Հնագետները Սերբիայի հյուսիսում գտնվող Գոմոլավա գյուղի մոտակայքում մոտավորապես 2800 տարվա վաղեմության զանգվածային գերեզման են պեղել։

Այդ գերեզմանում 77 մարդու մնացորդներ են հայտնաբերվել, մեծ մասը՝ կանանց և երեխաների։ Nature Human Behaviour հանդեսում հրապարակված նոր հետազոտությունը ցույց է տալիս, որ նրանք չեն մահացել համաճարակից կամ պարզապես որևէ աղետի զոհ չեն դարձել, այլ վաղ երկաթի դարաշրջանում դիտավորյալ և չափազանց դաժան բռնության թիրախ են դարձել։

Գոմոլավան հին ժամանակներում Սավա գետի ավազանում կարևոր բնակավայր էր՝ նստակյաց գյուղատնտեսական խմբերի և քոչվոր ժողովուրդների հանդիպման վայր։ Հենց այդ մշակութային խաչմերուկն էր, որը, հավանաբար, ստեղծել էր լարված սոցիալական և քաղաքական հարաբերություններ, որոնք հանգեցրել էին բաց հակամարտության։ Արդյունքում, խմբերից մեկը նպատակասլաց կերպով ոչնչացվել է։

Ոսկորների վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ մահացածների ավելի քան 70%-ը իգական սեռի էին, իսկ մոտավորապես 69%-ը՝ երեխաներ։ Գանգերով շատ կմախքների վրա կային ծանր բութ առարկայից հարվածների, ինչպես նաև դանակահարության վերքերի հետքեր։ Վնասվածքների տեղակայումը ենթադրում է, որ հարձակվողները, ըստ ամենայնի, ավելի բարձրահասակ են եղել և նույնիսկ ձիով են հարձակվել, ինչը նրանց մարտավարական առավելություն է տվել։

Գենետիկական վերլուծությունը ցույց է տվել, որ թաղվածների մեծ մասը մոտ ազգականներ չեն եղել, իսկ ատամների էմալի քիմիական վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ այդ մարդկանց զգալի մասը մեծացել է այլ շրջաններում։ Դա վկայում է նրա մասին, որ այստեղ հավաքվել են տարբեր ծագում ունեցող մարդկանց բազմազան խմբեր, հնարավոր է՝ ընդգծելով այդ ժամանակվա բռնության և բնակչության տեղաշարժերի մասշտաբները։

Առանձնապես ուշագրավ է, որ գերեզմանը պարունակում էր ոչ միայն մարմիններ, այլև խեցեղեն, բրոնզե զարդեր և կենդանիների ոսկորներ, դրանց թվում՝ հորթի ամբողջական կմախք, որը տեղադրված էր ներքևում։ Դա կարող է վկայել թաղման ծիսական մոտեցման մասին, նույնիսկ սպանության գործողությունից հետո։

Գիտնականները կարծում են, որ նման հայտնագործություններն օգնում են նոր լույս սփռել վաղ եվրոպական հասարակությունների դինամիկայի վրա, որտեղ բռնությունը, հնարավոր է, արդեն իբրև իշխանության և վերահսկողության ռազմավարական գործիք է օգտագործվել։