նախընտրելի դարձնել
«Ազդեցության ոլորտներ» հասկացությունը սահմանվել է 1884-1885 թվականների Բեռլինի կոնֆերանսում, որի ժամանակ եվրոպական գաղութատիրական տերությունները Աֆրիկան բաժանեցին միմյանց միջև։
Ազդեցության ոլորտները վերադառնո՞ւմ են արդյոք միջազգային ասպարեզ։
Հայեցակարգը կորցրեց իր արդիականությունը Սառը պատերազմի ավարտին: Սակայն Ռուսաստանի Ուկրաինա ներխուժմամբ և Սպիտակ տուն Դոնալդ Թրամփի վերադարձով իրավիճակը փոխվեց:
«Ուկրաինայի ձգձգվող ճգնաժամը վերադարձրեց այս հայեցակարգը աշխարհաքաղաքականության և անվտանգության մասին գլոբալ խոսակցությունների մեջ: Եվ բոլորովին վերջերս, Դոնալդ Թրամփի վերադարձը ԱՄՆ-ի նախագահությանն ուշադրություն դարձրեց այս հայեցակարգի վրա»,- Euronews-ին տված հարցազրույցում հայտարարել է Մոսկվայի Տնտեսագիտության բարձրագույն դպրոցի (ВШЭ) դոցենտ Յան Ֆերգյուսոնը:
Ազդեցության գոտի ասելով հասկանում ենք այն աշխարհագրական շրջանը, որը տերությունը միակողմանիորեն հայտարարել է իր բացառիկ տարածքը, և որի նկատմամբ քաղաքական, տնտեսական և ռազմական վերահսկողություն է իրականացնում։
Այս հայեցակարգը սահմանվեց 1884-1885 թվականների Բեռլինի կոնֆերանսում, որի ժամանակ եվրոպական գաղութատիրական տերությունները բաժանեցին Աֆրիկան միմյանց միջև:
Սակայն այն արդեն վաղուց էր ձևավորել միջազգային հարաբերությունները, երբ 1823 թվականին Միացյալ Նահանգներն ընդունեց Լատինական և Հյուսիսային Ամերիկայում եվրոպական բոլոր գաղութային միջամտությունները դատապարտողՄոնրոյի դոկտրինը:
Եվրոպայի շահերից է բխում բացառապես ազդեցության գոտիների ձևավորումը կանխելը, ասում է Էգմոնտի ինստիտուտի «Եվրոպան աշխարհում» ծրագրի տնօրեն Սվեն Բիսկոպը։
«Ազդեցության գոտի ստեղծելու անմիջական սպառնալիքն այն է, որ դուք ուրիշներին կտրում եք ռեսուրսներից և առևտրից։ Եվրոպայի համար դա խնդիր է, քանի որ մենք արտահանման տնտեսություն ենք և պետք է ներմուծենք մեր ռեսուրսների մեծ մասը», -պարզաբանում է հետազոտողը:
Նրա կարծիքով, ազդեցության գոտիներ ստեղծելու խոշորագույն տերությունների գլոբալ մրցավազքը կհանգեցնի աշխարհաքաղաքական լարվածության աճի և հակամարտություն հրահրելու սպառնալիքի։
Ռուսաստանը, Չինաստանը և Միացյալ Նահանգները ձգտում են նոր տարածքներում տեղ գրավել: ԱՄՆ նախագահը սպառնացել է անեքսիայի ենթարկել Գրենլանդիան և Կանադան, սակայն խոսքը տարածքային ընդլայնման մասին է, ոչ թե ազդեցության ոլորտների, կարծում է հետազոտողը։
Իր հերթին, «Ռուսաստանը փորձում է ռազմական ճանապարհով և արտերկրում բացառիկ ազդեցության գոտի ստեղծել»,- հավելել է նա։
«Չինաստանը խելամտորեն մեծ ազդեցություն է ձեռք բերում աշխարհում, բայց հիմնականում տնտեսական և քաղաքական ռազմավարության միջոցով: Բայց դա կարող է ազդեցության բացառիկ գոտի դառնալ միայն այն դեպքում, եթե մյուս խաղացողները, նրանց թվում՝ Եվրամիությունը, հրաժարվեն այդ երկրներից՝ հօգուտ Չինաստանի։ Բայց դա տեղի չի ունենում»,- շարունակում է նա։
Ըստ Սվեն Բիսկոպի՝ ազդեցության ոլորտների վերարտադրումը համաշխարհային մասշտաբով չի նկատվում:
«Աֆրիկայի, Ասիայի և Լատինական Ամերիկայի շատ երկրներ փորձում են լավ հարաբերություններ պահպանել տարբեր խոշոր գերտերությունների, ներառյալ՝ Չինաստանի, ԱՄՆ-ի և ԵՄ-ի հետ։ Այնպես որ, ինչ-որ առումով դա ազդեցության բացառիկ ոլորտների ճիշտ հակառակն է»,- պարզաբանել է նա։
ԵՄ-ի համար ընդլայնումն իր արժեքները քարոզելու միջոց է։ Բայց, նրա կարծիքով, դա ազդեցության գոտի չէ։
«Իհարկե, ընդլայնումը մեծացնում է Եվրամիության ուժն ու ազդեցությունը։ Սակայն ընդլայնումն ազդեցության գոտի չի ստեղծում։ Եթե մեկ այլ պետություն միանում է Միությանը, այն դառնում է մեր մասը։ Մեր շուրջը մի ոլորտ պետք է լինի։ Դա մեր մի մասնիկը չի լինի»,- նշել է նա։
Ազդեցության ոլորտները «վերադառնում են 21-րդ դարի աշխարհաքաղաքական խոսակցությանը: Ընդսմին շատ դժվար է հասկանալ, թե ինչպես է դա վերածվում կոնկրետ քաղաքական իրականության»,- եզրափակել է Յան Ֆերգյուսոնը:
