Չինաստանը, ԱՄՆ-ն, Ռուսաստանը և այլ երկրներ ակտիվացրել են պայքարն արհեստական բանականությամբ (ԱԲ) աշխատող զենքերի և ռազմական համակարգերի համար. այս գործընթացը համեմատում են միջուկային զենքի դարաշրջանի սկզբի հետ։ Այս մասին հայտնում է The New York Times-ը։

Սեպտեմբերին Պեկինում կայացած զինվորական շքերթի ժամանակ Սի Ծինփինը և նրա հատուկ հյուրերը՝ Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինը և Հյուսիսային Կորեայի առաջնորդ Կիմ Չեն Ընը, հետևել են չինական զինված ուժերի անօդաչու թռչող սարքերի մի քանի մոդելների ցուցադրությանը, որոնք ընդունակ են մարտի ժամանակ ինքնավար թռչել կործանիչների կողքին։

Տեխնոլոգիական հզորության այս ցուցադրությունն անմիջապես տագնապ է առաջացրել Միացյալ Նահանգներում։ Ըստ ԱՄՆ պաշտպանության նախարարության և հետախուզության երեք պաշտոնյաների, Պենտագոնի ներկայացուցիչները եզրակացրել են, որ անօդաչու մարտական դրոնների ստեղծման ամերիկյան ծրագիրը հետ է մնում չինականից։ Ըստ պաշտոնյաների, որոնք լիազորված չեն հրապարակավ խոսել ռազմական հնարավորությունների մասին, Ռուսաստանը նույնպես առաջ է անցել Չինաստանից առաջադեմ անօդաչուների թողարկման արտադրական հզորություններ ստեղծելու հարցում։

ԱՄՆ պաշտոնյաները տեղական պաշտպանական ընկերություններին կոչ են արել ակտիվացնել գործունեությունը։ Անցյալ ամիս պաշտպանական տեխնոլոգիաներով զբաղվող կալիֆոռնիական Anduril ստարտափը սկսել է ԱԲ-ի աջակցությամբ այնպիսի անօդաչու թռչող սարքերի արտադրությունը, որոնք արտաքնապես նման են Չինաստանում ցուցադրվածներին։ Օհայո նահանգի Քոլամբուս քաղաքի մոտ գտնվող գործարանում արտադրությունը սկսվել է նախատեսվածից երեք ամիս շուտ, ինչը, ըստ պաշտպանության նախարարության ներկայացուցչի, Չինաստանից հետ մնալը կրճատելու ջանքերի մի մասն է։

Չինաստանի ռազմական ցուցադրությունը և ԱՄՆ-ի պատասխան գործողությունները դարձել են ինքնավար զենքի և ԱԲ-ի աջակցությամբ պաշտպանական համակարգերի ոլորտում համաշխարհային սպառազինությունների մրցավազքի սրման մի մասը։ ԱԲ-ի կիրառմամբ ինքնուրույն աշխատանքի համար մշակված այս տեխնոլոգիաները նվազեցնում են մարդու միջամտության անհրաժեշտությունն այնպիսի որոշումներում, ինչպիսիք են թիրախի խոցման պահի որոշումը կամ հարձակումից պաշտպանվելը։

Վերջին տարիներին շատ երկրներ գաղտնի մրցում են միմյանց հետ այս արսենալների համար, ներառյալ՝ առանց մարդու մասնակցության թիրախները նույնականացնող և խոցող անօդաչուները, ինքնավար կործանիչները, որոնք համակարգում են հարձակումները օդաչուների մեծ մասի համար անհասանելի արագություններով ու բարձրություններով, և ԱԲ-ի վրա հիմնված կենտրոնացված համակարգերը, որոնք վերլուծում են հետախուզական տվյալները՝ ավիահարվածների թիրախներն արագ որոշելու համար։

ԱՄՆ-ն և Չինաստանը՝ աշխարհի խոշորագույն ռազմական տերությունները, այս մրցակցության կենտրոնում են։ Սակայն մրցավազքն ընդլայնվել է։ Ռուսաստանը և Ուկրաինան, որոնք գտնվում են պատերազմի հինգերորդ տարում, ձգտում են ստանալ ցանկացած տեխնոլոգիական առավելություն։ Հնդկաստանը, Իսրայելը, Իրանը և այլ երկրներ ներդրումներ են անում ռազմական ԱԲ-ում, մինչդեռ Ֆրանսիան, Գերմանիան, Մեծ Բրիտանիան և Լեհաստանը վերազինվում են Թրամփի վարչակազմի՝ ՆԱՏՕ-ի նկատմամբ հավատարմության վերաբերյալ կասկածների ֆոնին։

Յուրաքանչյուր երկիր ձգտում է կուտակել ամենաառաջադեմ տեխնոլոգիական արսենալը, եթե ստիպված լինի վարել անօդաչուն՝ անօդաչուի դեմ և ալգորիթմը՝ ալգորիթմի դեմ պայքար՝ մարդու համար անհասանելի եղանակներով, հայտարարել են պաշտպանական և հետախուզական գերատեսչությունների ներկայացուցիչները։

Ռուսաստանը, Չինաստանը և Միացյալ Նահանգները ստեղծում են ԱԲ-ի կիրառմամբ զենքեր՝ որպես զսպող գործոն և «փոխադարձ երաշխավորված ոչնչացման» համար, փետրվարին տված հարցազրույցում ասել է Anduril-ի հիմնադիր Պալմեր Լակին։

Միջուկային ներուժի հզորացումը համեմատում են 1940-ականների միջուկային դարաշրջանի սկզբի հետ, երբ ատոմային ռումբի կործանարար ուժը հանգեցրեց մրցակից երկրների միջև լարված դիմակայության, ինչն էլ իր հետ բերեց ավելի քան չորս տասնամյակ տևած միջուկային պատերազմի եզրին հավասարակշռում։

Սակայն, թեև միջուկային զենքի կիրառման հետևանքները լավ ուսումնասիրված են, ԱԲ-ի ռազմական հնարավորությունները նոր են սկսում բացահայտվել։ Ըստ պաշտոնյաների, այս տեխնոլոգիան, որը դադարների, սնվելու կամ քնելու կարիք չունի, կոչված է արմատապես փոխելու պատերազմի ընթացքը՝ մարտերը դարձնելով ավելի արագ և անկանխատեսելի։

Թե կոնկրետ որ երկիրն է ամենից առաջ անցել, դեռևս պարզ չէ։ Շատ ծրագրեր գտնվում են հետազոտությունների և մշակումների փուլում, իսկ բյուջեները գաղտնի են։ Ըստ հետախուզության ներկայացուցիչների, Չինաստանի, ԱՄՆ-ի և Ռուսաստանի գործակալները հետևում են միմյանց արտադրական գծերին, ռազմական ցուցադրություններին և զենքի վաճառքի գործարքներին՝ հասկանալու համար, թե ինչ է անում մյուս կողմը։

Ըստ ԱՄՆ-ի երկու պաշտոնյաների, Չինաստանն ու Ռուսաստանը փորձարկումներ են անում, որպեսզի թույլ տան ԱԲ-ին ինքնուրույն որոշումներ կայացնել մարտի դաշտում։ Չինաստանը մշակում է համակարգեր տասնյակ ինքնավար դրոնների համար, որոնք ընդունակ են համակարգել հարձակումներն առանց մարդու մասնակցության, մինչդեռ Ռուսաստանը ստեղծում է Lancet դրոններ, որոնք կարող են պտտվել երկնքում և ինքնուրույն ընտրել թիրախները։

Թեև տեխնոլոգիաների կոնկրետ մանրամասները մնում են քողարկված, մտադրությունները պարզ են։ 2017 թվականին Պուտինը հայտարարել էր, որ նա, ով առաջատար կլինի ԱԲ ոլորտում, «կդառնա աշխարհի տիրակալը»։ Սի Ծինփինը 2024 թվականին հայտարարել է, որ տեխնոլոգիաները կդառնան աշխարհաքաղաքական մրցակցության «գլխավոր մարտադաշտը»։ Հունվարին ԱՄՆ պաշտպանության նախարար Փիթ Հեգսեթը հանձնարարել է ԱՄՆ բոլոր զորատեսակներին ներդնել ԱԲ՝ հայտարարելով, որ նրանք պետք է «խելահեղ արագությամբ արագացնեն տեմպերը», - նշում է պարբերականը։