Զանաքքալեի համալսարանի հնագետները մոտ 5000 տարի առաջ հարավ-արևելքում տեղի ունեցած երկրաշարժի հետքեր են հայտնաբերել: Ըստ նախագծի ղեկավար, պրոֆեսոր Սավաշ Սարիալթունի՝ ցնցումները հանգեցրել են վաղ բրոնզի դարի կավե շինության փլուզմանը: Հետազոտության արդյունքները հրապարակվել են Arkeonews հանդեսում:

Չայոնյու Թեփեշի նախապատմական բնակավայրի տարածքում գիտնականները հայտնաբերել են հինգ մետրից ավելի երկարությամբ պատ, որն ամբողջությամբ տապալված է հատակին:

«Դա ենթադրում է, որ շենքը լքված է եղել երկրաշարժից առաջ: Մենք չենք գտել կենցաղային իրեր կամ հրդեհի հետքեր: Պարզվում է, որ բնակիչները արդեն հեռացել էին, և գետնի ցնցումները ոչնչացրել են հին կառույցը»,- նշել է Սարիալթունը:

Պատի կառուցման համար օգտագործված կարմրավուն աղյուսները իրենց գույնը ստացել են ոչ թե թրծումից, այլ հեմատիտով հարուստ կավից: Այդ բնական գունանյութը մեզ օգնում է հասկանալ բրոնզի դարի շինարարների օգտագործած նյութերը:

Թեև Չայոնյու բլրի տակ որևէ բեկվածքային գիծ չի հայտնաբերվել, երկրաբանները կարծում են, որ երկրաշարժը կարող է կապված լինել Դիարբեքիրից հյուսիս գտնվող Էլազիգ Սիվրիգե գոտու ակտիվության հետ։ Վնասի բնույթը ցույց է տալիս, որ ցնցումները չափավոր, բայց կտրուկ են եղել. պատը ընկել է ամբողջությամբ՝ առանց փլուզվելու։

Հին երկրաշարժերի նմանատիպ հետքեր են հայտնաբերվել Վերին Տիգրիսի ավազանի այլ վայրերում, ինչը հաստատում է, որ հարավարևելյան Անատոլիան վաղուց սեյսմիկ ակտիվ տարածաշրջան է եղել։

Գիտնականների կարծիքով՝ Չայոնյու Թեփեշին կարևոր դեր է խաղացել վաղ մարդկային նորարարություններում՝ բույսերի և կենդանիների ընտելացումից մինչև կազմակերպված ճարտարապետության զարգացումը։ Վերջերս հայտնաբերված վաղ բրոնզի դարի մնացորդները ցույց են տալիս, որ բնակավայրում կյանքը շարունակվել է նեոլիթյան ծաղկման շրջանից շատ ժամանակ անց՝ կապելով հին նախապատմական աշխարհը քաղաքային քաղաքակրթության ի հայտ գալու հետ։

«Չայոնյուն պատմում է ոչ միայն առաջին ֆերմերների, այլև այն մասին, թե ինչպես են նրանք գոյատևել երկրաշարժերից՝ նույն երևույթը, որի հետ այսօր բախվում է Թուրքիան»,- եզրափակել է Սարիալթունը։