Մայիսի 15-ին Հայաստանի Ազգային ժողովի արտաքին հարաբերությունների մշտական ​​հանձնաժողովը բացասական կարծիք է հայտնել Հայրենական մեծ պատերազմում հաղթանակի 80-ամյակի վերաբերյալ հայտարարության նախագծին, որը ներկայացրել էր Հայաստանի Հանրապետական ​​կուսակցությունը և աջակցել էր ընդդիմադիր «Հայաստան» դաշինքի խորհրդարանական խմբակցությանը, և որը դատապարտում էր ֆաշիզմը և նեոնացիզմը։

Հայտարարության մեջ, մասնավորապես, նշվում է, որ 80 տարի առաջ քաղաքակիրթ մարդկությունը, համատեղ ջանքերի և մեծ զոհողությունների շնորհիվ, հաղթանակ տարավ նացիստական ​​Գերմանիայի և նրա դաշնակիցների նկատմամբ։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը, որն աննախադեպ էր իր մասշտաբներով, էապես քաղաքակրթական պայքար էր քսենոֆոբիայի դեմ։

«Խորհրդային Միությունը կարևոր դեր խաղաց ֆաշիզմի դեմ տարած հաղթանակում։ Արցախահայերի ներդրումը հայրենիքի պաշտպանության գործում շոշափելի էր։ Ավելին, ոչ միայն ռազմական գործողություններին մասնակցելու, այլև հայրենիքին օգնության այլ ոլորտներում։

Հայ Առաքելական Եկեղեցին և հայկական սփյուռքը նույնպես բացառիկ դեր են խաղացել ֆաշիզմի դեմ տարած հաղթանակում», - ասվում է հայտարարության նախագծում։

Նախագծում նաև նշվում է, որ այս նշանակալի օրը 1992 թվականի մայիսի 9-ի Մեծ հաղթանակի ժառանգորդները ազատագրեցին հայկական Շուշի բերդաքաղաքը՝ հաղթելով նեոֆաշիստական ​​ռեժիմին։

«80 տարի առաջ նացիստական ​​Գերմանիան պարտվեց, բայց, ցավոք, նույնիսկ այսօր աշխարհում մնում են ֆաշիզմի, այլատյացության և անհանդուրժողականության դրսևորումները։ 2023 թվականի սեպտեմբերին Ադրբեջանը կազմակերպեց Արցախի հայերի էթնիկ զտումը, ինչը հանգեցրեց այս հողում հազարավոր տարիներ ապրած հայ բնակչության բռնի տեղահանմանը», - նշվում է փաստաթղթում։

Հայտարարության հեղինակները այն անվանել են ֆաշիզմի դասական օրինակ։ Սակայն, եթե մի ժամանակ ֆաշիստական ​​առաջնորդները դատապարտվում էին ռազմական տրիբունալի կողմից, ապա այսօր նեոֆաշիզմի գաղափարախոսները հանդես են գալիս կեղծ թեզերով՝ առանց քաղաքակիրթ հանրության կողմից պատշաճ դատապարտման և քննադատության արժանանալու։

Վերջին մասում վստահություն է հայտնվում, որ քաղաքակիրթ մարդկությունը վճռական «Ո՛չ» կասի ֆաշիզմի և նեոնացիզմի ցանկացած դրսևորման։

Սակայն իշխող «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցության պատգամավորները տպավորված չէին այս հայտարարության նախագծով։ Նրանց առարկությունները հիմնականում վերաբերում էին Երկրորդ համաշխարհային պատերազմում տարած հաղթանակի և Շուշիի ազատագրման միջև զուգահեռներին։ Մասնավորապես, պատգամավոր Հասմիկ Հակոբյանի խոսքով, այս իրադարձությունների միջև կա 47 տարի, և դրանք որևէ կերպ կապված չեն միմյանց հետ։ Նրա խոսքով՝ հայտարարության նախագիծը պարունակում է բաժանարար գծեր, քանի որ այն չի նշում դաշնակիցների դերը Երկրորդ համաշխարհային պատերազմում և չի պարունակում խաղաղության կոչ։ Խորհրդարանականի խոսքով՝ սա հնարավոր կլիներ, եթե շեշտը դրվեր պատերազմի զոհերի վրա։ Որպես օրինակ բերվեցին Բալթյան երկրները։

Իր հերթին, նրա կուսակից Մարիա Կարապետյանը հայտարարեց, որ ինքը կապ չի տեսնում Առաջին համաշխարհային պատերազմի (ամենայն հավանականությամբ, նա սխալ է արտահայտվել՝ նկատի ունենալով Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը – խմբ.) և Լեռնային Ղարաբաղում տեղի ունեցած ռազմական գործողությունների միջև։ Նա նաև նշեց, որ «Հայաստան» ընդդիմադիր դաշինքը հանդես չի եկել որպես այս հայտարարության նախագծի համահեղինակ՝ հիշեցնելով 2026 թվականին կայանալիք խորհրդարանական ընտրությունները։

«Այսպիսով, ընդդիմադիր ուժերը փորձում են ձևացնել, թե ընտրություններին առանձին են գնալու», - բացատրեց պատգամավորը։

Կարապետյանը նաև հիշեց խորհրդային բռնաճնշումները և պատերազմից հետո ավիացիայի մարշալ Սերգեյ Խանֆերյանցի (Խուդյակով) մահապատիժը՝ ազգանունը փոխելու պատճառով։

Իր հերթին, ընդդիմադիր պատգամավոր և ՀՀԿ անդամ Տիգրան Աբրահամյանը բացատրեց, որ այս հայտարարությունը չի դիտարկվել ընդդիմության կամ քաղաքական գործունեության տրամաբանության մեջ՝ առաջիկա ընտրությունների համատեքստում։

«Հայտարարության հեղինակները հիշատակել են արցախահայության հաղթանակները, քանի որ նրանք ֆաշիզմի դեմ հաղթանակածների ժառանգներն էին, ովքեր հետագայում իրենք հաղթանակներ տարան ոչ միայն Արցախում, այլև Հայաստանի Հանրապետության սահմաններին», - ասաց ընդդիմադիր գործիչը։

Նա նշեց, որ որոշակի զուգահեռներ են տարվել տարբեր ժամանակների հաղթանակների միջև, քանի որ խոսելով պետության, զինված ուժերի և մարտական ​​ոգու մասին՝ հայտարարության հեղինակները շեշտում են, որ այս ամենը հիմնված է պատմական իրողությունների, արժեքների համակարգի, ինչպես նաև մարդկանց, հասարակությունների, ազգերի մեջ թափանցող և ապագա սերունդներին փոխանցվող ինստիտուցիոնալ հիշողության վրա։

«Բացի այդ, մայիսի 9-ը վաղուց ի վեր հայերի համար եռակի տոն է դարձել։ Հետևաբար, անհնար էր չանել այս պատմական համեմատությունը հայ ժողովրդի և զինված ուժերի հաղթական պատերազմների միջև, որոնք տեղի են ունեցել տարբեր փուլերում», - նշեց պատգամավորը։

Ի պատասխան իշխող կուսակցության պատգամավորների առարկությունների՝ «Հայաստան» ընդդիմադիր դաշինքի պատգամավոր Արմեն Ռուստամյանը նշեց, որ իր ընտանիքը, ինչպես շատ այլ դաշնակցականների ընտանիքները, անմիջականորեն տուժել է խորհրդային բռնաճնշումներից։ Սակայն անընդունելի է մոռանալ անցյալի հաղթանակների մասին։

«Իմ պապիկը զոհվել է պատերազմում։ Եվ ես հպարտանում եմ նրանով։ Այո՛, ես կարծում եմ, որ նա զոհվել է հաղթանակի համար։ Ի դեպ, այսօրվա Ուկրաինայի տարածքում, Սումիի մոտ։ Ես ուզում եմ հարգել նրա հիշատակը։ Ի՞նչն է այստեղ անհասկանալի։ Ինչո՞ւ ենք մենք փորձում հեռու մնալ այս հաղթանակից»,- ասաց պատգամավորը։

Դիմելով «Քաղաքացիական պայմանագրի» պատգամավորներին՝ Ռուստամյանը նշեց, որ Հայաստանում իշխող ուժի կողմից որդեգրված քաղաքական գծի էությունը հայկական հաղթանակների դերի նվազեցումն է։ Խորհրդարանականի խոսքով՝ նրանք սպառնալիք են ներկայացնում վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի կողմից հռչակված «իրական Հայաստանի» համար։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը սկսվեց 1939 թվականի սեպտեմբերի 1-ին՝ նացիստական ​​Գերմանիայի կողմից ինքնիշխան Լեհաստանի վրա հարձակման հետ։ Այդ ժամանակ Գերմանիան դաշնակցային հարաբերություններ էր պահպանում ֆաշիստական ​​Իտալիայի և Ճապոնական կայսրության հետ։ Պահպանվեց նաև ԽՍՀՄ-ի հետ սերտ ռազմատեխնիկական և տնտեսական համագործակցություն։ Այս երկու երկրներն էլ մասնակցեցին Լեհաստանի բաժանմանը։ Դրա արևմտյան մասը անցավ Գերմանիային, իսկ արևելյան մասը՝ ԽՍՀՄ-ին։

Հիտլերյան կոալիցիան պատերազմի առաջին փուլում բաղկացած էր Ֆրանսիայից, Լեհաստանից և Մեծ Բրիտանիայից՝ իրենց տիրապետություններով։ Հետագայում կոալիցիայի մեջ մտան ԽՍՀՄ-ն, ԱՄՆ-ն և մի շարք այլ երկրներ։

Պատերազմն ավարտվեց Ճապոնիայի կապիտուլյացիայով 1945 թվականի սեպտեմբերի 2-ին։ Սակայն դաշնակից ուժերը, որոնք ներկայացված էին Աշխատավորների և գյուղացիների Կարմիր բանակով, Ֆրանսիայի և Մեծ Բրիտանիայի զինված ուժերով, շարունակեցին թեժ մարտեր մղել թշնամու ամուր դիրքավորված զինվորների և պարտիզանների դեմ ևս մի քանի ամիս՝ թե՛ Եվրոպայում, թե՛ Խաղաղօվկիանոսյան տարածաշրջանում։