Գիտնականները վերջին տարիներին կատարել են հնէաբանության մեջ ամենանշանակալի հայտնագործություններից մեկը. հայտնաբերվել են ապացույցներ, որ հին մարդիկ գիտեին, թե ինչպես վառել և կառավարել կրակը մոտավորապես 400 հազար տարի առաջ՝ նախկինում կարծածից գրեթե 350 հազար տարի առաջ: Սա պարզ է դարձել Անգլիայի Սաֆոլկի Բարնհեմ գյուղի մերձակա լքված կավի քարհանքի հնագիտական ​​​​տարածքի ուսումնասիրությունից հետո:

Մինչև վերջերս մարդկային կրակի ամենավաղ վերջնական ապացույցը համարվում էին Ֆրանսիայի հյուսիսում մոտավորապես 50 հազար տարվա վաղեմության գտածոները:

Սակայն Nature ամսագրում հրապարակված նոր տվյալները ցույց են տալիս, որ հին բրիտանացի բնակիչները՝ հավանաբար վաղ նեանդերթալցիները, արդեն կարողանում էին կրակ վառել հարյուր հազարավոր տարիներ առաջ:

Հիմնական գտածոների թվում էին կրակե կայծքարային գործիքներ, բարձր ջերմաստիճանների ազդեցության տակ գտնվող կավի բեկորներ և երկաթի պիրիտի երկու փոքր կտոր՝ հանքանյութ, որն օգտագործվում էր հին ժամանակներում կայծքարին հարվածելիս կայծեր ստեղծելու համար:

Պիրիտը հազվադեպ է հանդիպում նման վայրերում, ուստի հետազոտողները կարծում են, որ այն բերվել է հատուկ որպես կրակ վառող գործիք։

Երկրաքիմիական վերլուծությունը ցույց է տվել, որ Բարնհեմի կրակի օջախները բազմիցս տաքացվել են մինչև 700°C-ից բարձր ջերմաստիճան, ինչը չի կարող բացատրվել պատահական բնական կրակով։ Սա ենթադրում է կրակի վերահսկվող, գիտակցական օգտագործում, այլ ոչ թե պատահական բռնկումներ։

Այս հայտնագործությունը զգալիորեն փոխում է մեր պատկերացումները մարդու էվոլյուցիայի մասին։ Կրակ վառելու ունակությունը հսկայական առավելություններ է տվել. տաքություն ցուրտ կլիմայական պայմաններում, պաշտպանություն գիշատիչներից և սնունդ պատրաստելու ունակություն՝ դարձնելով այն ավելի կշտացնող և հեշտ մարսվող։ Գիտնականները ենթադրում են, որ նման գործոնները կարող էին նպաստել ուղեղի աճին, սոցիալական վարքի բարդությանը և, հնարավոր է, լեզվի վաղ ձևերի ի հայտ գալուն։

Չնայած պեղումնավայրում մարդկային մնացորդներ չեն հայտնաբերվել, գտածոների բնույթը և դրանց տարիքը թույլ են տալիս վստահորեն այս հմտությունը կապելու վաղ նեանդերթալյան բնակչության հետ, որոնք բնակվել են Եվրոպայում և Մեծ Բրիտանիայում հարյուր հազարավոր տարիներ առաջ։