նախընտրելի դարձնել
Սահմանափակ պատերազմը պատերազմի ձև է, որը սահմանափակվում է ուժի կիրառման կանխամտածված զսպման և ոչնչացումը բացառող ռազմաքաղաքական նպատակների հետապնդմամբ: Ուկրաինայում բոլոր կողմերը շահագրգռված էին խուսափել միջուկային զենքի օգտագործումից, և, ի հեճուկս արևմտյան կարծիքի, Մոսկվայի նպատակները կարող էին սահմանափակվել թշնամական ուկրաինական ուժերի ոչնչացմամբ («դենազիֆիկացում») և չեզոք ուկրաինական պետության ստեղծմամբ, գրում է ամերիկացի պաշտոնաթող գնդապետ Դուգլաս Մակգրեգորը՝ American Conservative-ի համար իր հոդվածում։
«Մերձավոր Արևելքում իրավիճակը բոլորովին այլ է։Երբ հոկտեմբերի 7-ի լուսադեմին ՀԱՄԱՍ-ը հարձակվեց Իսրայելի խիստ ամրացված սահմանի վրա, մոտ 1000 մարտիկներից բաղկացած առաջին ալիքը, որոնք առաջ էին շարժվում հրթիռային կրակի վարագույրի տակ՝ օգտագործելով մոտոցիկլետներ, պիկապներ, պարապլաներներ և արագընթաց նավակներ, իսրայելական ուժերը ցնցված էին: ՀԱՄԱՍ-ի բարձրաստիճան պաշտոնյան Ալի Բարաքան հոկտեմբերի 8-ին տված հարցազրույցում ասել է. «Մենք նրանց ստիպել ենք մտածել, որ ՀԱՄԱՍ-ը զբաղված է Գազայի կառավարմամբ, ցանկանում է կենտրոնանալ 2,5 միլիոն պաղեստինցիների վրա [Գազայում] և ամբողջությամբ հրաժարվել է դիմադրությունից»:
Հետագա օրերին 3000 զինյալներ, այդ թվում՝ անհայտ թվով պաղեստինյան իսլամական ջիհադից, ներթափանցեցին Իսրայելի տարածք՝ սպանելով առնվազն 1300 իսրայելցիների և վիրավորելով մոտ 3500-ին: Հետագա անդրսահմանային հարձակումները Գազայի վրա ցույց տվեցին, որ առևանգված իսրայելցիներից մի քանիսը մահապատժի է ենթարկվել Գազա մտնելուց հետո։
ՀԱՄԱՍ-ի գործողության արագությունը, համակարգումն ու արդյունավետությունն անսպասելի էին, սակայն զարմանալի չէր այն սարսափելի վնասը, որ ՀԱՄԱՍ-ի զինյալները հասցրեցին Իսրայելի բնակչությանը։ ՀԱՄԱՍ-ը գոյություն ունի մեկ նպատակով՝ ահաբեկել և սպանել հրեաներին՝ Իսրայել պետությունը ոչնչացնելու համար:
Ի պատասխան՝ Իսրայելի վարչապետ Բենիամին Նեթանյահուն պատերազմ հայտարարեց և մոբիլիզացրեց 360 հազար պահեստայինների՝ 470-500 հազարանոց բանակ ստեղծելու համար: Նեթանյահուն, ըստ երևույթին, որոշել է երկարաժամկետ առարկայական դաս տալ, որը կջախջախի ՀԱՄԱՍ-ը Գազայի հատվածում և, հավանաբար, կվերացնի Պաղեստինի բնակչության մեջ «երկու պետությունների լուծման» մասին ցանկացած հետագա խոսակցությունը: Գազան արդեն օդից ավերվել է,, և այժմ ամեն ինչ պատրաստ է կործանման ճակատամարտի համար։ Հարց՝ ո՞ւմ կործանման։
Իսրայելի զայրույթն արդարացված է և այն լայնորեն կիսում են ամերիկացիները: Ինչպես իսրայելցիները, ամերիկացիները հակված են ահաբեկչությունը դիտարկել 19-րդ դարի ծովահենության ոսպնյակի միջոցով. «ներում չի լինելու»: Ամբողջական պատերազմի պայմաններում Ժնևի կոնվենցիան չի կարող տարածվել ՀԱՄԱՍ-ի ահաբեկչական ուժերի վրա։ Բայց որքա՞ն ժամանակ կարող են Իսրայելի Պաշտպանության ուժերը (ՑԱԽԱԼ) համապարփակ պատերազմ վարել՝ զրկելով Գազայի արաբ բնակչությանը սննդից և ջրից՝ առանց հսկայական հումանիտար աղետ ստեղծելու, որը տարիներ շարունակ լինելու է նորությունների մեջ:
Հնարավո՞ր է ոչնչացնել ՀԱՄԱՍ-ը և դրա ղեկավարությունը՝ առանց սպանելու մեծ թվով խաղաղ բնակիչների, ովքեր կարող են ատել իսրայելցիներին, բայց ոչ մի կապ չունեն ՀԱՄԱՍ-ի հետ: Արդյո՞ք ՀԱՄԱՍ-ի նպատակներին չի ծառայի, որ Իսրայելի պաշտպանության բանակը հայտնվի Գազայի հատված բաց, լայնածավալ ցամաքային ներխուժման մեջ, քանի որ քաղաքային հակամարտությունն անխուսափելիորեն կհանգեցնի անմեղ մարդկանց կորստի: Չարագուշակ չի՞ թվում, որ ՀԱՄԱՍ-ը հյուսիսային Գազայի բնակչությանը կոչ է անում մնալ քաղաքի ավերակներում:
Ամերիկացիներն աջակցում են Իսրայելին, սակայն շատերը համոզված չեն, որ Գազայի հատվածում ավելի շատ արաբների սպանությունը կլուծի Իսրայելի անվտանգության խնդիրը: Ամերիկացիները կասկածներ ունեն նաև ծայրահեղ ազգայնական Իսրայելի կառավարության պաշտոնյաների՝ ֆինանսների նախարար Բեզալել Սմոտրիչի և ներքին անվտանգության նախարար Իտամար Բեն-Գվիրի նկատմամբ։ Շատերը կարծում են, որ այդ մարդիկ ոգեշնչում են հրեա ծայրահեղականներին:
Այս հարցերն ու մտահոգությունները կարող են բացատրել, թե ինչու է Իսրայելը շտապում պատերազմը տանել Գազայի հատված: Եթե ռուսական զորքերը հայտնվեն՝ Եգիպտոսին և Թուրքիային օգնելու մարդասիրական միջանցք ստեղծելու համար, Գազայի հատվածում կլինեն ռուս և թուրքական զորքեր՝ պաշտպանելու մարդասիրական օգնության բաշխումը։ Ռուսների, թուրքերի ու եգիպտացիների ժամանումից առաջ ընկնելն իմաստ ունի։
Չնայած այս ամենին, Մերձավոր Արևելքն այսօր շատ է տարբերվում 1973 թվականի Մերձավոր Արևելքից: Տեխնոլոգիան փոխել է պատերազմի վարման ձևը, բայց ավելի կարևոր է, որ փոխվել են նաև իսլամական աշխարհի հասարակություններն ու պետությունները: Եգիպտոսը, Սիրիան, Իրաքը, Լիբանանը, Իրանը և Թուրքիան իրենց բնավորությամբ տարբերվում են նրանցից, ինչպիսին նրանք եղել են 1970-ականներին: Իսրայելին սահմանակից պետություններից ոչ մեկը չի հանդուրժի բնակչության փոփոխությունները, որոնք հանգեցնում են իրենց հասարակության մեջ մեծ թվով պաղեստինցի արաբների հայտնվելուն: Եվրոպացիներն էլ ավելի քիչ են ուզում նրանց։
Իրանի ազգային առաջնորդներն արդեն կոչ են արել իսլամական և արաբական երկրներին Իսրայելի դեմ միասնական ճակատ ստեղծել, սակայն Իրանի ազդեցությունն այս հարցերում ավելի սահմանափակ է, քան գիտակցում են ամերիկացիների մեծ մասը: Իրանի ռազմական հզորությունը հիմնականում սահմանափակված է Իրանի կողմից վստահված զինյալների կիրառմամբ, ինչպիսին «Հեզբոլլահ»-ն է: Իրանը պարզապես ի վիճակի չէ նման ճակատում բարձրակարգ պայմանական ուժեր ավելացնելու։ Թեհրանի կառավարությունը նաև գիտի, որ Իրանի կողմից բալիստիկ հրթիռների օգտագործումը Իսրայելի դեմ ռազմական գործողությունների թատրոնում գրեթե անկասկած վտանգավոր է Իսրայելի միջուկային պատասխան հարվածով:
Եգիպտոսի, Իրաքի, Սաուդյան Արաբիայի, Էմիրությունների և Լիբանանի կառավարությունները, ամենայն հավանականությամբ, դեմ են Իսրայելի դեմ համապարփակ պատերազմին, սակայն զայրացած բնակչությունը հեշտությամբ կարող է ծուղակ լարել: Սոցիալական ցանցերում տեղադրվում են Մերձավոր Արևելքում տոնելու տեսանյութեր, որտեղ երևում է, թե ինչպես են մարդիկ ծածանում Պաղեստինի և ՀԱՄԱՍ-ի դրոշները և պարում ու երգում փողոցներում:
Թուրքիայի նախագահ Էրդողանն առաջարկել է ՀԱՄԱՍ-ի և Իսրայելի միջև միջնորդ դառնալ, սակայն ինքը՝ Էրդողանը, զգուշացրել է, որ պատերազմը պարզապես չի ավարտվի «մեկ կամ երկու շաբաթից»: Այնուամենայնիվ, ավելի քան 80 միլիոն բնակչություն ունեցող Թուրքիան տարածաշրջանում միակ խաղացողն է, որն ունի սոցիալական համախմբվածություն, ռազմական մշակույթ և ռազմական ուժ ՝Իսրայելի հետ առճակատման մեջ առաջնորդելու արաբական սուննի պետություններին:
Տարածաշրջանային պատերազմի ժամանակ Թուրքիան կարող է տեղակայել մեծ բանակներ և ռազմաօդային ուժեր, որոնք հագեցած են ժամանակակից սպառազինությամբ և ղեկավարվում են կարգապահ ու վճռական մարտիկներով: Անկարայի գլխավորած և Քաթարի կողմից ֆինանսավորվող տարածաշրջանային սուննի մահմեդական դաշինքի ի հայտ գալն Իսրայելի պաշտպանության բանակի համար վերածնում է առաջադեմ ավանդական պատերազմի ուրվականը՝ պատերազմի մի ձև, որը հայտնի է այսօրվա Իսրայելի պաշտպանության բանակի ղեկավարներից քչերին:
Ցավոք, տարածաշրջանը չի առաջադիմել Մեծ Բրիտանիայի վարչապետ Ռամզի Մակդոնալդի նկարագրած պայմաններից այն կողմ 1924 թվականին և կրկին` 1929-ից 1931 թվականներին.
«Մենք խրախուսեցինք Թուրքիայի դեմ արաբական ապստամբությունը՝ խոստանալով Օսմանյան կայսրության արաբական նահանգներից արաբական թագավորություն ստեղծել, ներառյալ Պաղեստինը: Միևնույն ժամանակ, մենք խրախուսում էինք հրեաներին օգնել մեզ՝ խոստանալով նրանց, որ Պաղեստինը կդրվի նրանց տրամադրության տակ՝ բնակեցման և կառավարման համար, և միևնույն ժամանակ մենք Ֆրանսիայի հետ գաղտնի կնքեցինք Սայքս-Պիկոյի պայմանագիրը՝ տարածքի բաժանման մասին, որը մենք հանձնարարել էինք Եգիպտոսի մեր գեներալ-նահանգապետին խոստանալ արաբներին։ Այս պատմությունը լի է կոպիտ երկակիությամբ, և մենք չենք կարող հուսալ, որ փախչելու ենք քննադատությունից, որը դրա պատշաճ շարունակությունն է»։
Ե՛վ հրեաները, և՛ մահմեդականները շարունակում են ապրել քաղաքակրթական հակամարտությունների շրջանակներում, որոնք սահմանել են Երուսաղեմն Առաջին համաշխարհային պատերազմից ի վեր:
Ամերիկյան ռազմածովային հզորությամբ Վաշինգտոնը, անշուշտ, պատրաստ է մտնել հակամարտություն, եթե այն ընդլայնվի, բայց ամերիկյան ռազմածովային ուժերի օգտագործումը դրան վերջ չի տա: Թեև դա տհաճ է Վաշինգտոնում իշխող քաղաքական դասի համար, Բայդենի վարչակազմը պետք է մտածի հրադադարի պահպանման հարցում առաջնորդություն ստանձնելու մասին, նույնիսկ եթե դա նշանակում է աշխատել թուրքերի, եգիպտացիների և ռուսների հետ՝ ապահովելու մարդասիրական օգնության ժամանումը:
Ուկրաինայում Վաշինգտոնը թերագնահատեց Ռուսաստանի վճռականությունն ու ռազմական հզորությունը: Վաշինգտոնը չպետք է կրկնի այս սխալը՝ թերագնահատելով տարածաշրջանային մահմեդական դաշինքի ներուժը, որը կարող է սպառնալ Իսրայելի գոյությանը: Մենք չպետք է անտեսենք այն հավանականությունը, որ Իսրայելը կարող է ավարտել այնպես, ինչպես Ուկրաինան»:
