ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը, ինչպես սպասվում է, մտադիր է միակողմանիորեն վերանայել զենքի վերահսկման 38-ամյա պայմանագիրը՝ արտասահմանում բարդ Reaper  անօդաչու սարքեր և այլ առաջադեմ մարտական ​​անօդաչու սարքեր վաճառելու համար, Reuters-ին հայտնել են ամերիկացի պաշտոնյան և ծրագրին ծանոթ չորս անձինք։

Նոր մեկնաբանությունը Սաուդյան Արաբիային հնարավորություն կտա վաճառելու ավելի քան 100 միավոր MQ-9 անօդաչու սարքեր, որը դրանց համար դիմել էր այս գարնանը։ Դա կարող է լինել մայիսին հայտարարված 142 միլիարդ դոլարի գործարքի մի մասը։ Խաղաղօվկիանոսյան տարածաշրջանում և Եվրոպայում ԱՄՆ դաշնակիցները ևս հետաքրքրություն են հայտնել գնումների նկատմամբ։

Դրոնները դասակարգելով որպես ինքնաթիռներ, ինչպիսին են F-16-ը, այլ ոչ թե հրթիռային համակարգեր, ԱՄՆ-ը կշրջանցի 1987 թվականին ստորագրված 35 երկրների հրթիռային տեխնոլոգիաների վերահսկման պայմանագիրը (MTCR), ինչը շատ ավելի հեշտ կդարձնի անօդաչու սարքերի վաճառքը մի շարք երկրներում, մասնավորապես՝ Արաբական Միացյալ Էմիրություններում և որոշ Արևելյան Եվրոպայի երկրներում, որոնք նախկինում դժվարանում էին ձեռք բերել առաջադեմ ամերիկյան անօդաչու սարքեր։

Փոփոխությունը խոշոր անօդաչու թռչող սարքեր արտադրողներին, մասնավորապես՝ General Atomics-ին, Kratos-ին և Anduril-ին հնարավորություն կտա, իրենց արտադրանքի համար դիմել Արտաքին ռազմական վաճառքի (FMS) կարգավիճակի՝ Պետքարտուղարության միջոցով, ինչը կհեշտացնի դրանց միջազգային վաճառքը, անանունության պայմանով Reuters-ին հայտնել է աղբյուրը։

Պաշտոնյան նշել է, որ դա ԱՄՆ Արտաքին ռազմական վաճառքի ծրագրի նախատեսված «խոշոր» վերանայման առաջին մասն է։ Պետքարտուղարության ներկայացուցիչը հրաժարվել է մեկնաբանություն տալ։

Ըստ MTCR-ի ներկա մեկնաբանության, շատ մարտական անօդաչու թռչող սարքերի վաճառքը ենթակա է «մերժման», եթե վաճառքի համար համոզիչ պատճառ չկա, և գնորդը համաձայն չէ զենքն օգտագործել միջազգային իրավունքին խստորեն համապատասխան։ MTCR-ն սկզբնապես նախատեսված էր սահմանափակելու զանգվածային ոչնչացման զենք կրելու ունակ հեռահար հրթիռների վաճառքը։ Չնայած անօդաչու թռչող սարքերը շատ ավելի ուշ զարգացում էին, դրանք ներառվել են MTCR-ում՝ երկար հեռավորություններ թռչելու և զենք կրելու իրենց ունակության շնորհիվ։

Ամերիկացի անօդաչու թռչող սարքերի արտադրողներն արտասահմանում բախվում են ուժեղ մրցակցության, մասնավորապես՝ իսրայելական, չինական և թուրքական ընկերությունների կողմից, որոնք ավելի քիչ սահմանափակումներ ունեցող տեխնիկա են վաճառում։ Ո՛չ Չինաստանը, ո՛չ էլ Իսրայելը MTCR-ի ստորագրողներ չեն և, որպես արդյունք, հաջողությամբ վաճառել են անօդաչու սարքեր Մերձավոր Արևելքում: Թուրքիան միացել է MTCR-ին 1997 թվականին, բայց կարողացել է օգտագործել Bayraktar -TB2 անօդաչու սարքերը Ուկրաինայում ռուսական ուժերի դեմ, քանի որ դրանք ավելի թեթև են, ունեն ավելի փոքր հեռահարություն և ենթակա են այլ պայմանագրային ստանդարտի, քան ծանր Reaper-ները:

Ռուսաստանը Ուկրաինայի դեմ օգտագործել է ինչպես ներքին, այնպես էլ իրանական անօդաչու սարքեր: Միացյալ Նահանգները չի վաճառել կամ փոխանցել մեծ անօդաչու սարքեր Կիևին՝ մտահոգվելով, որ առաջադեմ տեխնոլոգիաները կարող են հայտնվել թշնամու ձեռքում:

Անօդաչու սարքերի շուկայի համար մրցակցությունը սուր անկյուններ ունի, քանի որ մարտկան անօդաչու սարքերը և սպառողական տեխնոլոգիաներին հարմարեցված անօդաչու սարքերը ժամանակակից մարտադաշտի հիմնական տարրեր են համարվում:

Անանուն աղբյուրը նշել է, որ նոր կանոնները Միացյալ Նահանգներին հնարավորություն կտան «դառնալու անօդաչու սարքերի առաջատար մատակարար, այլ ոչ թե զիջել այդ դիրքը Թուրքիային և Չինաստանին»:

Անօդաչու սարքերի վաճառքի նոր ուղեցույցների հրապարակման ճշգրիտ ամսաթիվ սահմանված չէ: Արտասահմանյան ռազմական վաճառքի ծրագրի վերանայումը սպասվում էր այս տարվա վերջին, և վարչակազմն արդեն աշխատում է դրա իրականացման վրա:

Փոփոխությունը միտված է աջակցելու խոշոր, առաջադեմ ռեակտիվ շարժիչով անօդաչու թռչող սարքերի արտադրողներին, որոնք մշակում են անօդաչու թռչող սարքերի նոր սերունդ, որոնք կարող են գործել ղեկավարվող կործանիչների հետ միասին իբրև «wingman»՝ շուկայի հեռանկարային սեգմենտ։

Անօդաչու թռչող սարքերի բոլոր վաճառքները կշարունակեն ենթարկվել FMS ընթացակարգին, ներառելով տարածաշրջանային պայմանների գնահատում, մարդու իրավունքների համապատասխանություն և սպառազինության համակարգը անվտանգ կերպով շահագործելու գնորդի կարողությունը։

Պայմանագրի վերանայումից հետո առաջին խոշոր վաճառքներից մեկը կարող է լինել Սաուդյան Արաբիային։ ԱՄՆ նախագահ Ջո Բայդենը 2021 թվականին ավելի կոշտ դիրքորոշում ընդունեց Էր Ռիադին զենքի վաճառքի հարցում՝ վկայակոչելով թագավորության Իրանի աջակցությունը վայելող Եմենի հութիների ապստամբների դեմ ԱՄՆ զենքի օգտագործմանը, որը հանգեցրել է քաղաքացիական բնակչության զգալի զոհերի։

Սակայն Սաուդյան Արաբիայի և ԱՄՆ հարաբերությունները հետագայում բարելավվել են, և Վաշինգտոնն ավելի սերտորեն համագործակցում է Էր Ռիադի հետ 2023 թվականի հոկտեմբերին Իսրայելի վրա ՀԱՄԱՍ-ի հարձակումից հետո։

Սպիտակ տունը նախատեսում է այս նախաձեռնությունը ներկայացնել որպես աշխատատեղեր ստեղծելու և ԱՄՆ առևտրային դեֆիցիտը կրճատելու Թրամփի ավելի լայն օրակարգի մի մաս։ Այնուամենայնիվ, մարդու իրավունքների և զենքի վերահսկողության պաշտպանները զգուշացնում են, որ դա կարող է խթանել բռնությունը և անկայունությունը Մերձավոր Արևելքում և Հարավային Ասիայում։