայելի ռազմական ինքնաթիռներն արագորեն ցուցադրեցին Իրանի տարածքում անվտանգ գործելու իրենց կարողությունը՝ օգտագործելով հետախուզություն՝ հազարավոր թիրախների հարվածելու համար: Միակ լուրջ կորուստները բաժին ընկան բարեկամական երկրների վրա:

Իրանը պատասխանեց Իսրայելի վրա զանգվածային հրթիռային և անօդաչու թռչող սարքերի հարձակումներով, որոնց մեծ մասը կասեցրել է Իսրայելի հակաօդային պաշտպանությունը: Առ այսօր Իսրայելում Իրանի հարձակումների հետևանքով զոհվել է 12 մարդ: Այդ ցուցանիշը զգալիորեն ցածր է, քան անցյալ տարի երկու երկրների միջև շատ ավելի կարճատև հակամարտության ժամանակ։

Պարսից ծոցի երկրներն ավելի ծանր տուժեցին, սակայն նրանք կարողացան պաշտպանել իրենց քաղաքացիներին և ենթակառուցվածքները կրիտիկական վնասներից։ Չնայած դրան, հարցեր են մնում կարևորագույն խափանող հրթիռների պաշարների առկայության վերաբերյալ, իսկ դրանց հեղինակությունն՝ իբրև «խաղաղության և շքեղության օազիսների», խաթարվել է։

ԱՄՆ-ը և Իսրայելը ամեն օր ցուցադրում են իրենց ռազմական գերազանցությունը՝ հարվածելով Իրանին, սակայն կարող է թվալ, թե նախաձեռնությունը սահում է նրանց ձեռքերից։

Նախագահ Դոնալդ Թրամփը բազմիցս վերանայել է հակամարտությունը դադարեցնելու վերջնաժամկետը, սակայն վերջին օրերին նա հայտարարել է, որ պատերազմը կավարտվի միայն այն նրանից հետո, երբ Իրանը ստիպված լինի զիջումների գնալ։ Շատ վերլուծաբաններ կարծում են, որ ԱՄՆ-ը հայտնվել է ավելի տևական պատերազմի մեջ, քան նախատեսում էր։

Հիմնական փոփոխությունը Հորմուզի նեղուցի շրջափակումն էր, որի միջով անցնում է աշխարհի նավթի և գազի արտահանման մեկ հինգերորդ մասը։ Դա համաշխարհային տնտեսական ցնցում առաջացրեց. նավթի գները կտրուկ բարձրացան, ԱՄՆ բենզալցակայաններում էլ գների կտրուկ աճ գրանցվեց, ինչը մեծացրեց Թրամփի վրա ներքին և միջազգային ճնշումը՝ արագացնելու ռազմական գործողությունների դադարեցումը։

Երուսաղեմի Եբրայական համալսարանի ռազմական պատմության պրոֆեսոր Դենի Օրբախը, ընդսմին, կարծում է, որ Իսրայելն ու ԱՄՆ-ն դեռևս որոշում են պատերազմի դինամիկան։

«Նախաձեռնությունը նշանակում է օրակարգի սահմանում... Իրանում սպառվում են հրթիռային կայանքները, ուստի Թեհրանին մնում է միայն սրել հակամարտությունը և հուսալ, որ այն կդադարի։ Ահա թե ինչու նա հարձակվեց Պարսից ծոցի երկրների վրա և փակեց Հորմուզի նեղուցը»։ 

Ոմանք ենթադրում են, որ Թրամփը պետք է հրամայի ԱՄՆ ծովային հետևակայիններին, որոնք ուղևորվում են Մերձավոր Արևելք՝ գրավելու Խարգ կղզին՝ Իրանի նավթի արտահանման հիմնական կենտրոնը՝ Թեհրանի վրա ճնշում գործադրելու նպատակով։ Սակայն, ծովային հետևակայինների ժամանումը սպասվում է առնվազն երկու շաբաթից։

Թրամփը կարող է հրամայել ոչնչացնել նաև Խարգի նավթային օբյեկտները, ինչը կարող է տարիներ շարունակ կաթվածահար անել Իրանի տնտեսությունը։ Առայժմ վնասը սահմանափակվում է կղզում տեղակայված ռազմական օբյեկտներով՝ որոշում, որը Թրամփն ընդունել է «մարդկայնության զգացումից ելնելով»։

«Իրանը կախված է ԱՄՆ-ի որոշումից՝ ոչնչացնել իր տնտեսությունը, թե ոչ։ Եթե փակուղի լինի, այն հավասար չէ երկու կողմերի համար»,- նշել է Օրբախը։

Վերլուծաբանների կարծիքները տարբեր են։ Լոնդոնի Քինգս քոլեջի անվտանգության հետազոտությունների պրոֆեսոր Պիտեր Նոյմանը կարծում է, որ Իրանը հաջողությամբ վատ խաղ է խաղացել։ «Մի քանի օր շարունակ ԱՄՆ-ը փորձում էր գտնել համապատասխան արձագանք Հորմուզի նեղուցի փակմանը, ինչը ակնհայտորեն չէր սպասում... Կարծում եմ՝ նախաձեռնությունն այժմ Իրանինն է»։

Թրամփը կոչ է արել այլ երկրներին ուղարկել ռազմանավեր՝ նեղուցը բացելու փորձ կատարելու համար, սակայն ոչ ոք դեռևս համաձայնություն չի տվել։ Վերլուծաբանների մեծ մասը նման գործողությունը համարում է չափազանց ռիսկային. հարյուրավոր լցանավերի պաշտպանությունը կպահանջի հսկայական ռազմական ռեսուրսների շեղում, մինչդեռ նավագնացության լիակատար անվտանգությունը երաշխավորված չէ։ Իրանական մեկ արկը, ականը կամ պայթուցիկ նյութերով լի փոքր նավը կարող է ավերիչ ազդեցություն ունենալ։

Դա ցույց է տալիս, որ նավագնացությունը վերսկսելու որոշումը պետք է ընդունվի Թեհրանում։ Ներկայում չկան ապացույցներ, որ Իրանի ներկայիս ղեկավարությունը պատրաստ է քայլեր ձեռնարկել համաշխարհային տնտեսությանը սպառնացող վտանգը նվազեցնելու համար, իդկ ԱՄՆ-ի և Իսրայելի կողմից սպասվող ռեժիմի տապալումը դեռևս տեղի չի ունեցել։

«Չնայած Իրանի ռազմական և տնտեսական ենթակառուցվածքների ոչնչացման գործում զգալի հաջողությանը, ցանկալի քաղաքական արդյունքի չի հասել։ Ռեժիմը թվում է թույլ, բայց կայուն»,- նշում է Նոյմանը։

Կիրակի իսրայելցի մեկնաբանները նկարագրել են պատերազմի սկզբում առաջացած չափազանցված սպասումները մեղմելու կառավարության ջանքերը: Յոավ Լիմորը Israel Hayom պարբերականում նշել է, որ պաշտոնյաները ռեժիմի փոփոխությունը քիչ հավանական են համարում՝ հղում անելով «ռեժիմի կողմից անվտանգության ուժերի նկատմամբ խիստ վերահսկողությանը և դրա անողոք ճնշումներին, որոնք խորապես վախեցրել են Իրանի բնակչությանը»:

Միևնույն ժամանակ, այլ հակամարտություններ սրվող տարածաշրջանային ճգնաժամի շրջանակում կարող են զարգացնել սեփական դինամիկան:

Իրաքում իրանամետ պրոքսիները դեռևս պատրաստ չեն լիովին պաշտպանել Իրանը, իսկ Եմենում հուսիթները դեռևս ակտիվ մարտական ​​գործողությունների մեջ չեն մտել:

Լիբանանում «Հըզբոլլահը» զարմացրեց Իսրայելին՝ Խամենեիի սպանությանը ի պատասխան լայնածավալ հրթիռային և անօդաչու թռչող սարքերի հարձակումներով: Այդ ժամանակվանից ի վեր շարժումը շարունակում է հարվածել Հյուսիսային Իսրայելին՝ անսպասելի ուժ ցուցադրելով:

Իսրայելը պատասխանեց զանգվածային օդային արշավով, որի արդյունքում սպանվեց ավելի քան 800 մարդ, իսկ մոտ 800 հազար մարդ տեղահանվեց:

Միջազգային ճգնաժամային խմբի Լիբանանի հարցերով վերլուծաբան Դեյվիդ Վուդը նշել է, որ «Հըզբոլլահը» զուրկ է Իրանի ռեսուրսներից: «Իսրայելն ունի հստակ և հավակնոտ նպատակ՝ վերացնել ազգային անվտանգությանը «Հըզբոլլահ»-ից բխող սպառնալիքը, սակայն դրան հասնելու միջոցները դեռևս անհասկանալի են։ «Հըզբոլլահը» միայն մեկ նպատակ ունի՝ գոյատևել։ Այն կարող է անակնկալի բերել Իսրայելին հակամարտության սկզբում, բայց երկարաժամկետ հեռանկարում ​​դժվարությամբ կպահպանի իր դիրքերը՝ հաշվի առնելով Իսրայելի ճնշող ռազմական գերազանցությունը»։