նախընտրելի դարձնել
Կրեմլում Հայաստանի քաղաքականության վերաբերյալ մտահոգությունները վաղուց են առաջացել, և դրանք հենց այնպես չեն ծագել, RTVI միջազգային հեռուստաալիքի «Հատուկ հարցազրույց» հաղորդաշարի եթերում հայտարարել է Հայաստանի երկրորդ նախագահ, վարչապետի թեկնածու Ռոբերտ Քոչարյանը ։
Ըստ նրա՝ Մոսկվայում տեղի ունեցած հայտնի հանդիպման ժամանակ դա պարզապես բարձրաձայնվեց։ «Իսկ Հայաստանի քաղաքականությունն այն է, որ [ենթադրվում է] աշխարհաքաղաքական շրջադարձ դեպի Եվրոպական միություն՝ այդ միությանն անդամակցելու հեռանկարների բացարձակ անորոշության պայմաններում։ Այսինքն՝ եվրոպացիները խրախուսում են Հայաստանին բոլոր այն քայլերում, որոնք կարող են գրգռել Ռուսաստանին, և Հայաստանն, ըստ էության, գնում է այդ ճանապարհով։ Այսինքն՝ Վրաստանի փորձը, Սաակաշվիլիի փորձը կարծես թե... ոչինչ չի սովորեցնում հայաստանյան վարչապետին։
Մեր մոտեցումն այսպիսին է. չի կարելի խառնվել խոշոր աշխարհաքաղաքական խաղացողների հակասություններին, առավել ևս՝ փոքր երկրներին, քանի որ աղետն անխուսափելի կլինի։ Եվ մենք միշտ բոլորովին այլ քաղաքականություն ենք վարել. մենք պետք է փոխգործակցենք աշխարհաքաղաքական կենտրոնների հետ այն ոլորտներում, որտեղ նրանց շահերը համընկնում են, այլ ոչ թե խցկվենք այնտեղ, որտեղ դրանք տարամիտվում են։
Տեսեք, թե որն է Փաշինյանի բանաձևը. «Մենք գնում ենք Եվրոպական միություն, սառեցրել ենք անդամակցությունը ՀԱՊԿ-ին, իսկ Եվրասիական տնտեսական միության հետ մեր հարաբերությունները մոտավորապես այսպես են՝ քանի դեռ դա մեզ ձեռնտու է...»։ Կարծում եմ, Ռուսաստանում անձի ինքնագնահատականը՝ որպես քաղաքակրթական շատ ուժեղ բաղադրիչ ունեցող մեծ տերություն, բոլորովին այլ է. «Մենք չենք կարող ձեզ համար լինել ինչ-որ պահեստային դաշտ. մենք ձեզ պետք ենք այնքան ժամանակ, քանի դեռ դուք այնտեղ լուծում եք ձեր հարցերը»։ Դա... կարծում եմ, մեծ երկրի համար նույնիսկ վիրավորական է։ Չեմ կարծում, որ որևէ փոքր երկիր կարող է այդպես ձևակերպել իր արտաքին քաղաքական խնդիրներն ու առաջնահերթությունները ամերիկացիների կամ նույն Բրյուսելի հետ... Եվ դա չի կարող գրգռվածություն չառաջացնել։ Բայց Ռուսաստանի ղեկավարությունը, ընդհանուր առմամբ, համբերատար է, և ես այնպիսի զգացողություն ունեմ, որ դա հանդուրժել են շատ երկար, մինչև հասել է որոշակի կետի, և որոշել են արտահայտվել։ Բայց լարվածությունը եղել է, այն միշտ է եղել, պարզապես, որքանով ես հասկանում եմ այս իրավիճակը, զսպվել է այն հույսով, որ մարդիկ, ի վերջո, կսովորեն, մարդիկ կսկսեն ավելի լավ հասկանալ, թե ինչպես է անհրաժեշտ կառուցել արտաքին քաղաքական կողմնորոշիչները։
Տնտեսական կախվածությունը Ռուսաստանից պարզապես հսկայական է, և Ռուսաստանի համար պետք է տարօրինակ լինի, եթե Հայաստանի ղեկավարությունը վարում է արտաքին քաղաքականություն՝ բացարձակապես կտրված երկրի տնտեսական շահերից։ Այսինքն՝ սրանք շարժումներ են բոլորովին տարբեր ուղղություններով. մի կողմից՝ քաղաքական հայտ քաղաքական մերձեցման մասին Եվրոպական միության հետ, մյուս կողմից՝ ԵՄ-ի տեսակարար կշիռը արտաքին առևտրում նվազում է, իսկ Ռուսաստանինն՝ աճում։ Այս տարաուղղվածությունը խոսում է այն մասին, որ մարդիկ պարզապես չեն հասկանում՝ ինչ են անում»,- նշել է նախկին նախագահը։
Նախկին նախագահը հիշեցրել է, որ հենց իր պաշտոնավարման օրոք Երևանը խոսում էր կոմպլեմենտար քաղաքականության մասին, և այդ կոմպլեմենտարությունն ուներ նաև գործնական պարամետրեր։ «Ի դեպ, իմ ժամանակ Եվրոպական միության հետ ապրանքաշրջանառությունը մոտավորապես նույնն էր, ինչ Ռուսաստանի հետ։ Բայց մենք երբեք չենք ասել, որ քաղաքականապես շարժվում ենք դեպի Եվրոպական միություն. մենք հասկանում էինք, որ դա... նախ՝ անիրատեսական է, անիրատեսական։ Երկրորդ՝ մենք ապրում ենք մի տարածաշրջանում, ուր Եվրոպական միությունը չի էլ պատրաստվում մտնել»,- հավելել է Քոչարյանը։
«Ես պարզապես համոզված եմ, որ Եվրոպական միությունն ընդհանրապես կսառեցնի ընդլայնման քաղաքականությունը, այնտեղ ճնաժամը շատ լուրջ է, նրանք պետք է հասկանան սեփական ինքնությունը՝ ընդհանրապես ինչ են ուզում և ուր են շարժվում։ Բայց անվտանգության համակարգը, որում մենք գտնվում էինք, կապված էր, այն կապված էր Ռուսաստանի հետ։ Դու չես կարող լինել անվտանգության մի համակարգում և քաղաքականապես ինչ-որ կերպ շարժվել մեկ այլ ուղղությամբ. դա... դե, դա տարօրինակ վարքագիծ է։ Կարծում եմ, սա այնպիսի մարդկանց վարքագիծ ու գործողություններ են, որոնք չեն հասկանում միջազգային հարաբերությունների հիմնարար հիմքերը, անվտանգության հիմնարար հիմքերը, ընդհանրապես՝ ինչպես է այդ ամենը կառուցվում»,- նշել է նախկին նախագահը։
Պատասխանելով այն հարցին, թե ինքը Հայաստանը տեսնում է Ռուսաստանի՞, թե՞ Եվրոպական միության ուղեծրում, նախկին նախագահը նկատել է, որ «ուղեծիր» բառը լիովին չի համապատասխանում տեղի ունեցողին։ «Այսօր նույնիսկ պաշտոնական վիճակագրությամբ (իսկ իրականում իրավիճակը փոքր-ինչ այլ է) ապրանքաշրջանառության ավելի քան 40%-ը բաժին է ընկնում Ռուսաստանին։ Գործնականում Ռուսաստանի հետ է կապված ապրանքաշրջանառության ավելի քան 60%-ը՝ ներառյալ զուգահեռ ներմուծումը, արտահանումը և այլն, այդ բոլոր հոսքերը։
Եվ այս իրավիճակում խոսել ինչ-որ այլ կողմնորոշիչների մասին պարզապես անիմաստ է։ Հայաստանի համար ամենապրագմատիկ խնդիրն այդ հարաբերությունները զարգացնելն է, ինտեգրված լինելը հսկայական շուկային՝ ռուսական շուկային, ԵԱՏՄ շուկային... Այսինքն՝ այլ շուկա, որը կարող է փոխարինել այս շուկային, պարզապես չկա։ Ես գիտեմ, թե որքան դժվար է մտնել եվրոպական շուկա յուրաքանչյուր ապրանքային խմբով։ Դրանք հսկայական դժվարություններ են։ Նրանք իրենց շուկան պաշտպանում են ջանասիրաբար, շատ համառորեն, գտել են այդ շուկայի պաշտպանության շատ հետաքրքիր մեխանիզմներ ֆիտոսանիտարական հսկողության և այլնի միջոցով... Բայց յուրաքանչյուր իշխանություն պետք է մտածի իր պետության և իր ժողովրդի անվտանգության ու բարեկեցության մասին»։
Ինչ վերաբերում է Հայաստանի հետ տնտեսական կապերի խզման Մոսկվայի նախաձեռնման հնարավորությանը՝ որպես պատիժ և որպես հետևանք Հայաստանի լիակատար կորստին, նախկին նախագահը սկզբունքորեն չի բացառել իրադարձությունների նման զարգացումը, թեկուզ միայն այն պատճառով, որ հարցադրումն ինքնին՝ «Դուք մեզ պետք եք այնքան ժամանակ, քանի դեռ... երբ մենք որոշենք հեռանալ ձեզնից...», պարզապես վիրավորական է։
«Ռուսաստանի հետ ապրանքաշրջանառության մեջ Հայաստանի մասնաբաժինը Ռուսաստանի համար կազմում է 0,7%. մինչև 2022 թվականը դա 0,3% էր։ Այսինքն՝ Ռուսաստանը կարող է լիովին հանգիստ կտրել բացարձակապես բոլոր տնտեսական կապերը, և Ռուսաստանում ոչ ոք ոչինչ չի նկատի, պարզապես չեն նկատի։ Եվ ինչպե՞ս կարող է Հայաստանի ղեկավարությունը դա հաշվի չառնել։ Դա բարձրագույն մակարդակի անպատասխանատվություն է», - նկատել է Քոչարյանը։ Ըստ նախկին նախագահի՝ Կրեմլի մեսիջն ավելի շուտ նախազգուշացում է իշխանություններին, որ՝ «միգուցե ուշքի գայիք»։ «Ռուսաստանում կա հայ-ռուսական հարաբերությունների որոշակի սենտիմենտալ ընկալում. ընդհանուր պատմություն (գիտեք, մենք եղել ենք նույն կայսրության մեջ, հետո՝ Խորհրդային Միությունում)... Հիմա այս հարաբերությունները... Եվ Հայաստանում շատ... Ռուսաստանում ուժեղ զսպվում է այդ գրգռվածությունը հենց այն պատճառով, որ Ռուսաստանում չեն ուզում անել մի բան, որը կարող է վնաս հասցնել հայ ժողովրդին, այսպես ասենք»։
